BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

بيىگىنەن تۇسپەگەن بيكەن اپا

استانا. 22 قاراشا. baq.kz – بيكەن اپانى كورگىم كەلەتىن دە تۇراتىن. ول كىسىنى بارلىق بالالاردىڭ اناسى ساناۋشى ەدىم ٴبىر كەزدەرى. وعان «مەنىڭ اتىم قوجا» ٴفيلمى ەرەكشە اسەر ەتكەن بولۋى كەرەك. بۇزىق، تەنتەك، «تۇزى جەڭىل» قوجانى ٴبارىڭىز جاقسى بىلەتىن شىعارسىز. سول قوجانىڭ اناسىن شە؟ ول كىسىنى بىلمەۋ مۇمكىن ەمەس. بيكەن ريموۆاعا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتىم «مەنىڭ اتىم قوجا» فيلمىنەن باستالعان. ودان كەيىن «تاقيالى پەرىشتە». ٴامينا اپانىڭ جاتاقحانادا كومەندانت بولىپ ىستەيتىن قۇربىسىن دا قازاق كورەرمەنى ۇمىتقان جوق. ماسكەۋگە سيمپوزيۋمعا باراتىن قىز ىزدەپ جۇرگەن بولىپ، كەلىن ىزدەيتىن «تاقيالى پەرىشتە» شەشەسىنىڭ جان قۇربىسىنىڭ بەينەسى دە ٴالى كۇنگە كوز الدىمىزدا، دەپ جازادى "تۇركىستان" گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى.

 

بيكەن اپانىڭ كينوداعى رولدەرى ٴبىر توبە، تەاترداعى رولدەرى ٴبىر توبە. 1923 جىلى بۇرىنعى تالدىقورعان وبلىسى، قاراتال اۋدانى، ەلتاي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن بيكەن اپانىڭ بالالىق شاعى باي-ماناپتاردى كامپەسكەلەۋ، «حالىق جاۋلارىن» قۇلانداي ٴيىرىپ، قويداي جۋساتۋ كەزەڭدەرىنە ٴدوپ كەلدى. سوعان قاراماستان، ونەر اتتى قۇدىرەتتى كۇشتەن باس تارتا الماعان بيكەن اپا ٴوز ارمانىنا قالايدا جەتۋدى ويلادى. اكتريسانىڭ ونەرگە قول جەتكىزۋىنە سەپ بولعان شاشۋبايدىڭ ٴانى بولسا كەرەك. شاشۋبايدىڭ ٴانى اكتريسانى ونەرگە ىنتىق قىلسا، ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» سپەكتاكلى ساحنا سىرىن اشۋعا ۇمتىلدىردى. العاش بۇل سپەكتاكلدى قاراتال اۋداندىق تەاترىندا كوردى. وكىنىشكە قاراي، اكتريسانى تاعدىر بىردەن ساحناعا الىپ كەلە قويعان جوق. 1939 جىلى بيكەن اپا الماتىداعى ەسەپ-كرەديت تەحنيكۋمىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. الماتىدا جۇرگەنىندە تەاترعا ٴجيى باراتىن ەدى. ونىڭ العاش كورگەن سپەكتاكلى ش.حۇسايىنوۆتىڭ «ماراباي» سپەكتاكلى بولدى. بۇل سپەكتاكل اكتريسانىڭ بۇكىل ٴومىر جولىن ونەر ارناسىنا ٴبىرجولاتا بەت بۇرۋعا سەبەپكەر بولدى. ٴوزى وقىپ جۇرگەن تەحنيكۋمىن تاستاپ، تەاتر-كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى.

1943 جىلى ۇستازى اسقار توقپانوۆ «ەڭلىك-كەبەك» پەساسىن قويۋدى قولعا الادى. رەجيسسەر ەڭلىكتىڭ رولىنە ٴبىرىنشى قۇرامعا جامال جالمۇحانبەتوۆانى، ەكىنشى قۇرامعا بيكەن ريموۆانى تاڭدايدى. ۇستازى سەنىپ تاپسىرعان ٴرولدى ٴساتتى الىپ شىققان بيكەن اپانىڭ ساحناداعى العاشقى قادامى وسىلاي باستالادى. كوپ ۇزاماي، وقۋدى ٴبىتىرىپ، ٴبىر توپ جاستارمەن بىرگە تەاترعا قابىلدانادى. بۇل كەزدەرى تەاتردا قازاق ونەرىنىڭ قارا نارلارى، ەسىمدەرى اڭىزعا اينالعان – ق.قۋانىشبايەۆ، ق.جانداربەكوۆ، س.قوجامقۇلوۆ، ە.ٴومىرزاقوۆ، ر.قويشىبايەۆا، س.مايقانوۆا سياقتى تالانتتى جاندار قىزمەت اتقاراتىن. ناعىز حاس تارلانداردىڭ ورتاسىنا تۇسكەن بيكەن اپانىڭ وسال بولۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. تەاتردا بىرگە ونەر كورسەتكەن اكتريساعا ونەردەگى اعا، اپالارى كوپ ۇيرەتتى. اعا-اپالارىنىڭ قاسىندا ٴجۇرىپ، اكتەرلىك شەبەرلىككە ۇيرەنەدى. ال ش.ايتماتوۆتىڭ «قۇس جولى» پوۆەسىنىڭ جەلىسىمەن ساحنالانعان «انا -جەر-انا» سپەكتاكلىندەگى جەر-انا ٴرولى ونى ونەر بيىگىنە ٴبىراق كوتەردى. ٴا.مامبەتوۆتىڭ بۇل قويىلىمى كەزىندە بۇكىل وداق كولەمىندە زور باعاعا يە بولعان-دى.

بيكەن اپا تەاتر ساحناسىندا تالاي-تالاي وبرازداردى سومدادى. ول كىسى ونەرگە ادال بولدى. ساحنانى ەرەكشە قۇرمەتتەدى. ونەرگە دەگەن ادالدىعىنىڭ ارقاسىندا كوپتىڭ ەسىندە قالدى. بيكەن اپانىڭ كوزىن كورگەندەر ول كىسىنىڭ ەرەكشە ونەر يەسى بولعانىن ٴجيى ايتادى. بيكەن اپا ٴومىرىنىڭ سوڭىندا «ەستايدىڭ قورلانىن» وينادى. قورلان بەينەسى بيكەن اپاعا لايىقتالىپ، ارنايى جازىلىپتى. بەلگىلى اقىن يران-عايىپ: «ٴومىرىنىڭ سوڭعى جىلىندا مەنىڭ ۇيىمە قوڭىراۋ شالدى. «يران، مەنىڭ ٴومىرىم اياقتالۋعا جاقىن قالعان سياقتى... ول جاقتا مەنى كۇتكەن ادام بار، قايتۋىم كەرەك. سەن ماعان ٴبىر ساحنالىق شىعارما جازىپ بەر»، – دەدى. سودان اقىلداسىپ: «ەستايدىڭ قورلانىن» جازاتىن بولدىم. ٴۇش كۇندە ٴبىتىردىم. بولات اتابايەۆ سپەكتاكلدى قويدى. بي اپام سول قويىلىمدا ساحنادا ەكى رەت وينادى. ٴۇشىنشى رەتىندە اۋىرىپ قايتىس بولدى»، – دەپ جازادى.

 

ٴاسانالى ٴاشىموۆ،

قازاقستاننىڭ حالىق ٴارتىسى:

– بيكەن اپامىز ەڭ العاشقى قازاق تەاترىنىڭ كوشىن باستاعان ۇلى توپتىڭ قاتارىندا بولدى. بۇل بۋىن – تەاتردىڭ كوركەيۋىنە، كورەرمەن تاربيەلەۋگە، سول كەزدەگى ٴبىز سياقتى جاس اكتەرلەردىڭ شەبەرلىك شىڭداۋىنا ۇلكەن ەڭبەك ٴسىڭىردى. مەن ولارعا ماڭگى قارىزدارمىن. وسىلارمەن زامانداس بولعانىما، تالىم-تاربيەسىن العانىما ٴوزىمدى باقىتتى سانايمىن. مەن بيكەن اپانى «قوبىلاندىنىڭ قارىنداسى» دەۋشى ەدىم. ەركەكشورا، ٴار جاساعان ٴرولى جىگەرلى ەدى. مەن وسى تەاتردىڭ تابالدىرىعىن العاش اتتاعاندا «ەڭلىك-كەبەك» سپەكتاكلىنىڭ دايىندىق جۇمىستارى ٴجۇرىپ جاتىر ەكەن. مىنە، سول قويىلىم مەنىڭ قاتارلاستارىما، ٴبىزدىڭ بۋىنعا ۇلكەن ساباق بولدى. كەيىن، كوپشىلىك ساحناسىنا قاتىستىق. ەڭ باستىسى، بۇل كىسى تازا ەدى. وتىرىك-وسەكتەن اۋلاق بولدى. پەرىشتە ەدى...

 

ەسمۇحان وبايەۆ،

تەاتر قايراتكەرى، رەجيسسەر:

– بيكەن ريموۆا – باق قونعان ادام. ول – كورىكتى، اقىلدى، زەرەك، قاراپايىم جان ەدى. اپايمەن ۇزاق جىل بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ول ٴومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ساحنادا ونەر كورسەتتى. ەڭ سوڭعى پەساسىن جازىپ، قالامىن ۇستاعان كۇيى كوز جۇمعان اكتريسا. جانىنىڭ كەڭدىگى، ايەلدىك سۇلۋلىعى، كوركەمدىگى قازاقتىڭ ناعىز بايبىشەسىن، اياۋلى اناسىن كوز الدىڭىزعا اكەلەتىن. ونىڭ ويناعان رولدەرىن جۇرتتىڭ ٴبارى بىلەدى. ونىڭ ارتىندا ۇلكەن ونەر مەكتەبى قالدى. ۇلى ادامدار ەشقاشان ۇمىتىلمايدى.

 

ەرلان ٴبىلال، اكتەر:

– بيكەن اپامنىڭ جالپى بولمىسى، ٴتۇر-سيپاتى، تابيعاتى، ومىرگە دەگەن كوزقاراسى، ومىردەگى تاباندىلىعى، تەك ماعان عانا ەمەس، ارتىنان ەرگەن اكتەرلەردىڭ بارىنە ومىرلىك ساباق بولدى. ويتكەنى بۇل كىسىلەر ومىردەن كوپتەگەن قيىنشىلىق كوردى. سوعان مويىماستان، سوعان سىنباستان، ونەر ٴۇشىن قىزمەت ەتتى. ەڭ العاشقى ٴرولىمدى ويناۋىما سەبەپكەر بولعان دا بيكەن اپام ەدى. «قاراگوز» سپەكتاكلىنە سىرىمدى ويناۋدى تاپسىرعانىمەن، دايىندىق كەزەڭى بەرىلگەنىمەن، ارتىنان كەيىنگە شەگەرىپ تاستادى. سوندا بيكەن اپا ٴاربىر لەزدەمە سايىن، «قاراگوزدى» قاشان قوياسىڭدار؟ ەرلان سىرىمدى ويناۋى كەرەك» دەيتىن ەدى. بۇل ٴسوزدى ايتقان سايىن، مەنىڭ جۇرەگىم تاس توبەمە شىعادى. سىرىمدى ويناۋعا اۋەلدە قورقاتىن ەدىم. كەيىن ٴوزىنىڭ ٴبىر سۇحباتىندا: «ەرلاننان نۇرمۇحان ٴجانتورين سياقتى سانالى، قابىلەتتى، قارىمدى اكتەر شىعاتىنىنا كامىل سەنىمدىمىن»، – دەپ ايتقان ەكەن. ماعان دەگەن وزەگىندە، جان-جۇرەگىندە ەرەكشە سەنىم بولعان سياقتى. ول كىسىلەر كورەگەن عوي. ٴبىزدىڭ بويىمىزداعى قابىلەتتى ارىدان تانىعان شىعار دەپ كەيىن ويلايمىن. ٴومىرىنىڭ سوڭىندا «ەستايدىڭ قورلانىندا» بىرگە وينادىق. «كوپ جىگىتتىڭ عاشىق بولعان قىزى ەمەس، ۇلى ەستايدىڭ قورلانى بولىپ ولەمىز» دەگەنىندە كوپشىلىكپەن قوشتاسىپ تۇرعانداي، ەرەكشە تولعانىسپەن، ەرەكشە ماتىنمەن ايتاتىن. شىن مانىندە، سول كەزدە بيكەن اپام ساحنامەن قوشتاسقان ەكەن. كوپ ۇزاماي، اۋىرىپ، قايتىس بولدى. بيكەن اپامىزدى ٴالى كۇنگە ساعىنامىز. قيمايمىز.

 

الماحان كەنجەبەكوۆا، اكتريسا:

– تالدىقورعان تەاترىنا بيكەن اپامنىڭ اتىن بەردى. ۇزاق جىلدار بويى ٴبىزدىڭ تەاترىمىزعا ات بەرىلمەگەن ەكەن. بيكەن اپامىزدىڭ اتىن بەرۋ تۋرالى العاش ۇسىنىس ايتىلعاندا، باسشىلىق تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ كەتتى. بيكەن اپامىزدىڭ «قوس مۇڭلىق» اتتى پەساسىن 2009 جىلى قويدىق. بۇل انا تاعدىرىن كوتەرگەن، ۇلت تاعدىرىن، بالا تاعدىرىن كوتەرگەن كۇردەلى سپەكتاكل. بيكەن اپا بۇل تاقىرىپقا جاي بارعان جوق. اكتريسا ٴوزى كورگەن، ٴوزى كۋا بولعان وتباسىلىق تاعدىرلاردىڭ جيىنتىق وبرازىن جاساپ وتىر. انا مەن بالانىڭ تاعدىرىن كورگەننەن كەيىن جازىپ وتىر دەپ ويلايمىز. بۇل ماڭگىلىك ولمەيتىن تاقىرىپ. بۇل سپەكتاكلدى رەجيسسەر مۇرات احمانوۆ قويدى. بيكەن اپام باقىتتى دەپ ويلايمىن. ول كىسىنىڭ ەسىمى ۇمىتىلمايدى. ول كىسى سومداعان وبرازدار دا ٴالى كۇنگە حالىقتىڭ جادىندا.

 

كوبەي قۇسايىنوۆ، بيكەن اپانىڭ ۇلى:

– وتە ينتەللەكتۋالدى ارتيست بولدى. تەك ساحناعا شىعۋدى عانا ويلاعان جوق. ۇنەمى قولىنان كىتابى تۇسپەيتىن. گازەت-جۋرنالداردى كوپ وقىدى. تالاي رەت تەاترعا كەلگەنىمدە، انامدى جاقسى كورەتىن كورەرمەندەرىن كورەتىنمىن. ٴتىپتى انامنىڭ سۋرەتىنە قاراپ: «انا – جەر-انا» سپەكتاكلىنەن ٴسىزدىڭ ٴرولىڭىزدى كورىپ، تالاي رەت جىلاپ شىققانبىز. ٴبىز ٴسىزدى ۇمىتپايمىز» دەگەن كورەرمەندەردى دە ٴوز كوزىممەن كورگەم. بۇل كورەرمەننىڭ ٴبىزدىڭ انامىزعا دەگەن ەرەكشە ىقىلاسى بولسا كەرەك. انام بولعاسىن ماقتانعانىم ەمەس، ٴبىزدىڭ انامىز بارشا ادامداردىڭ اناسىنا اينالدى. قازاق ونەرىندە جۇرگەن بۇگىنگى جاستاردىڭ دا كوپشىلىگى انامىزدى ٴقادىر تۇتتى. ٴتىپتى، كورەرمەندەردىڭ اراسىندا دا ٴوزى وسىرگەن، ٴوزى تاربيەلەگەن تالاي ادامدار ٴجۇر.

 

گۇلزينا بەكتاس 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي