BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ٴبىزدى قانداي پارلامەنت كۇتىپ تۇر؟

"ۇكىمەت اۋىسادى، پارلامەنت تارايدى" دەگەن جورامالدار ىسكە اسپاي، ساۋەگەي ساياساتتانۋشىلار سان سوعىپ قالدى. ٴبىر جاعىنان بۇل ماسەلەنى پرەزيدەنتتىڭ ٴوزى ٴبىرجاقتى قىلعانى دا دۇرىس بولدى. ايتپەسە، «قازگيدرومەدتىڭ» جاڭبىر جاۋۋى مۇمكىن، جاۋماۋى دا مۇمكىن دەگەن بولجامى سىڭايلى ەكىۇداي كۇيدە وتىرعان حالىق قالاۋلىلارىنىڭ مازاسى ابدەن قاشقان-تىن. حوش، سونىمەن 2012 جىلعا دەيىن پارلامەنت تارامايتىن بولدى. ايتسە دە، ايتقالى جاتقان نەگىزگى ويىمىز بۇل ەمەس. پارلامەنتتىڭ پارمەنىن ارتتىرۋ تۋرالى ارا-تۇرا ٴبىر قوزعالىپ قوياتىن اڭگىمەگە تاعى دا اينالىپ سوعىپ، «بىزگە راسىندا دا قانداي پارلامەنت كەرەك؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋگە تىرىسىپ كوردىك.

ٴسال شەگىنىس جاساساق، نەگىزى پارلامەنتتىڭ «جەتى اتاسى» – جوعارعى كەڭەس ٴوز زامانىندا ون ٴۇش رەت سايلانعان ەكەن. العاشقى سايلاۋى 1938 جىلى 24 ماۋسىمدا ٴوتىپتى. كوممۋنيستىك پارتيانىڭ داۋرەنى ٴجۇرىپ تۇرعان شاقتاردا، جوعارعى كەڭەستىڭ باسىم كوپشىلىگىن سول پارتيانىڭ وكىلدەرى «جاۋلاپ» العانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. تەك 1990 جىلى جوعارعى كەڭەستىڭ ون ەكىنشى سايلاۋى اكىمشىل-امىرشىل جۇيە «ساباسىنا تۇسپەي» تۇرعان كۇننىڭ وزىندە دەموكراتياعا جاقىن سايلاۋ وتكىزگەن ەكەن. وتكەن-كەتكەن تاريح وسىلاي دەيدى.  
ٴبىراق، سول جولعى جوعارعى كەڭەستىڭ تارايمىن دەگەن ويى ٴۇش ۇيىقتاسا تۇسىنە كىرمەگەن ەدى. جوعارعى كەڭەستىڭ ٴوزىن-وزى تاراتۋى جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرىنىڭ توقتاۋىنان باستالعان. كەڭەستەر بىرىنەن كەيىن ٴبىرى ٴوز سەسسيالارىندا وكىلەتتىكتەرىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ، ٴار-ار جەردەن دەپۋتاتتار ٴوز وكىلەتتىكتەرىن توقتاتقانى تۋرالى مالىمدەمەلەر جاساي باستادى. ٴتىزىپ ايتاتىن نەسى بار، ٴبىر سوزبەن ايتقاندا، كەڭەس شۋلاپ-شۇرقىراماي «تارايىق» دەگەن شەشىمگە كەلەدى اقىرى. سول كەزدە كاسىبي پارلامەنتتىڭ قاجەت ەكەنى ٴبىلىنىپ قالعان ەدى.
سونىمەن، جوعارعى كەڭەستىڭ ون ٴۇشىنشى سايلاۋى جۇزەگە استى. 1994 جىلعى 7 ناۋرىزدا وتكەن سايلاۋ رەسپۋبليكادا كوپ پارتيالىلىقتىڭ قالىپتاسۋىنا اسەر ەتتى. جوعارعى كەڭەستە قازاقستان حالىق بىرلىگى وداعى (قحبو – 32 ادام)، قازاقستان حالىق كونگرەسى پارتياسى (قحك – 22 ادام)، سوسياليستىك پارتيا (12 ادام) جانە كاسىپوداقتار فەدەراسياسى (12 ادام) فراكسيالارى وتىردى ەندى. الايدا پرەزيدەنتتىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ مارتەبەسى اياعىنا دەيىن ايقىندالماعان مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ ەڭ ٴبىر كۇردەلى كەزەڭىنە تاپ كەلگەن ون ٴۇشىنشى سايلانعان جوعارعى كەڭەس اۋادا سالبىراپ قالعانداي كۇي كەشتى. ٴبىر جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىت جۇمىس ىستەپ، زاڭسىز دەپ تانىلىپ، ول دا تارقاپ تىندى. سەبەبى، كونستيتۋسيالىق سوت سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ كەيبىر نورمالارى كونستيتۋسياعا سايكەس كەلمەگەن، دەپۋتاتتاردى سايلاۋ سوعان سايكەس جۇرگىزىلمەگەن دەپ شەشتى.
ٴسويتىپ، 1995 جىلى كونستيتۋسيادا پارلامەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ فۋنكسياسىن جۇزەگە اسىراتىن رەسپۋبليكانىڭ جوعارى وكىلدى ورگانى ەكەنى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورسەتىلىپ بەرىلدى. وسى جىلى 30 تامىزدا جالپى-حالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋسياسىندا «پارلامەنت» ۇعىمى العاش رەت رەسمي تۇردە بەكىتىلدى. ٴبىرىنشى سايلانعان پارلامەنت سەناتى مەن ٴماجىلىسىنىڭ سايلاۋى 1995 جىلعى جەلتوقساندا ٴوتتى. سەناتقا سول كەزدەگى 19 وبلىستان جانە رەسپۋبليكا استاناسىنان ەكى-ەكى ادامنان قوسىلعاندا، بارلىعى 40 دەپۋتات سايلاندى. سەناتتىڭ جەتى دەپۋتاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىنداعانى بەلگىلى. بۇل جەردە كوپتەگەن دەپۋتاتتار بۇرىن زاڭ شىعارۋشى ورگاندارعا سايلانعان ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا قازاق كسر، كسرو حالىق دەپۋتاتتارى، كاسىبي زاڭ شىعارۋ قىزمەتىندە تاجىريبەسى بار، ون ەكىنشى جانە ون ٴۇشىنشى سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتتارى بولىپتى.
1996 جىلعى 30 قاڭتاردا پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنۋىمەن ومىربەك بايگەلدى سەناتتىڭ ٴتوراعاسى بولىپ سايلاندى. 1997 جىلعى 8 قازاندا وتكەن سايلاۋدا بەس وبلىستىڭ تاراتىلۋىنا بايلانىستى سايلاۋ رەسپۋبليكانىڭ 14 وبلىسى مەن الماتى قالاسىن قامتىدى. اقمولا قالاسىنىڭ استانا بولىپ جاريالانۋىنا بايلانىستى 1998 جىلدىڭ 11 قاڭتارىندا سەناتقا اقمولا قالاسى بويىنشا دەپۋتاتتاردى سايلاۋ ٴوتىپ، سەنات قۇرامىنا ەكى دەپۋتات سايلاندى.
1995 جىلى 9-جەلتوقساندا وتكەن سايلاۋدا ٴماجىلىس كوپ-كورىم جاڭاردى. 67 دەپۋتاتتىڭ ٴاربىر بەسىنشىسى كاسىپورىننىڭ، قاۋىمداستىقتىڭ، فيرمانىڭ، قوردىڭ جانە باسقا قۇرىلىمداردىڭ باسشىلارى بولىپ جۇمىس ىستەگەن ازاماتتاردان جانە ٴاربىر ونىنشى دەپۋتات پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ، مينيسترلىكتەر مەن رەسپۋبليكالىق كوميتەتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالدى. ٴماجىلىس ٴتوراعاسى مارات تۇردىبەك ۇلى وسپانوۆ بولدى.
ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس 1999 جىلى قىركۇيەكتە جانە 2002 جىلى قازان ارالىعىندا سەنات قۇرامىنىڭ جارتىسى قايتا جاساقتالدى. جاڭا ٴتوراعالىق ورالباي ابدىكارىموۆكە بۇيىردى. 2004 جىلدىڭ 10 ناۋرىزىندا ونىڭ ورنىنا نۇرتاي ابىقايەۆ كەلدى.
ٴماجىلىس ٴتوراعالىعىنا جارماحان تۇياقباي تاڭدالدى. جارماحاننىڭ كەزىندە جاساقتالعان پارلامەنتتىك سايلاۋعا 10 پارتيا قاتىسقان بولاتىن. جەتى پايىزدىق بارەرمەن پارلامەنتكە «وتان»، «ازاماتتىق»، «اگرارلىق» جانە «كوممۋنيستىك» پارتيانىڭ وكىلدەرى وتكەن. سودان كەيىنگى جاعداي جۇرتشىلىققا ٴبىرشاما تانىس. «وتان»، «اسار»، «اق جول»، «قازاقستاننىڭ اگرارلىق جانە ازاماتتىق» پارتيالارىنا پارلامەنت پارتاسىنان ورىن تيگەنى ەستە. بۇل ٴماجىلىس تە ٴوز جۇمىسىن مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتادى. بۇدان كەيىنگى وتكەن ٴتورتىنشى سايلاۋدا ٴماجىلىس ٴتوراعاسى بولىپ اسلان مۋسين تاعايىندالدى دا ، «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وكىلدەرى 7 پايىزدىق كەدەرگىنى ەمىن-ەركىن ەڭسەرىپ، 98 ورىندى يەلەندى. قازىرگى ٴماجىلىستىڭ تورىندە ەكىنشى قايتارا كەلگەن ورال مۇحامەتجانوۆ وتىر، ال سەناتتىڭ ٴتورى بۇگىن-ەرتەڭ بوس تۇر.
«تاعى دا تاراي ما، تاراماي ما؟» دەپ، جاپىراق ج ۇلىپ وتىرعانداعى پارلامەنتىمىزدىڭ ازعانتاي تاريحى وسىنداي. كەشەگىسىن ايتپاي، ەرتەڭگىسىن قالاي بولجايمىز دەگەندەگى اڭگىمە بۇل.
سوڭعى ۋاقىتتا قازاقستان قوعامىندا ساياساتتىڭ ەڭ ٴبىر جاندى جەرى پارلامەنت بولىپ وتىرعانى وتىرىك ەمەس. كەزىندە پارلامەنت پارتاسىندا وتىرىپ، اسحاناسىنىڭ ٴدامىن تاتقان، بولماسا پارتياسىن سول تاراپقا سۇيرەپ، جانىعىپ جۇرگەندەر دە بارشىلىق. سول جانكۇيەر توپتىڭ وكىلدەرىنە ٴسوز بەرىپ كورەلىك.
الدا ٴبىزدى قانداي پارلامەنت كۇتىپ تۇر؟ ايقايشىل ما، الدە كاسىبي مە؟ ايتقانعا كونگىش پە، الدە پارمەندى مە؟
بۇرىنعى تاجىريبەدەن نە قالدى؟ وزىعى قايسى، توزىعى قايسى؟



ماقسۇت نارىكبايەۆ، «ادىلەت» پارتياسىنىڭ ٴتوراعاسى:

قازىرگى پارلامەنتتىڭ ۋاقىتى ٴوتتى

– كەزەكتەن تىس پارلامەنت سايلاۋى بولسا دۇرىس بولار ەدى. بۇنى دەپۋتاتتاردىڭ وزدەرى شەشكەنى ابزال. ويتكەنى پرەزيدەنت كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋگە بارا قويماس. جالپى ەلباسى كوپ پارتيالى پارلامەنتتى 2007 جىلى قاجەت ەتكەن بولاتىن. ٴبىز «اق جول» پارتياسىمەن بىرىگىپ، قاتىسقان ەدىك سول سايلاۋعا. وكىنىشكە قاراي سايلاۋ تۋرالى زاڭدى جۇزەگە اسىراتىنداردىڭ سالاقتىعىنان جۇزەگە اسپاي قالدى. بۇل جەردە ماسەلە «نۇر وتاننىڭ» جەڭگەنىندە ەمەس، ماسەلە باسقا پارتيالاردىڭ كىرە الماي قالعانىندا. باسەكەلەس پارتيا بولماعاننان كەيىن «نۇر وتان» كۇشەيدى، باسقا پارتيالار السىرەدى.
«نۇر وتانعا» قوسىلساق، «اسار»، «ازاماتتىق»، «اگرارلىق» پارتيالار قوسىلعان كەزدە قوسىلىپ كەتەتىن ەدىك. ٴبىزدىڭ قوسىلمايتىنىمىزدىڭ ٴجونى دە بار. جالپى ٴبىزدىڭ پارتيامىزدىڭ «نۇر وتاننان» ايىرماشىلىعى كوپ. «نۇر وتاننىڭ» كوپتەگەن باعدارلاماسىمەن، ساياساتىمەن كەلىسپەيمىز. ولاردىكى ناشار دەۋدەن اۋلاقپىن. ٴبىراق بىزدىڭشە جاساساق جاقسى بولار دەگەن وي. سوندىقتان قوعامعا باسقا دا پىكىردىڭ قاجەت ەكەنىن ەسكەرىپ، ٴوز پارتيامىزدى ساقتاپ قالدىق. وعان ٴبىزدىڭ تاجىريبەمىز جەتكىلىكتى. كواليسيا بولىپ، پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىسقانىمىزدىڭ ٴوزى ٴبىزدىڭ پارتيامىزدى كوتەرىپ تاستادى دەپ ويلايمىن. پارتيامىزدىڭ قۇرىلعانىنا 7 جىل بولدى. ٴۇش پارلامەنتتىك سايلاۋعا تۇستىك. ەكى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىستىق. سوندىقتان قاي جاعىنان الىپ قاراساڭىز دا ٴوزىمىزدى مىقتى پارتيالاردىڭ ٴبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. ۇمىتكەرلەردىڭ ٴبىرى ەمەس، ۇمىتكەرلەردىڭ ٴتور جاعىندا تۇرمىز دەگەن ٴۇمىتىمىز بار. حالىقتىڭ ٴۇمىتىن اقتاۋعا تىرىسامىز.
پارلامەنت جامان بولدى دەپ ايتا المايمىز. بۇنداي پارلامەنت نەگە كەرەك بولدى؟ ەلباسىمىزدىڭ الدىمەن ەكونوميكا، سوسىن ساياسات دەگەن ساياساتىن ٴىس جۇزىنە اسىرۋ ٴۇشىن كەرەك بولدى. مىسالى ايعايلاپ، شۋلامايتىن، ايتقانىن جاسايتىن. ۇيىمداسقان قىلمىستى توقتاتا الماي كەلەمىز. قانشا مينيسترلەر تۇرمەگە قامالدى، قانشاما اكىمدەر سوتتى بولدى. ٴبىراق ونىڭ توقتايتىن ٴتۇرى جوق. ويتكەنى حالىقتىق باقىلاۋ نەمەسە ۇكىمەتتىڭ ۇستىنەن باقىلاپ وتىراتىن پارلامەنت جوق. بارلىعى ٴبىر پارتيانىڭ ازاماتتارى. سوندىقتان قازىرگى پارلامەنتتىڭ ۋاقىتى ٴوتتى دەپ ەسەپتەيمىن. ەلباسىنىڭ دا كوزى جەتتى سوعان.
دەموكراتيالىق پارلامەنت 90-شى جىلداردىڭ باسىندا بولعان. ول كەزدە پارتيالار جوقتىڭ-قاسى ەدى. سوندىقتان قوعامدىق بىرلەستىكتەردەن دەپۋتات سايلاعان بولاتىن. پىكىرتالاس دەگەن كوپ بولدى. ول كەزدەگى پارلامەنتتىك تۇسىنىك پەن قازىرگى پارلامەنتتىك تۇسىنىكتىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. ول كەزدە پارلامەنتكە بارعان دەپۋتاتتاردىڭ نەگىزگى ماقساتى ايعايلاپ-شۋلاۋ بولسا، قازىرگى پارلامەنت حالىقتىڭ وكىلى ەمەس، زاڭ قابىلدايتىن ورىن ەكەنىنە ٴبارىنىڭ كوزى جەتتى.
مىقتى سپيكەردىڭ كىم بولعانىن اشىپ ايتۋعا بولمايدى. سپيكەردىڭ قىزمەتى زاڭمەن بەلگىلەنگەن. قانداي ٴسوز ايتۋ كەرەك ەكەنىنە دەيىن جازىلىپ قويعان. سوندىقتان اناۋ جاقسى، مىناۋ مىقتى دەپ ايتا المايمىز.


امانگەلدى ايتالى، قوعام قايراتكەرى، ەكس-دەپۋتات:

«اق جولدىڭ» «ازاتتان» تومەن ەكەنىن مويىندايمىن

مەن پارلامەنتكە 1999 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا باردىم. ٴبىز بارعان تۇستا ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتىندا پارلامەنتتىڭ ىقپالى زور ەدى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ، پروكۋراتۋرا سەكىلدى ورگاندار بۇل ماسەلەگە پارلامەنت قالاي قارايدى دەپ، ماسەلە داۋىسقا سالىنىپ، شەشىلگەنگە دەيىن قاراپ وتىراتىن. ٴبىراق بىرتە-بىرتە، 2004 جىلدىڭ اياعىنا تامان، جاڭا پارلامەنت جاساقتالعانعا دەيىن پارلامەنتتىڭ ىشكى قۇرىلىمى وزگەردى، بىرەۋلەر كەتتى، جاڭا ادامدار كەلدى. پارلامەنت بىرتە-بىرتە جوعارى جاقتىڭ ايتقانىن ورىنداۋشى عانا بولىپ قالدى. ال بۇعان دەيىنگى دەپۋتاتتار تاسماعامبەتوۆ باسقارعان ۇكىمەتتى وتستاۆكاعا جىبەرگەن. 2007 جىلى سايلانعان پارلامەنت ٴتىپتى ٴالسىز بولدى. سوندىقتان پارلامەنت وسى ون جىلدىقتىڭ ىشىندە، ٴوزىنىڭ ورنىنان، سوزىنەن، ايتاتىن پىكىرىنەن ايىرىلدى دەۋگە بولادى. ٴبىراق ازدى-كوپتى، ۇساق-تۇيەك ماسەلەلەردىڭ توڭىرەگىندە پىكىرتالاس بولىپ جاتادى، ارينە. الايدا ونىڭ شەشۋشى ىقپالى جوق. كونستيتۋسيامىزدا ايتىلعانداي تەجەمەلىك جانە تەپە-تەڭدىك ەرەجەنى پايدالانا الماي وتىرمىز.
ۋاقىت وتە كەلە سپيكەرلەر دە پارلامەنت سياقتى بىرتىندەپ قاۋقارىنان ايىرىلىپ، السىرەي بەردى. مارات وسپانوۆپەن جۇمىس ىستەگەن جوقپىن. 1999 جىل مەن 2004 جىلدىڭ اراسىنداعى سپيكەرىمىز جارماحان تۇياقباي بولدى. ول قولىنان كەلگەنشە تەجەمەلىك، تەپە-تەڭدىكتى ۇستاۋعا تىرىستى. ماجىلىستە ٴبىر پىكىردىڭ بولعانىن ٴارقاشاندا ٴوزى قاداعالاپ وتىردى. ودان كەيىنگى كەلگەن ورال مۇحامەدجانوۆ – نوقتالانىپ قالعان ادام سياقتى كورىنەدى ماعان. سول نوقتادان شىعا المادى. دەگەنمەن، ولاردى كىنالاۋعا بولمايدى. تاربيەسى مەن وتكەن مەكتەبى سولاي. ال ادام رەتىندە ورال مۇحامەدجانوۆ جاقسى ازامات.
ماسەلە پارلامەنتتەگى پارتيالاردىڭ سانىندا ەمەس. «نۇر وتاننىڭ» «بالاپاندارى» سياقتى كوپ پارتيالار پارلامەنتكە كەلسە، ٴبىز، ارينە ەشتەڭە ۇتپايمىز. سوندىقتان ٴبىزدىڭ پارلامەنتكە ەكى پارتيا، ەكىنشىسى جانە ىسكە تاتىرلىق پارتيا بولۋى كەرەك. ماسەلەن «اۋىل» پارتياسى سياقتى پارتيالار پارلامەنتكە كەلسە ٴتيىمسىز بولار ەدى.
– ٴسىز قاي پارتياداسىز؟
– «اق جول» پارتياسىندامىن، ٴبىراق «اق جولدىڭ» دەڭگەيى «ازاتتان» تومەن ەكەنىن مويىندايمىن.

سەرىك ٴابدىراحمانوۆ، ساياساتكەر:

– اينالايىن، مەنى ۇمىتپاي، حابارلاسقاندارىڭا ۇلكەن راحمەت! مەن ساياساتتان كەتكەنمىن. كەزىندە مەنىڭ ايتقاندارىمدى دۇرىستاپ جازا الماعانسىڭدار...
– اعا، ٴبىزدىڭ سۇراق پارلامەنت تۋرالى. كەزىندە ٴسىز دەپۋتات بولعاننان كەيىن حابارلاسىپ وتىرمىز عوي.
– مەن ساياساتتان كەتتىم. كىتاپ جازىپ جاتىر ەدىم، سودان وقي جاتارسىزدار. ۇمىتپاعاندارىڭىزعا راحمەت!


ەراسىل ٴابىلقاسىموۆ، ساياساتكەر:

كىمگە وپپوزيسيا ەكەنىن وزدەرى دە بىلمەيدى



– كەزىندە پارلامەنتتى «قالتالى» دەپ ايتقان مەن بولاتىنمىن. 2000 – 2004 جىلدارى پارلامەنتتە 7 پارتيا بولدى. «اگرارلىق»، «ازاماتتىق»، «كوممۋنيستىك»، ەكى كوممۋنيستىك پارتيا تاعى بار، «وتان»، «اۋىل»، مەنىڭ «قازاق ەلى» دەگەن پارتيام بولدى. سودان كەيىن پارلامەنتتەن كوپ پارتيا كەتتى. ٴۇشىنشى شاقىرىلىمدا «اگرارلى» مەن «ازاماتتىق» پارتيا «وتانعا» قوسىلدى. پارلامەنتتە «وتان»، «كوممۋنيستىك» پارتيالار قالدى دا، مەنىڭ «قازاق ەلىمدى» جاۋىپ تاستادى. سونىمەن ٴبىتتى. قازاقستاندا تىركەلگەن ونشاقتى پارتيا بار. ول پارتيالاردىڭ كوبى سانى بار ساپاسى جوق، وتىرىك پارتيالار. مىسالى، عاني قاسىموۆتىڭ پارتيا مۇشەلەرى كوپ بولسا 400-500 ادام شىعار. ال ايماقتاردا ونىڭ فيليالى تۇرماق، سايتانى دا جوق. شىن مانىندە فيليالى بار ٴۇش-اق پارتيا بار. «ازات» پارتياسى وزدەرىنىڭ 75 مىڭبىز دەيدى، ال 50 مىڭعا جەتە مە، جەتپەي مە، ونى قۇداي بىلەدى. قالعان پارتيالاردا ادام اتاۋىمەن جوق. ايماقتا پارتيانى ۇستاۋ ٴۇشىن اقشا كەرەك. ول جەردە كەمىندە ونشاقتى ادام بولۋ كەرەك.
ٴبىزدىڭ ەلدە وپپوزيسيالىق پارتيا جوق. تۇياقبايەۆ پەن ابىلەۆتىڭ پارتياسى وپپوزيسيا دەپ سانالادى، ٴبىراق كىمگە وپپوزيسيا ەكەنىن وزدەرى دە بىلمەيدى. پارلامەنتكە كىرەمىن، سونىمەن بولدى دەگەن پارتيا ول تۇككە تۇرمايتىن پارتيا.
تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن 1991 جىلدارى مىقتى پارلامەنت بولعان دەيدى. ونى ايتىپ جۇرگەن سەرىكبولسىن ٴابدىلدين. سەبەبى ول جوعارعى كەڭەستىڭ ٴتوراعاسى بولدى. «مەن مىقتىمىن» دەيدى. الايدا ول مىقتى ەمەس. پارلامەنتتىڭ نە ەكەنىن، ول جەردە نە شەشىلەتىنىن، نارىقتىق ەكونوميكانىڭ، كاپيتاليزمنىڭ نە ەكەنىن تۇسىنبەي بارعان ادامدار بار. ول كەزدە تراكتورشى دا، ساۋىنشى دا دەپۋتات بولدى. ال پارلامەنت كاسىبي بولۋ ٴۇشىن ساۋاتى بار، جاعدايدى تۇسىنەتىن ازاماتتار بارۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي پارلامەنت ەشقاشان ونداي بولعان ەمەس. كاسىبي پارلامەنتكە جەتۋ ٴۇشىن ٴالى تالاي ۋاقىت بار.


ورازالى سابدەن: پارلامەنتتىڭ كوپپارتيالى بولعانى دۇرىس
– ەڭ مىقتى پارلامەنت جوعارعى كەڭەستىڭ ون ەكىنشى شاقىرىلىمىنداعى پارلامەنت بولاتىن. وندا ۇلكەن-ۇلكەن مەكەمەلەردىڭ، وندىرىستەردىڭ باستىقتارى دەپۋتات بولدى. سوندىقتان ول پارلامەنتتىڭ پوتەنسيالى مىقتى بولدى. سول پوتەنسيالمەن ەگەمەندىكتى قابىلدادىق. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلادىق.
پرەزيدەنتىمىز كوپ پارتيالى پارلامەنت بولۋ كەرەك دەدى عوي. سوندا ٴتۇرلى كوزقاراس، پىكىرتالاس بولادى. ٴقازىر قانداي پىكىرتالاس بار؟ تەك قول قويۋ عانا بار. پىكىرتالاس بولماعان جەردە شىندىق تا ايتىلمايدى، حالىقتىڭ مۇددەسى دە ەسكەرىلمەيدى. سوندىقتان ٴبىر پارتيالى پارلامەنتتى قويىپ، كوپ پارتيالىق پارلامەنتكە كوشۋ كەرەك.
ٴبىرىنشى «نۇر وتان» وتەتىنىنە كۇمان جوق. ودان كەيىن انا پارتيا وتەدى دەپ ايتۋ ماعان ەتيكا جاعىنان ۇياتتاۋ. جالپى وپپوزيسيادان ٴبىر پارتيا وتسە، ناشارلاۋ پارتيالار بىرىگىپ شىقسا جارار ەدى.
ps: كەشەگى وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىنان كەيىن بارشانىڭ وڭ باعىتتاعى وزگەرىستەردى كۇتكەنى بايقالادى. ەگەر كۇتپەگەن بولسا، دەموكراتيالىق باعىتتاعى ساياساتكەرلەردىڭ ٴوزى پارلامەنت سايلاۋىنان «ٴۇمىت كۇتەمىز، ٴۇمىت كۇتپەيمىز» دەگەن سىقىلدى اڭگىمەلەردىڭ شەتىن شىعارماس ەدى. دەمەك ٴۇمىت پەن كۇدىكتىڭ ەندىگى توقايلاسقان جەرى پارلامەنت سايلاۋى بولىپ وتىر.
شىنىمەن دە پارلامەنت تارقاپ، جاڭا سايلانعان ٴماجىلىس قۇرامىندا «نۇر وتاننان» باسقا دا پارتيا وكىلدەرى وتىرسا، بۇنى ساياسي ومىرىمىزدەگى جاڭالىق ەمەس دەپ كىم ايتار. اندا-ساندا ٴماۋ دەپ قويعانى بولماسا، جالپى جۇرتشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋدى مۇلدەم توقتاتقان «ازات» پارتياسى بۇل جولى دا قاپى قالاتىن سياقتى ٴبىراق. ال بيلىك ەپتەپ قولتىعىنان دەمەگەندەي كورىنىپ وتىرعان «ادىلەت»، «اق جول»، «رۋحانيات» پارتيالارىنىڭ ەرە شابار سىڭايى بار. «العا» پارتياسى بولسا، «حالىق ٴسوزى» جازعانداي العا ەمەس، ارتقا كەتىپ بارادى. تارقاپ، قايتا سايلانا قالعان جاعدايداعى كوپ پارتيالى پارلامەنتىمىزدىڭ كەسكىن-كەلبەتى قانداي بولارىن وسىدان-اق باعالاي بەرىڭىز.

بالجان مۇراتقىزى.

http://www.halyksozi.kz/news/view/id/273


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي