BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

كرەملدىڭ بۇيداسىنا كونبەگەن يانۋكوۆيچ ۋكراين مەكتەپتەرىن جابۋعا قارسى

ۋكراينادا مەملەكەتتiك تiل ٴۇشiن كۇرەس قىزا تۇسكەن. بۇل اسiرەسە، بيلiك باسىنا ۆيكتور يانۋكوۆيچ كەلگەلi بەرi جاڭاشا سيپات الا باستادى. ٴاۋ باستا ٴوزiن پرەزيدەنتتiككە ۇمiتكەر رەتiندە ۇسىنعان باعدارلاماسىندا ۋكراينادا ورىس تiلiنiڭ رولiنە باسىمدىق بەرەمiن دەگەن ول كوپ ۇزاماي-اق بۇل ۋادەسiنەن تايقىپ كەتكەن بولاتىن. كرەمل كەزiندە ٴوزi قولداعان يانۋكوۆيچكە نە iستەرiن بiلمەي دال.

وسىدان بiراز بۇرىن گازەتiمiزگە سۇحبات بەرگەن ۋكراينا جۋرناليسi اندرەي يۋريچكونىڭ "ۋكراينادا تiل ماسەلەسi جوق" دەگەندi كەسiپ ايتقانى ەستە. نەگە دەسەڭiز، جەرگiلiكتi بيلiك وكiلدەرi تiل ماسەلەسiنە ەشقاشان نەمكەتتi قاراعان ەمەس. ولار بۇعان دەيiن شەتەلدەن كەلەتiن كينوونiمدەرگە مiندەتتi تۇردە ۋكراين تiلiندە دۋبلياج جاساۋدى قولعا السا، iلە-شالا بiلiم وشاقتارىندا ۇستاز قاۋىمنىڭ تەك قانا مەملەكەتتiك تiل – ۋكراين تiلiندە سويلەۋiن تالاپ ەتتi. الايدا ۋكراين تiلi مەرەيiنiڭ ۇستەم بولۋىنا قارسىلىق تانىتقاندار ورىس تiلiن ەكiنشi مەملەكەتتiك تiل دارەجەسiنە كوتەرۋگە جانىن سالۋدا. بiر ايتا كەتەرلiگi، اشەيiندە ورىس تiلiنiڭ قامىن جەپ جۇرگەندەي سىڭاي تانىتاتىن پرەزيدەنت ۆيكتور يانۋكوۆيچ تە بۇل ۇسىنىستى قولدامايتىندىعىن iس-ارەكەتiنەن بايقاتىپ كەلەدi.
"ناشا ۋكراينا" ساياسي پارتياسىنىڭ باسشىسى، ۋكراينانىڭ ەكس-پرەزيدەنتi ۆيكتور يۋششەنكو ورىس تiلiنiڭ مەملەكەتتiك تiل دەڭگەيiنە كوتەرiلۋiنە ٴاۋ باستا قارسى. ول "ۋكراينا – ۋنيتارلى مەملەكەت. سوندىقتان دا مۇندا بiر عانا تiل بار، ول – ۋكراين تiلi. بiز ەكi مەملەكەتتiك تiلدi مويىندايتىن شۆەيساريا سىندى كونفەدەراسيا ەمەسپiز، بiز ەۋروپاداعى كەيبiر مەملەكەتتەر سياقتى فەدەراسيا ەمەسپiز" دەپ قاداپ ايتتى. ونىڭ پiكiرiنشە، ۆيكتور يانۋكوۆيچتiڭ تiل ساياساتى تۇرعىسىنداعى ۇستانىمى ۋكراين قوعامىن بiرiكتiرە العان جوق. تiپتi، ورىس تiلiنiڭ بەدەلiن ارتتىرۋعا ارنالعان "تiل تۋرالى" زاڭ جوباسىنا ەقىۇ-نىڭ از ۇلتتار iستەرi جونiندەگi جوعارعى كوميسسارى كنۋت ۆوللەنبەك جاعىمسىز باعا بەرگەن كورiنەدi. كنۋت مىرزا جوعارى رادانىڭ ٴتوراعاسى ۆ.ليتۆينگە جازعان حاتىندا قۇجاتقا بايلانىستى سىني پiكiرiن بiلدiرiپ، بۇل جوبانىڭ تiل ماسەلەسiن رەتتەي المايتىندىعىن تاپتiشتەپ تۇسiندiرە كەلە، "تiل تۋرالى" زاڭ جوباسى قوعامدا ٴارتۇرلi تiل تاراتۋشىلاردىڭ اراسىندا الاۋىزدىقتى ارتتىرا تۇسپەسە، ازايتپايتىندىعىن جانە مۇنىڭ ۋكراين قوعامىن تۇراقسىزداندىرۋعا اكەلەتiن بiردەن-بiر جول ەكەندiگiن دايەكتi مىسالمەن جەتكiزiپتi.
ال ۋكراينادا "ورىس تiلiنiڭ اياسى تارىلىپ جاتىر" دەپ بايبالام سالۋشىلارعا جاۋاپ بەرگەن ۋكراينانىڭ رەسەي فەدەراسياسىنداعى توتەنشە جانە وكiلەتتi ەلشiسi ۆلاديمير ەلچەنكو: "ۋكراينادا ورىس تiلiنە قىسىم بولعان ەمەس. بالكiم، باق تاراپىنان بۇل ماسەلەگە جاپپاي جiتi نازار اۋدارىلعاندىقتان وسىنداي پiكiر قالىپتاسقان شىعار. البەتتە ۋكراين تiلi بازاسىنىڭ دامۋى مەن بەرiكتiگiن ساقتاۋ ٴۇشiن بەلگiلi بiر شارالار قابىلدانسا دا، بiراق مۇنى ورىس تiلiنiڭ ەسەبiنەن جاسالىپ وتىرعان شارۋا دەپ تۇسiنبەۋ قاجەت"، – دەگەن بولاتىن. دەمەك، بۇل ورىس تiلi – رەسەيدە، ۋكراين تiلi – ۋكراينادا باسىمدىق رولگە يە دەگەن ٴسوز. ٴار ۇلت تiلiنiڭ ٴوز وتانىندا تامىرىن تەرەڭگە جايا ٴتۇسۋi تابيعي زاڭدىلىق ەكەنi بەسەنەدەن بەلگiلi.
تاياۋدا ۋكراينانىڭ ينتەرنەت-باسىلىمدارىندا ودەسسانىڭ ماي ينسپەكتورى، اعا-سەرجانت الەكساندر شۆەستiڭ ۋكراينشە تiل قاتقان كولiك جۇرگiزۋشiسiنە "نە پونيمايۋ تەلياچيۋ موۆۋ" دەپ مەملەكەتتiك تiلدi قورلاعاندىعى تۋرالى بەينەجازبا جاريالانعان-تۇعىن. مۇنداي سوراقىلىققا ٴداتi شىداماعان جەرگiلiكتi شەنەۋنiكتەر مەن وپپوزيسيا وكiلدەرi ماي ينسپەكتورىن دەرەۋ قىزمەتiنەن بوساتۋدى تالاپ ەتiپ، دەگەنiنە قول جەتكiزدi. ۋكراين تiلi بيiك تۇعىرداعى تiل ەكەندiگiن ايقىن كورسەتتi!
ٴدال وسى iسپەتتەس وقيعامەن بiزدiڭ دە بەتپە-بەت كەلگەنiمiز بار. "ەفەس-قاراعاندى" سىرا زاۋىتىنىڭ الماتى فيليالىنىڭ سۋپەرۆايزەرi نادەجدا بەندزدiڭ "قازاق تiلiندە تەك ەدەن سۇرتەتiن شۇبەرەكپەن عانا سويلەسiڭدەر! جۇمىس بارىسىندا مەن تۇسiنەتiن تiل – ورىس تiلiن قولدانىڭدار!" دەپ دۇرسە قويۋى قاراماعىنداعى جەتi بiردەي قازاق ازاماتىنىڭ ار-نامىسىنا تيiپ، سوتقا ارىز تۇسiرۋگە يتەرمەلەگەن بولاتىن. الايدا بiرنەشە ايعا سوزىلعان سوت پروسەسi بارىسىندا تالاپكەرلەردiڭ ديكتوفونعا جازىپ العان دايەكتەمەسi ەسەپكە الىنباي، تالاپ ەتكەن 7 ملن. تەڭگە قاناعاتتاندىرۋسىز قالدىرىلدى. انا سۇتiمەن دارىعان قازاق تiلiن اياقاستى ەتiپ، قورلاعان بەندزدiڭ تايراڭداۋىنا كۇيiنگەن قازاقتىڭ جەتi ازاماتى مەملەكەتتiك تiلدi مازاق ەتكەندەرگە زاڭمەن قارسى تويتارىس بەرۋگە بارىن سالىپ كوردi. وكiنiشتiسi سول، الماتى وبلىسى، قاراساي اۋداندىق سوتى دا، الماتى وبلىستىق سوتى دا قازاق تiلiن شۇبەرەككە تەڭەگەن نادەجدانىڭ ىعىنا جىعىلىپ، مەملەكەتتiك تiلدi قىزعىشتاي قورعاي المادى. بار بولعانى ونىڭ لاۋازىمدىق قىزمەتتەن بiر ساتى تومەندەگەنiن ٴارi قىزىنىڭ قازاق بالاباقشاسىنا باراتىندىعىن ٴۋاج رەتiندە ايتىپ، باسىمدىق بەردi. ەكi سوتتان دا تاۋى شاعىلىپ قايتقان جiگiتتەر ەندi جوعارعى سوتقا شاعىمداناتىندىعىن بiلدiرۋدە. مiنە، بiزدiڭ ەلiمiزدە مەملەكەتتiك تiل – قازاق تiلiنiڭ قالاي، قانداي دارەجەدە قورعالاتىندىعىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولاتىن سياقتى.
بۇعان قاراعاندا، ۋكرايناداعى ۋكراين تiلiنiڭ ماسەلەسi قازاقستانداعى قازاق تiلiنiڭ جاعدايىنان الدەقايدا كوش iلگەرi سياقتى. تاۋەلسiزدiگiمiزدiڭ 20 جىلدىعىنا قادام باسقان ۋاقىتتا، "تiل تۋرالى" زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا 22 جىلعا جۋىقتاعان شاقتا قازاق تiلiنiڭ وگەي بالانىڭ كۇيiن كەشiپ وتىرعانى جانعا باتادى. ارينە، ەلiمiز جىلدان-جىلعا ەكونوميكالىق دامۋ جاعىنان قارىشتاپ جاتسا دا، كۇن تارتiبiنەن تۇسپەيتiن – قازاق تiلi ماسەلەسiن شەشۋ جولىندا جۇرت تامساناتىنداي ناتيجە جوقتىڭ قاسى.

"ۋكراين تiلiن ۇيرەنiڭدەر!"
بيلiك باسىنا كەلگەنiنە بiر جىل تولۋىن حالىقپەن بiرگە اتاپ وتكەن ۋكراينا پرەزيدەنتi ۆيكتور يانۋكوۆيچ ۋكراينادا ۋكراين مەكتەپتەرiنiڭ جابىلۋىنا قارسىلىعىن بiلدiردi. "تiل ماسەلەسi تۋرالى ساۋال كوپ قويىلادى. ارينە، بۇل مەنi قاتتى الاڭداتادى. ۋكراين تiلiندەگi بiلiم ۇيالارىنىڭ جابىلۋ سەبەبiن تەكسەرۋ ٴۇشiن جازباشا تۇردە تاپسىرما بەردiم. بۇعان جول بەرمەي، تەز ارادا توقتاۋ سالۋعا تىرىسامىز"، – دەدi ول. يانۋكوۆيچ سونداي-اق، ورىس تiلiنە ايماقتىق مارتەبە بەرۋدi قاراستىراتىن "تiل تۋرالى" زاڭ جوباسى قابىلداناتىن جاعداي تۋسا دا، قول قويمايتىندىعىن باسا ايتتى. سەبەبi جوعارى رادادا ورىس تiلiن ەكiنشi مەملەكەتتiك تiل دارەجەسiنە جەتكiزۋ ماقساتىندا كونستيتۋسياعا وزگەرiس ەنگiزۋگە قاجەتتi 300 داۋىس تا جينالماعان. ۋكراين تiلiنە قاتىستى جۇرەكجاردى پiكiرiن اقتارعان يانۋكوۆيچ ٴوز ٴسوزiن "ۋكراين تiلiن ۇيرەنiڭدەر!" دەۋمەن قورىتىندىلادى. وسى تiكەلەي ەفيردەن كەيiن جەرگiلiكتi ساياساتتانۋشىلار "تiل تۇرعىسىنداعى ماسەلە الىنىپ تاستالىپ، يانۋكوۆيچ يۋششەنكونىڭ باعىتىن ۇستاندى!" دەگەن باعا بەرiپ جاتتى. الايدا ۇلتشىلدار ونىڭ ورىس تiلiنەن باس تارتقاندىعىنا اسا سەنiڭكiرەمەيدi. "ويتكەنi بiز يانۋكوۆيچتiڭ سايلاۋالدى كامپانياعا بەرگەن ۋادەسiن جاقسى بiلەمiز. سوندىقتان دا بۇل مالiمدەمەنiڭ استارىندا بiر سىر جاتىر" دەيدi ولار. نە دەسە و دەسiن، يانۋكوۆيچ تە جاتتىڭ جەتەگiندە كەتپەيتiن، بiر ادامعا جەتەرلiك پاتريوتتىق رۋحى بيiك جان ەكەندiگiن كورسەتتi.
ايتا كەتۋ كەرەك، جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ماسكەۋدە تۇڭعىش ۋكراين مەكتەبi ەسiگiن ايقارا اشپاقشى. بiلiم مينيسترi دميتريي تاباچنيكتiڭ ايتۋىنشا، قازiر بۇل جوبا بويىنشا ەكiجاقتى كەلiسiم جاسالۋدا. جالپى بiلiم بەرەتiن مەكتەپتە بارلىق ٴپان ۋكراين تiلiندە وقىتىلعانمەن، ورىس تiلi ارنايى ٴپان رەتiندە جۇرگiزiلەدi. رەسەيلiك بيلiك وكiلدەرiنiڭ مالiمەتiنشە، رەسەي فەدەراسياسىندا رەسمي تۇردە 12 ۋكراين مەكتەبi بار. دەسە دە، ۋكراينا سىرتقى iستەر مينيسترلiگiنiڭ اقپاراتتىق ساياسات دەپارتامەنتi ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ساەنكونىڭ ايتۋىنشا، بۇگiندە مۇنىڭ بiرەۋi دە جوق. ياعني قاعاز جۇزiندە ايتىلعانمەن، ناقتى بولعان ەمەس. تەك ۋكراين تiلi وقىتىلاتىن سىنىپتارى بار 250 مەكتەپ جانە ۋكراين تiلi قوسىمشا ساباق تۇرiندە بەرiلەتiن 445 مەكتەپ جۇمىس iستەيدi ەكەن. بiراق ماسكەۋدەن ۋكراين مەكتەبiن اشۋ تۋرالى ماسەلە بۇعان دەيiن دە سان مارتە كوتەرiلسە دە، رەسەيلiك بيلiك مۇندا وقيتىن ۋكراين بالالارىنىڭ ازدىعىن العا تارتىپ، سىلتاۋراتقان. ونىڭ ۇستiنە ماسكەۋدە تۇراتىن ۋكرايندەردiڭ كوپشiلiگi ورىستiلدi ەكەندiگiن قاپەرگە سالۋدان شارشاعان ەمەس. وسىنداي كەرتارتپا ارەكەتتەرگە قاراماستان، ۋكراين مەملەكەتi از ۋاقىتتا بۇل ەڭبەگiنiڭ دە جەمiسiن كورمەكشi. ەسەسiنە، كيەۆتە جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ورىستiلدi مەكتەپ پەن بالاباقشا توپتارى اشىلادى. بۇل ٴالi كۇنگە بالاسىن ورىستiلدi بiلiم مەكەمەلەرiنە بەرۋگە نيەتتەنگەن اتا-انانىڭ كوپتiگiن كورسەتسە كەرەك. قولدا بار مالiمەتتەرگە سۇيەنسەك، قازiرگi ۋاقىتتا كيەۆتە 8 ورىستiلدi مەكتەپ (7 مىڭ وقۋشى) جۇمىس iستەسە، ورىس تiلiندە تاربيەلەيتiن بiر دە بiر بالاباقشا جوق ەكەن.

دينارا مىڭجاسارقىزى
http://www.turkystan.kz/page.php؟page_id=27&id=5964

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي