BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

بالالار ٴفيلمىنىڭ ارداگەرى ەدى...

استانا. 17 اقپان. baq.kz -قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، بەلگىلى رەجيسسەر، «شوق پەن شەر»، «سەن ون ەكىگە كەلگەندە»، «قىزىل كيىز ٴۇي»، «ۇش، تىرنام، ۇش»، «ساعان كۇشىك كەرەك پە؟»، «جامبىلدىڭ جاستىق شاعى» سياقتى تانىمال فيلمدەردىڭ اۆتورى قانىمبەك قاسىمبەكوۆ ومىردەن وزدى،-دەپ جازادى «ايقىن» گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى قانشايىم بايداۋلەت  

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، بەلگىلى رەجيسسەر، «شوق پەن شەر»، «سەن ون ەكىگە كەلگەندە»، «قىزىل كيىز ٴۇي»، «ۇش، تىرنام، ۇش»، «ساعان كۇشىك كەرەك پە؟»، «قوشتاسقىم كەلمەيدى»، «جامبىلدىڭ جاستىق شاعى» سياقتى تانىمال فيلمدەردىڭ اۆتورى قانىمبەك قاسىمبەكوۆ ومىردەن وزدى.
بىرەگەي تالانت 1943 جىلى 4 اقپاندا ال­ماتى وبلىسى، جامبىل اۋدانى، شيەن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1969 جىلى ٴماس­­كەۋدەگى بۇكىلوداقتىق كينەماتوگرا­فيا ينستي­تۋتىن بىتىرگەن. 1971 جىلى ٴتۇ­سىرگەن العاشقى تولىق مەتراجدى تۋىن­دىسى «شوق پەن شەر» 1972 جىلى مونتە كارلودا ۇيىمداستىرىلعان فەستيۆالدە «ەڭ ۇزدىك بالالار ٴفيلمى» ٴجۇل­دەسىن جەڭىپ العان. سونداي-اق 1973 جىلى تاش­كەنت قالاسىندا وتكەن تەلەۆيزيالىق فيلم­دەردىڭ بۇكىلوداقتىق بايقاۋىندا كسرو كينەماتوگرافيستەرىنىڭ ەڭ جوعارى باعا­سىن يەلەنگەن. كۇنى كەشە عانا م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادە­بيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ دي­رەكتورى ٴۋا­ليحان قاليجان ۇلىنىڭ مۇ­رىندىق بولۋى­مەن پرەزيدەنت ستيپەن­ديا­سىن الىپ، وتباسى­مەن مارە-سارە بولىپ قۋانعان ەدى. وتكەن بەي­سەنبىدە زايىبى ورالتاي اپاي مادەنيەت جانە اقپارات ٴمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ ار­نايى تاپ­سىرماسىمەن «قازاقفيلم» كينو­ستۋ­ديا­سى ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىندا 70 جىل­دىق مە­رەيتويىن اتاپ وتۋگە دايىندالىپ جات­قانىن ايتىپ، ٴسۇيىنشى حابار جەتكىزگەن. الايدا جەتى جىلعا جۋىق ينسۋلت الىپ، توسەك تارتىپ جات­قان بالالار كينوسىنىڭ ارداگەرى سەنبى كۇنى ٴتۇس اۋا جارىق دۇنيە­مەن قوشتاستى.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن «ايقىن» گازەتى «كي­نورەجيسسەر كومەككە ٴزارۋ. قانىمبەك قا­سىمبەكوۆ مەملەكەتتەن قولداۋ كۇتەدى» دەگەن تاقىرىپپەن ۇلكەن ماسەلە كوتەرگەن بولاتىن. ماقالا جاريالانعاننان كەيىن، سول كەزدەگى مادەنيەت جانە اقپارات مي­ٴنيسترى دارحان مىڭباي مىرزا رەجيسسەردىڭ ۇيىنە تەلەفون شا­لىپ، جاعدايىن سۇراپ، ش.ايمانوۆ اتىن­داعى «قازاقفيلم» اق پرەزيدەنتى ەرمەك امانشايەۆقا كينوگەردى تىكەلەي قامقورلىق­قا الۋ تۋرالى ايرىقشا تاپسىرما بەرگەنى ەسى­مىزدە. سول مىندەتتى ٴمىن­ٴسىز اتقارعان ەرمەك ٴامىرحان ۇلى قارا­لى ساتتە وتباسىنا سالماق ٴتۇ­سىرمەي، مار­قۇمدى ٴوزى قاتتى جاقسى كورگەن كينوستۋ­دياسىمەن قوشتاستىرىپ، اقتىق سا­پارعا ارۋلاپ شىعارىپ سالدى.
ورالتاي اپايدىڭ ايتۋىنشا، قانىمبەك اعا اياق-قولى ساۋ كەزىندە «ولگەندە ەسەن­قۇل­دىڭ قاسىندا جاتامىن» دەپ ايتىپ جۇرەدى ەكەن. ەكەۋى ارالارىنان قىل ٴوت­پەستەي دوس بو­لىپ، ٴبىر-بىرىن قاتتى قۇر­مەتتەگەن كورىنەدى. قۇداي اۋزىنا سالدى ما، كىم ٴبىلسىن، ول كىسىدەن ون جاس كىشى ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆ تۋرا ٴۇش اي بۇرىن باقيلىققا اتتاندى. ەندى ەكەۋى ەكى توبەنىڭ باسىندا، «اقىندار ەلى، باتىرلار ەلى» ۇزىناعاشتىڭ توپىراعىندا قاتار جاتىر...


ساتىبالدى نارىمبەتوۆ، رەجيس­سەر:
– قازاق مادەنيەتى مەن رۋحانياتى ٴۇشىن ورنى تولماس اۋىر قايعى. قازاق بالا­لار ٴفيلمى­ٴنىڭ اتاسى ابدوللا قارساق­بايەۆتىڭ جولىن جالعاستىرعان بىردەن-بىر ٴىنىسى ەدى. ول توسەك تارتىپ جاتىپ قالعان­شا، بار عۇمىرىن كينوعا ارنادى. با­سىن­داعى باسپاناسىن ساتىپ، جامبىل اتا­سىنىڭ جاستىق شاعىن ەكرانعا شىعاردى. جالپى، بالالار تاقىرىبىن الىپ ٴجۇرۋ ەكىنىڭ ٴبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ەندى بالالار ٴفيلمىنىڭ تاعدىرى نە بولار ەكەن دەپ الاڭداپ تۇرمىن...

نۇرلىباي ەسىمعالي ۇلى:
– ماعان بۇل قايعى الا بوتەن باتىپ تۇر. ەكەۋمىز ۇزاق جىلدان بەرى كەلە جاتقان ۇزەڭگىلەس دوس ەدىك. ٴبىرىمىز ۇزىن، ٴبىرىمىز قىسقا بولىپ كەلە جاتقاندا، ەلدىڭ ٴبارى ەرىكسىز ەزۋ تارتاتىن. ٴبىرى دوستىعىمىزعا سۇيىنسە، ٴبىرى بويىمىزعا قاراپ ىشتەي كەلەمەجدەپ كۇلەتىن. قازاق حالقى بۇگىن ٴوزى كىشكەنتاي بولسا دا، الىپ جۇرەكتى، وزىق ويلى ازاماتىنان ايىرىلدى. الاش قاي­راتكەرلەرىنەن كەيىن ۇلت ٴۇشىن، ونىڭ قادىر-قاسيەتى مەن ونەرى ٴۇشىن قىزمەت ىستەگەن، جانى كۇيگەندەردىڭ ٴبىرى وسى قانىمبەك دەپ بىلەمىن. ٴبىر عانا مىسال. «جامبىلدىڭ جاستىق شاعى» ٴفيلمىن تۇسىرەر كەزدە قاسىندا بولدىم. ٴسۇ­ٴيىن­بايدىڭ ٴرولىن وينادىم. سول كەزدە جىر الى­بىنىڭ سۇيگەن قىزى بۇرىمنىڭ رولىنە باي­قاۋ جاريالاندى. كۇن سايىن جۇزدەگەن قىز­دار كەلەدى. سۇلۋلىقتارىندا شەك جوق. ٴبىراق ەشقايسىسىن جاقتىرماي وتىرىپ الدى. كوپ ۇزاماي «بۇل نە كىرپيازدىق؟ ساعان بۇلاردان ار­تىق قانداي قىز كەرەك؟» دەپ سۇرادىم. سوندا «ولاردىڭ ٴتۇرى قازاق بولعانىمەن، جانى، ٴجۇ­رەگى قازاق ەمەس» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى. ٴبىر كۇنى ٴۇرىپ اۋىزعا سالعانداي، يناباتتى دا يبالى ٴبىر مەكتەپ وقۋشىسى كەلدى. كەيىننەن بىلسەك، نۇر­تىلەۋ يمانعالي ۇلىنىڭ قىزى ەكەن. «قازاق قى­زى­نىڭ بەينەسى مىنە، وسى» دەپ بالاشا قۋان­عان. ول كەيىپكەرلەردىڭ سىرت كەلبەتىنە عانا ٴمان بەرمەي، جان دۇنيەسىنە ۇڭىلەتىن. «فيلم­دەرىم حالىققا ۇناسا، مەنىڭ بار ماق­ساتىم-
نىڭ ورىندالعانى دەپ ەسەپتەيمىن» دەپ ايتۋ-شى ەدى.
وكىنىشكە قاراي، سوڭعى جىلدارى دەنساۋ­لىعى سىر بەرىپ، ەكى جىل بەس ايداي ورنىنان تۇرماي جاتىپ قالدى. اۋىرىپ جاتقاندا با­لاداي ماپەلەپ باققان جارىنا مىڭ دا ٴبىر راقمەت ايتقىم كەلەدى. قىزى ايجان قازىرگى تاڭدا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا جۇمىس ىستەيدى. اكەسىنىڭ ٴىزىن جالعاستىرادى دەپ ٴۇمىت­تەنەمىز.

اقان ٴابدۋالى، ٴانشى-جىرشى:
– قانىمبەك اعانىڭ ٴار ٴفيلمى شوقتىعى بيىك، قايتالانباس تۋىندىلار. قاشان كوزى جۇمىلعانشا «بالالارعا ارنالعان فيلم ٴتۇ­سىرسەم» دەپ ارمانداپ كەتتى. ەلىنىڭ ەرتەڭى، با­لالاردىڭ بولاشاعى ٴۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتتى. ٴار تۋىندىسىنان پاتريوتتىق، وتانسۇيگىشتىك سەزىمدەرى مەن مۇندالاپ تۇراتىن. اسىرەسە، تۋ­عان توپىراعى دەگەندە ىشكەن اسىن جەرگە قويا­تىن.
ەسەنقۇل اعانىڭ «جاقسى ادامدى جەرلەۋ» دەگەن ٴبىر ولەڭى بار ەدى.
– جاقسى ادام با ەدى؟
– جاقسى ادام ەدى – دەدى جۇرت،
– جاقسى ادام! – دەدى جاماعات تۇگەل ەگى­ٴلىپ.
– قارىزى جوق پا؟
– قۇتىلعان بارلىق قارىزدان،
قۇتىلعان بارلىق مىندەتى مەنەن پارىز­دان.
– ال وندا ٴبارىڭ ارتىما ساپقا تۇرىڭدار،
جانازا يمان شىعارام، – دەدى كارى يمام.
جاقسى ادام با ەدى؟
جاقسى ادام ەدى شىنايى.
جاقسىلىق جاساپ جۇرەتىن ەلگە ۇدايى.
جاقسىنى تاڭداپ الدى عوي ٴسىرا، قۇدايى،– دەپ كەلەدى. سول كىسى ايتپاقشى، بۇگىن بارلى­عىمىز قادىرلەيتىن جاقسى ادام ورتامىزدان كەتتى. جانى جاناتتا بولسىن!


ەرمەك امانشايەۆ، «قازاقفيلم» اق پرەزيدەنتى:
– قازاق كينوسىندا قانىمبەك اعانىڭ ورنى ٴبىر بولەك. ارتىنا اماناتتاپ قالدىرىپ كەتكەن مۇراسى مول. ولاردىڭ بارلىعى الداعى ۋاقىتتا دا كورەرمەننىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. قازاق كينو­سى­نىڭ كلاسسيكاسىنا اينالاتىن تاماشا تۋىن­دىلار دەپ ەسەپتەيمىز. ول كىسى سوڭعى ساتتەرىنە دەيىن ايىعىپ كەتەمىن دەپ، ومىرگە دەگەن قۇل­شىنىسىن جوعالتقان جوق. قۇدايدىڭ ٴقۇدى­رە­تىنەن، ٴومىردىڭ جاقسىلىعىنان ٴۇمىت ۇزبەدى.
بۇگىن مادەنيەت جانە اقپارات ٴمينيسترى مۇحتار ابرار ۇلى قۇل-مۇحاممەد حابارلاسىپ، وتباسىنا كوڭىل ايتىپ، قايعىعا ورتاق ەكەنىن ٴبىلدىرىپ جاتىر. يمانى سالامات بولسىن! اللا ٴبىلىپ ىستەگەن، بىلمەي ىستەگەن كۇنالارىن كە­ٴشىر­ٴسىن! رۋحى پەيىشتىڭ تورىندە شالقىسىن!


مەيرامبەك بەسپايەۆ، ٴانشى:
– ونداي جانى تازا، جۇرەگى كەڭ، اقكوڭىل ادام بۇل ومىردە از. جاقسى اداممەن جولى­مىز­دىڭ تۇيىسكەنىنە تاۋبە دەيمىن. كوشەدە ٴىلىنىپ تۇرعان افيشادان ٴتۇرىمدى كورىپ قالىپ، «قوش­تاسقىم كەلمەيدى» فيلمىنە شاقىردى. 1991 جىلدان باستاپ، اكەلى-بالالى جاندارداي سىي­لاستىق. كەزىندە ۇيىندە تۇرىپ وقىعانىم دا بار. كينو الەمىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىمدى ارتتىرعان دا سول كىسى. بۇرىنعى كينو جانە تەاتر ينستيتۋتىنا قۇجات تاپسىرۋىما سەبەپشى بولدى. ٴالى ەسىمنەن كەتپەيدى، فيلم ٴتۇسىرىپ جاتقان ۋاقىتتا كۇندە تاڭعى التىدا وياتاتىن. قولىنان تاستامايتىن تاياعى بار، كۇن شىقپاي كەلىپ، «تۇر، ەي، تۇر» دەپ تۇرتەتىن. ول كەزدە بالا ەمەسپىن بە، وسى ارەكەتىن ۇناتپايتىنمىن. مەنىڭ بالا بەينەمدى ەكراندا ساقتاپ قالعانى ٴۇشىن قانىمبەك اعاعا قارىزدارمىن.
بۇكىل قازاق حالقىنىڭ قايعىسىنا ورتاق­تاسىپ، كوڭىل ايتامىن. بالاپاندارىنا عۇمىر بەرسىن!  


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي