BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

كەڭگىر كوتەرىلىسى جايىندا فيلم تۇسىرىلەدى

استانا. 9 جەلتوقسان. baq.kz -1954 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ ستەپلاگىنىڭ ٴۇشىنشى بولىمشەسىندە ورىن العان كەڭگىر تۇتقىندارىنىڭ كوتەرىلىسى جايىندا ۋكراينالىق جۋرناليستەر فيلم تۇسىرەدى.

قاراشا ايىندا ۋكراينانىڭ ٴبىرىنشى ۇلتتىق ارناسىنىڭ جۋرناليستەرى ولەكساندر ريابوكريس ي الەكسەي يۋرچەنكو كەڭگىر تۇتقىندارىنىڭ كوتەرىلىسى جايىندا فيلم ٴتۇسىرۋ ماقساتىندا جەزقازعانعا كەلىپ كەتكەن بولاتىن.
ۋكرايندىقتاردى ستەپلاگ ورنالاسقان جەرلەرمەن تانىستىرىپ، ول جايىندا اڭگىمەلەپ بەرگەن كەڭگىر جايىندا بىرنەشە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جازعان تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى تۇرعانبەك اللانيازوۆ بولدى.
تۇرعانبەك اللانيازوۆ: « - ٴبىز ٴتۇسىرىلىم توبىمەن ستەپلاگتىڭ ٴۇشىنشى بولىمشەسى ورنالاسقان ماڭدى تولىقتاي قاراپ، ستەپلاگ باسقارماسىنىڭ 40-50 جىلدارى سالىنعان ٴۇش عيماراتىن ٴتۇسىرىپ الدىق. ول كەزىندە ستەپلاگ كۇزەتشىلەرىنڭ تۇرعىن ۇيلەرى بولعان»، - دەيدى.
 

تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، ستەپلاگ - جەزقازعان جەرىندە «حالىق جاۋلارىنا» ارنالعان ازاپ لاگەرى. ول 1940 جىلى كەڭگىر وزەنىنىڭ جاعاسىندا بۇرىنعى پيونەر لاگەرىنىڭ ورنىنان كسرو ىشكى ىستەر حالىق كوميسسارياتىنىڭ (نكۆد) «جەزقازعان لاگەرى جانە كسرو نكۆد گۋلاگ-نىڭ كومبيناتى» دەگەن اتپەن قۇرىلعان. 1943 جىلى ۇلكەن جەزقازعاننىڭ ىسكە قوسىلعان جانە سالىنىپ جاتقان بولىمدەرىنىڭ ٴبارى نكۆد-نىڭ قاراۋىنا بەرىلىپ، ول «نكۆد جەزقازعان ەڭبەكپەن تۇزەۋ لاگەر -كومبيناتى» دەپ اتالعان. 1947 جىلى №4 ەرەكشە لاگەر نەمەسە ستەپلاگ دەپ اتالدى.
1954 جىلدىڭ 16 مامىرىندا كەڭگىردە ورنالاسقان 3 لاگەر بولىمشەسىنىڭ 60-قا جۋىق تۇتقىندارى كۇزەتشىگە باعىنباي، باسقا لاگەر تەرريتورياسىنا كىرىپ كەتتى. قوسىمشا شاقىرىلعان اسكەري كۇزەتىنىڭ كومەگىمەن ٴتارتىپ بۇزۋشىلاردى ۇستاپ، اباقتىعا جاپتى. ٴبىراق تۇتقىندار نارازىلىعىن ەندى توقتاتۋ قيىن ەدى. ٴتىپتى، 17 مامىردا لاگەر باسقارماسى باستىعىنىڭ لاگەر پۋنكتتەرى اراسىندا اتىس توپتارىن ورنالاستىرۋ جايلى بۇيرىعى دا تۇتقىنداردى توقتاتا المادى. 18 مامىردا تۇتقىندار كوتەرىلىسى قارۋلى قارسىلىققا ۇلاسىپ، لاگەر بولىمشەلەرىندە بارريكادالار، بەكىنىستەر قۇرىلا باستادى. كوتەرىلىستى ۇيىمداسقان تۇردە باسقارۋ ٴۇشىن ارنايى باسقارما قۇرىلىپ، ونىڭ باستىعى بولىپ قىزىل ارميانىڭ بۇرىنعى وفيسەرى ك. كۋزنەسوۆ تاعايىندالدى.
كوتەرىلىسشىلەر مەن رەسمي باسشىلىقتىڭ اراسىنداعى شيەلەنىس 40 كۇنگە سوزىلدى. كوتەرىلىستىڭ 40-شى كۇنى، ياعني 26 ماۋسىمدا لاگەردىڭ ٴۇش قاقپاسى جانە 8 قوسالقى جول ارقىلى جالپى سانى 1600 ادامنان تۇراتىن اسكەري كۇزەتتىڭ ەكى ديۆيزيونى مەن ىشكى كۇزەتتىڭ ٴبىر ديۆيزيونى، 98 ارنايى ۇيرەتىلگەن يتتەرى بار توپ، ٴۇش ٴورت سوندىرگىش ماشينە كوتەرىلىسشىلەر بەكىنىپ جاتقان جەرگە باسىپ كىردى.
كوتەرىلىستى باسۋ كەزىندە، ٴتىرى قالعان كۋالاردىڭ ايتۋىنشا، قۇربانداردىڭ سانى بىرنەشە جۇزگە جەتكەن. ال رەسمي قۇجاتقا سۇيەنسەك، قارۋلى قاقتىعىس كەزىندە تۇتقىندارداڭ 46 ادام ولگەن، 5 ادامدى تۇتقىنداردىڭ وزدەرى ولتىرگەن، 61 ادام ٴارتۇرلى دارەجەدە جاراقات العان. اسكەريلەردىڭ ىشىنەن 40 ادام جارالى بولعان. كوتەرىلىس بارىسىندا ماتەريالدىق شىعىن 36 908 سومعا، جۇمىسقا شىقپاۋدان بولعان زارداپ 4 708 621 سومعا باعالاندى.
كوتەرىلىسكە قاتىسقان 5200 تۇتقىننىڭ تاعدىرى وڭاي بولعان جوق. بەلسەندىلىك كورسەتكەن 400 ادام تۇرمەگە جابىلدى، كوتەرىلىستى قولداعان 1 مىڭ ادام (500 ايەل، 500 ەركەك) ماگادانعا، وزەرلاگقا جەر اۋدارىلدى.
كوتەرىلىس تەككە كەتكەن جوق. رەسمي باسشىلىق ساياسي تۇتقىنداردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ٴىسىن قايتا قاراۋعا ٴماجبۇر بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ستەپلاگ بويىنشا 8 مىڭ تۇتقىن اقتالىپ، بوستاندىق الدى.
بۇكىل لاگەرلەر جۇيەسىن ٴدۇر سىلكىنتكەن كەڭگىر كوتەرىلىسى ستەپلاگ-تىڭ كۇيرەۋىنىڭ باسى بولدى. 1955 جىلدان باستاپ لاگەردىڭ باسقارۋ اكىمشىلىگى قىسقارا باستادى. تالاي مىڭ ادامنىڭ تاعدىرىنا تاۋقىمەت اكەلگەن ستەپلاگ 1957 جىلى مۇلدەم جابىلدى.
1954 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنداعى مالىمەت بويىنشا ستەپلاگ-تا 2660 ورىس، 9596 ۋكراين، 2690 ليتۆان، 1074 لاتىش، 290 قازاق جانە باسقا سول كەزدە كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ پەرزەنتتەرى بولعان ەكەن. ال 1945–1947 جىلدارى اسكەري تۇتقىندار لاگەرىندە بولعان شەتەلدىك اسكەري تۇتقىنداردىڭ جالپى سانى 4446 بولسا، سونىڭ 2369-ى – نەمىستەر، ٴ1012-سى – جاپوندار، ٴ103-ى – اۆستريالىقتار، 630-ى – ۆەنگرلەر، ٴ145-ى – رۋمىندار، ٴ58-ى – قىتايلار ت. ب. ۇلتتاردىڭ وكىلدەرى.

دەرەككوز: "كاراۆان" گازەتى


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي