BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

اقان ساتايەۆ تالاسبەكتىڭ "تۇمار حانشايىمىن" تۇسىرە الا ما؟

بەلگىلى رەجيسسەر اقان ساتايەۆ بيىل تاعى ٴبىر ٴفيلمنىڭ تىزگىنىن ۇستاماق. بۇل تۋرالى مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ٴمالىم بولعان ەدى. رەجيسسەر: «وسى جىلى ٴبىز مادەنيەت مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ «تۇمار» تاريحي ٴفيلمىن ٴتۇسىرۋدى باستاعالى وتىرمىز. ساپالى دۇنيە شىققان جاعدايدا ول وتاندىق كورەرمەننىڭ دە، شەتەلدىك اۋديتوريانىڭ دا قىزىعۋشىلىعىنا يە بولا الاتىنىنا سەنىمدىمىن. تۇمار پاتشايىم – الەمدىك تاريحتىڭ بارىسىنا ىقپال ەتكەن تۇلعا. كينوپروكاتىمىزدىڭ گەوگرافياسىن كەڭەيتۋ ٴۇشىن مۇنداي جوبالاردى جاساۋ كەرەك دەپ سانايمىن. سەبەبى، بۇل ەلدىڭ حالىقارالىق ٴيميدجىنىڭ قالىپتاسۋىنا وڭ اسەر ەتەدى» دەيدى.

ساق پاتشايىمى تۇمار حانىم كوپ دەرەكتەردە توميريس دەپ جازىلىپ ٴجۇر. تاريحي تۋىندى، ونىڭ ىشىندە تۇمار حانىم تۋرالى دەرەكتى شىعارمالارعا نەگىزدەلگەن كوركەم دۇنيە بۇگىنگى كورەرمەنگە قاجەت-اق. الايدا بۇل فيلم كىمنىڭ كينوسسەنارييىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلەدى؟
بىلۋىمىزشە، بۇعان دەيىن دە تۇمار حانىم تۋرالى تالاي كي­نوسسەنارييلەر جازىلعان. ولار­دىڭ كوبىسى بولات جانداربەكوۆتىڭ «توميريس» اتتى رومانىنىڭ جە­لىسى بويىنشا دايىندالعانى بەل­گىلى. ودان بولەك، بۇل تاقىرىپقا قالام تارتقان قالامگەرلەردىڭ ٴبىرى – تالاسبەك اسەمقۇلوۆ. كينو­دراماتۋرگ ونى 2010 جىلى كوزى تىرىسىندە ۇسىنعان. ٴتىپتى ول كي­نوسسەنارييدەن «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنداعىلار دا حابار­دار. «تۇمار حانىم» كينورومانى دايىن. ال رەجيسسەر اقان ساتايەۆ بۇل سسەنارييدى پايدالانا ما؟ وسى ماقساتپەن كينودراماتۋرگ­تىڭ جارى، بەلگىلى مادەنيەت­تانۋشى زيرا ناۋرىزبايەۆاعا قوڭىراۋ شالدىق.

– راسىمەن دە، بولات جاندار­بەكوۆتىڭ «توميريس» اتتى كەرەمەت رومانى بار. ول وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى جارىق كوردى. رو­ماندى ٴبارىمىز تالاسىپ-تارماسىپ، قىزىعا وقىعانىمىز دا راس. سول زامان ٴۇشىن جانداربەكوۆتىڭ «ٴتوميريسى» ەرەكشە جازىلعان شىعارمالاردىڭ ٴبىرى بولدى. قازىرگى كوزقاراسپەن قاراساڭىز، ول روماننىڭ كونسەپسياسى كەرە­مەتتەي ەمەس ەكەن. بولات جاندار­بەكوۆ گەرادوتتىڭ توميريس تۋرالى جازعان دەرەكتەرىن الدى دا، وعان ٴوزىنىڭ اۆتورلىق قيالىن قوسىپ، ما­حاببات ۇشتىگى تۋرالى رومان جازىپ شىقتى. وقيعانىڭ ٴمان-جايى مىناداي: توميريس امال­سىز­دان رۋستام پاتشاعا تۇرمىسقا شىعادى. رۋستام باتىر تۇلعالى، ەرجۇرەك جاۋىنگەر بولعانىمەن، ونى ٴتوميريستىڭ كوڭىلى قالا­مايدى. ويتكەنى پاتشا بەيبىت ومىر­دە ىنجىق، بوس، پاتشايىم­نىڭ ارمانداعانىنداي تۇلعا ەمەس. توميريس اقىرىندا ٴوزىنىڭ وققاعا­رىمەن ماحاببات قۇرىپ، كۇيەۋىنىڭ كوزىنە ٴشوپ سالادى. رۋستام ونى بىلگەننەن كەيىن، اسكەرىن الىپ كەتىپ قالادى. وقيعانىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىنداي. مۇمكىن، مۇنداي ماحاببات وقيعاسى بۇگىنگى كورەر­مەن ٴۇشىن قىزىقتى شىعار. الايدا ونىمەن ٴتوميريستىڭ ەرجۇرەك، قاھارمان، رۋحى بيىك ايەل ەكەن­دىگىن كورەرمەنگە كورسەتە ال­مايمىز. تالاسبەكتىڭ كينوروما­نىندا تۇمار حانىمنىڭ وبرازى مۇلدەم باسقاشا ورىلگەن. ول بۇل تاقىرىپقا كەلۋ ٴۇشىن ونى ۇزاق ۋاقىت زەرتتەدى. كۇنى-تۇنى ارحيۆ­تەردە وتىرىپ، كوز مايىن تاۋى­سىپ، تىڭ دەرەكتەردى ىزدەپ تاپتى. ٴبىر كەزدەرى دوسحان اعا بۇل تا­قىرىپقا قىزىققان ەدى. «تۇمار حانىم» تۋرالى فيلم تۇسىرگىسى دە كەلگەن. كەيىن ول ويىنان اينىپ قالعان سەكىلدى.

– تالاسبەك اعا تۇمار حانىم تۋرالى دەرەكتەردى قايدان الدى؟

– وتكەن عاسىردىڭ 70-جىل­دارى ول لەۆ گۋميلەۆپەن تانىسىپ، جاقىن ارالاستى. تەلەفونمەن دە ٴجيى حابارلاسىپ وتىردى. بىر-بىرىنە قوڭىراۋ شالىپ، قىزىقتى مالىمەتتەرمەن بولىسكەن ساتتەرى دە بار. بىر-ەكى رەت سانكت-پەتەر­بورعا دا بارىپ قايتتى. سونداي كەزدەردە گۋميلەۆ ٴوزىنىڭ ارحيۆتەگى كەزەگىن تالاسبەككە بەرىپ، بىر-ەكى رەت جابىق تاقىرىپتاردى زەرت­تەۋىنە مۇمكىندىك جاسايدى. كەڭەس زامانىندا داندامايەۆ دەگەن يران­ تاريحىن زەرتتەگەن عالىم بولدى. ىرگەلى مونوگرافيا جازعان كىسى. ول سوعىستان كەيىن ستالين مەن يران شاحىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا، سول ەلگە بارىپ، يراننىڭ كونە زا­ماننان كەلە جاتقان قۇپيا ارحيۆتەرىندە جۇ­مىس ىستەگەن ەكەن. كەڭەستىك كەزەڭ­دەردە جاريالاۋعا بولاتىن، سەن­زۋراعا قارسى كەل­مەيتىن تۇستارىن مونوگرافياسىنا پايدالانادى دا، كەيبىر قۇپيا قۇجاتتاردى قول­جازبا كۇيىندە ساقتاپ قويادى. سول قۇپيا قول­جازبالارمەن كەيىن تالاسبەك تانىسادى. ونىڭ كەيبىر قىزىقتى تۇستارىن «تۇمار حا­نىم» كينورو­مانىندا پايدا­لاندى. كوشپەندى حالىقتاردىڭ رۋحىن، بولمىسىن، ٴومىر ٴسۇرۋ سالتىن تەرەڭ تۇسىنگەن ادام رەتىندە كينوسسەنارييدى ەرەكشە جازىپ شىقتى. ارينە، جازۋشى بول­عاننان كەيىن كەيبىر تۇستا­رىندا ٴوزىنىڭ قيالىن دا قوسقانى جاسىرىن ەمەس. كەيبىر ميفولو­گيالىق اڭىزداردا كيردى ۇرعاشى قانشىق اسىراپ الدى دەپ ايتى­لادى. تالاسبەك ونى مۇلدەم باسقاشا تۇسىندىرەدى. بىرىنشىدەن، كيردىڭ ۇلتى پارسى بولماعانىن ايتادى. ونىڭ ٴتۇبى يراندىق ەمەس. مۇنىڭ ٴبارىن دالەلدەرمەن كور­سەتىپ، جازىپ وتىرادى. كيردىڭ حاوماۆارگا دەگەن كوشپەندى تايپادان شىققانىن دالەلدەيدى. روماندا حاوماۆارگا تايپاسىن قامبار تايپاسى دەپ كورسەتەدى. كير پاتشا ٴتوميريستىڭ اكەسىنىڭ قولىنداعى امانات بالا بولعانىن ايتادى تالاسبەك. ٴسويتىپ، جاس كەزىنەن توميريس پەن كيردىڭ بىرگە وسكەنىن جازادى. كەيىن كير ول تايپادان بولەك كەتەتىنىن ايتادى. تالاسبەكتىڭ تاريحي قۇندى مالى­مەتتەردى پايدالانا وتىرىپ، جازىلعان كينورومانى – فيلم تۇسىرۋگە بولاتىنداي-اق دايىن دۇنيە. اقان ساتايەۆتىڭ تۇمار حانىم تۋرالى فيلم ٴتۇسىرۋدى قولعا الايىن دەپ جاتقانى تۋرالى اقپاراتتى ەستىدىم. ول – وتە تا­لانتتى، بىلىكتى رەجيسسەر. بىلە­تىنىم، اقاننىڭ ٴوزىنىڭ بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن سسەناريستەرى بار سياقتى. مۇمكىن، ولار قازاق­فيلمدەگى دايىن سسەنارييلەردى پايدالاناتىن شىعار. بولات جانداربەكوۆتىڭ رومانىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرە مە، ول جاعى تاعى ماعان بەيمالىم. اقان ساتايەۆ تالاسبەكتىڭ سسەنارييىنەن دە مالىمەتتەر الۋى مۇمكىن. السا، قالاي الادى؟ جالپى، ەگەر تالاس­بەكتىڭ كينوسسەنارييىنىڭ ٴار جەرىنەن ٴۇزىپ-ج ۇلىپ الاتىن بولسا، وندا ونىڭ البا-جۇلباسى شىقپاي ما؟ مەنىڭ قورقىنىشىم – وسى. اقان ساتايەۆتىڭ قالاي تاڭداۋ جاسايتىنى تاعى بەلگىسىز. باستىسى، تۇمار حانىم تۋرالى ۇرپاققا قاجەتتى، كوپشى­لىككە ۇنايتىن تاريحي تۋىندىنىڭ دۇنيەگە كەلگەنى.

زيرا اپايدىڭ قور­قىنىشى وسىنداي. تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ ەكى بىردەي ٴفيلم­نىڭ سسەنارييىن جازعانىن بىلەمىز. ونىڭ ٴبىرى – «ٴبىرجان سال»، ەكىن­شىسى – «قۇنان­باي». ەكەۋى دە كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. دوسحان جولجاقسىنوۆتىڭ رەجيس­سەر­لىگىمەن تۇسىرىلگەن «قۇ­نانباي» بىلتىر مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى اتاندى. اسەم­قۇلوۆ جازعان «تۇمار حانىمنىڭ» دا وسال بولماسى بەلگىلى. ەندەشە، جاقسى دۇنيەدەن قاز-قالپىندا نەگە تاريحي تۋىندى تۇسىرمەسكە؟
اقان ساتايەۆ ٴبىزدىڭ بۇل ۇسىنى­سىمىزعا قالاي قارايدى ەكەن؟!.

گۇلزينا بەكتاس

"ايقىن" گازەتى


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي