قىزىلجار اۋەندەرى. كومپوزيتور جولامان تۇرسىنبايەۆتىڭ ٴومىرى مەن شىعارماشىلىعى جايلى اۋديو حاباردى تىڭداڭىزدار. بۇل حابار 2013 جىلى جازىلعان. - |07 قىركۇيەك 2018، 18:49
BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قىزىلجار اۋەندەرى. كومپوزيتور جولامان تۇرسىنبايەۆتىڭ ٴومىرى مەن شىعارماشىلىعى جايلى اۋديو حاباردى تىڭداڭىزدار. بۇل حابار 2013 جىلى جازىلعان.

00:00 / 23:10

حالىق كومپوزيتورلارى اقان سەرى. ٴبىرجان سال، ۇكىلى ىبىرايدىڭ ەلىندە بابالار ىزىمەن ونەر قۋعان كاسىبي كومپوزيتورلارىمىز نەكەن-ساياق. سولاردىڭ ٴبىرى ٴارى بىرەگەيى - قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جولامان تۇرسىنبايەۆ. ول كىسى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ەسىل اۋدانىنا قاراستى مەرەكە اۋىلىنىڭ تۇلەگى.

جولامان قايمەن ۇلى 1974 جىلى الماتى كونسەرۆاتورياسىن، 1978 جىلى اسپيرانتۋرانى ٴبىتىرىپ، پروفەسسور اناتوليي بىچكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن العان تاقىرىبىن ويداعىداي قورعاپ شىقتى.

1974-1976 جىلدارى قازاق راديوسىندا اعا رەداكتور، 1978-80 جىلدارى «جالىن» باسپاسىندا مۋزىكا سالاسىنان اعا رەداكتور، 1981 جىلدان «ونەر» باسپاسىندا مۋزىكا جاعىنان باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى، ودان كەيىن قازاق تەلەراديوسىنىڭ مۋزىكا رەداكسيالارىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتتەرىن اتقاردى. سوڭعى جىلدارى مادەنيەت مينيسترلىگىندە رەپەرتۋارلىق كوللەگياسىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقاردى. ەڭبەك دەمالىسىنا شىققاننان سوڭ استاناداعى كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا مۋزىكا رەداكتورى بولىپ قىزمەت ەتەدى.

ول «كۇي-سيمفونيا»، «الت پەن ەلەكترلى ورگانعا ارنالعان كونسەرت»، «بايقوڭىر باسپالداقتارى» وراتورياسى، «جايلاۋدا» اتتى بالالار كانتاتاسى شىعارمالارىمەن قوسا ابايدىڭ «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ»، «جەلسىز تۇندە جارىق اي» اندەرىن قوس داۋىستا كامەرالىق وركەسترگە جانە سكريپكاعا ارناپ وڭدەدى. سونداي-اق كومپوزيتوردىڭ ەلۋدەن استام ليريكالىق اندەرى قازاق راديوسىنىڭ «التىن قورىنان» بەرىك ورىن العان ٴارى اۋە تولقىنىنان ۇزبەي ناسيحاتتالىپ كەلەدى.

كومپوزيتور جولامان تۇرسىنبايەۆتىىڭ اندەرىنىڭ ىشىندە شوقتىعى بيىگى ماقسۇتجان اۋباكىروۆتىڭ ولەڭىنە جازىلعان «قىز قاراعاي» ٴانى. بۇل ٴان اقىن مەن كومپوزيتوردىڭ حالىق جازۋشىسى عابيت مۇسىرەپوۆپەن بىرگە قىزىلجارداعى جامبىل اۋدانىنا قاراستى «ەلتىنجالدا» جازىلعان دەسەدى. «اۋلىندا بار اعانىڭ قىز قاراعاي» دەپ باستالاتىن ٴان عابەڭنىڭ اۋلىنىڭ تابيعاتىنىڭ سۇلۋلىعىن سۋرەتتەي بىلگەن ٴساتتى تۋىندى.

ٴار جەتكىنشەك ەس بىلە الىسقا كوز تاستاپ، ارمان قۇشاعىنا بەرىلەدى. الىنباعان اسۋلاردى مەڭگەرسەم دەپ العا ۇمتىلادى. بولاشاق كومپوزيتوردىڭ الماتىعا كەلگەندەگى ماقساتى اسقاق، تالابى تاۋداي ەدى.

مەن قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىندا ساقتاۋ ماقساتىندا كومپوزيتوردان سۇحبات العان ەدىم. ەندى ەكەۋارا بولعان اڭگىمەگە نازار اۋدارايىق:

التىن: جولامان قايمەن ۇلى، ونەر جولىنا ٴتۇسۋدى اڭساپ كەلگەندە جولىڭىز بولىپ كونسەرۆاتورياعا بىردەن ٴتۇستىڭىز. كىمدەرگە قاراپ بوي تۇزەدىڭىز؟

جولامان: ٴبىر عانا ايتاتىن ماسەلە، ٴبىزدىڭ وسكەن كەزىمىز ٴبىر جاقسى ۋاقىت ەدى. نەگە دەسەڭىز، ول كەزدە وكىمەتتىڭ تالابى «وقى، وقى جانە وقى» دەپ تەگىن وقۋعا شاقىراتىن. وسىعان بايلانىستى شاما-شارقىمىز كەلگەنشە وقىدىق. سول سەبەپتى سوناۋ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان مۋزىكالىق ٴبىلىمىمىز بولماسا دا ارمان قۋىپ كەلدىك. قولىمىزدا بار بولعانى كىشكەنە چەمودانىمىز عانا بولاتىن. كوڭىلىمىز تەلەگەي-تەڭىز، ارمان قاناتىندا الىپ-ۇشىپ ٴجۇرۋشى ەدىك. ونەر جولىنا باۋلىعان الماتى كونسەرۆاتورياسى بولاتىن.

ٴبىز ۇلاعاتتى ۇستاز، بەلگىلى كومپوزيتورلار عازيزا جۇبانوۆا، سىدىق مۇحامەدجانوۆ، كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ پەن نۇرعيسا تىلەنديەۆ سىندى قازاق ونەرىنىڭ مايتالماندارىنا قاراپ وي تۇزەدىك، بوي تۇزەدىك.

مىسالى، كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆتى الساق جاتسا دا، تۇرسا دا ەلىم، جەرىم دەپ ەڭىرەگەن جان ەدى، سول سەبەپتى ونىڭ جازعان شىعارمالارى تىڭداۋشىنى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن قۇندىلىعىمەن ەرەكشە.

التىن: ۇستازىڭىز كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆتىڭ پاتريوتتىق تاقىرىپقا كوبىرەك بارۋى سىزگە وي سالدى. ٴسىز جانىڭىزعا جاقىن تاقىرىپ تاپتىڭىز. مىنە، كوپ جىل بويى وسى تاقىرىپقا باتىل قالام سىلتەپ كەلەسىز. «وتان-انا» دەمەكشى، ٴوز ەلى مەن جەرىن سۇيۋگە جاس ۇرپاقتارىمىزدى باۋلۋعا بىردەن ٴبىر كومەك بولاتىن اندەرىڭىز جايلى بىلە وتىرساق:

جولامان: ٴشامشى قالداياقوۆ، ٴابلاحات ەسپايەۆ، ەسكەندىر حاسانعاليەۆ، كەڭەس دۇيسەكەەۆتىڭ اندەرى ۋاقىت وزعانمەن ماڭىزىن ەش جوعالتپايدى. ٴبىر جاعى تالاپ بولسا، ەكىنشى جاعىنان قاجىرلى ەڭبەكپەن كەلگەن ٴساتتى تۋىندىلار.

ەلىمىز ەگەمەندىك العان كەزدە ٴبىز ٴوز وتانىمىزدى ونەر ارقىلى، ادەبيەت ارقىلى دارىپتەۋىمىز كەرەك، مەن سوعان كوبىرەك كوڭىل بولەمىن. اندەرىم مەن سيمفونيالىق شىعارمالارىمنىڭ تاقىرىبى-وتانعا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەندىكتەن باستاۋ الادى.

التىن: كوكشە ەلىن اسەم انىمەن ٴتانتى ەتكەن ٴبىرجان سالدىڭ حالقىنا قالدىرعان باي مۇراسى جايلى جۋىردا فيلم دە ٴتۇسىرىلدى. كومپوزيتور ٴبىرجان شىعارماشىلىعى جايلى نە دەر ەكەن؟

جولامان: ٴبىرجان سالدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي التى شىعارماسىن وركەسترگە ٴتۇسىردىم. ونىڭ ىشىندە «جونىپ الدى»، «جالعىز ارشا»، «جايماشۋاق»، «بۋرىلتاي» «تەمىرتاس»، «عاشىعىم» اندەرى ٴوز بوياۋىندا قالىپقا ٴتۇستى. ٴبىرجان سال اندەرى كۇردەلىگى جاعىنان كلاسسيكالىق تۋىندىلار قاتارىندا دەۋ ورىندى.

التىن: الىستا جۇرگەن ٴار ازامات تۋعان جەرىن ساعىناتىنى ٴسوزسىز. ٴسىزدىڭ اندەرىڭىزدىڭ كوبى تۋعان جەر تاقىرىبىنا ارنالادى. قىزىلجار ەلىنىڭ قادىر-قاسيەتىن اشار تاماشا ٴان – «ەسىل بويى قىزىلجار»، «سارىارقا سايران جەرىم-اي»، «تۋعان جەر» اندەرى. بۇل اندەر ٴسىزدىڭ سوناۋ بالا كۇندەردى اڭساتاتىن ٴتارىزدى. تۋعان جەر، وسكەن ەل جايلى جازۋ ٴسىزدىڭ كرەدوڭىز بولار؟

جولامان: ٴيا، ٴار پەرزەنت تۋعان ەلى مەن جەرىن سۇيە ٴبىلۋ كەرەك. ٴار ۇرپاق وتانشىل بولىپ وسسە ەلىمىزدىڭ ىرگەسى بەرىك بولاتىنى ٴسوزسىز. مەن دە وتكەن كۇندى اڭساپ، اياۋلى انام مەن ارداقتى اكەمدى، اۋىل ادامدارىن ساعىنامىن. جۋىردا انامنىڭ باسىنا ەسكەرتكىش ورناتىپ، اۋىل اقساقالدارىنا اس بەرىپ قايتتىم. اۋىلدى ساعىنىپ كەتكەندە جۇرەك تولقيدى، سەزىم ىرعاقتارى نوتاعا تۇسەدى. ٴار ونەر يەسى ٴوز ەلىنىڭ جىرشىسى ەمەس پە؟! مەنىڭ بۇدان باسقا دا كەڭ بايتاق قازاق جەرىندەگى كوپتەگەن ەلدىمەكەنگە، قالالارعا ارناپ جازعان اندەرىم جەتىپ ارتىلادى.

التىن: ٴسىز ٴوز شىعارماشىلىعىڭىزدىڭ باستاۋىن حالىق ونەرىنەن الاسىز. ويتكەنى نە ونەردىڭ باستاۋى حالىق مۇراسى ەمەس پە؟ وسى باعا جەتپەس مۇراعا العاش قامقور بولعان كىمدەردىڭ ەسىمىن اتار ەدىڭىز؟

جولامان: 60- جىلدارى بەلگىلى كومپوزيتور احمەت جۇبانوۆ ون مىڭ ٴان مەن بەس مىڭ كۇيدىڭ كارتوتەكاسىن جاساپ كەتكەن. ول كىسىنىڭ سالىپ كەتكەن سارا جولىمەن حالىق مۇراسى دامىپ، ناسيحاتتالىپ كەلەدى. حالىق مۋزىكاسى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن ٴبىزدىڭ ولشەۋسىز بايلىعىمىز دەگىم كەلەدى.

قازاق دەسەك، ٴبىزدىڭ قۇلاعىمىزعا حالىق اندەرى مەن كۇيلەرى كەلەدى.

ون توعىزىنشى عاسىردا ونەردى ٴوز قالپىنا كەلتىرىپ كەتكەن اتاقتى حالىق كومپوزيتورلارى اقان سەرى، سەگىز سەرى، ٴبىرجان سال، مۇحيت، قۇرمانعازى سىندى ونەر يەلەرىنىڭ سوڭعى تۇياعى كەنەن، كۇيشىلىك ونەردىڭ قايتالانباس تۇلعاسى سۇگىر دەۋگە بولادى.

التىن: ٴسىزدىڭ «كوكتەم قاشان كەلەدى» ٴانىڭىزدى العاش جۇمات ماحامبەتوۆ ورىنداسا، «بۇلاق باسىندا» ٴانى زەينەپ قويشىبايەۆانىڭ ورىنداۋىندا قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنا جازىلدى. بۇل اندەر ٴالى كۇنگە دەيىن اۋە تولقىنىنان ناسيحاتتالىپ كەلەدى. تىڭداۋشىنىڭ اننەن الاتىن اسەرى جايلى ٴوز ويىڭىز؟

جولامان: ۇكىمەت جان-جاقتى قولداپ تۇرعان كەزدە ٴان جوق دەپ اۋزىمىزدى قۋ شوپپەن سۇرتەتىنبىز. بۇل تاقىرىپ ٴارقاشان اكتۋالدىعىن جوعالتپاعان تاقىرىپ. نەگە دەسەڭىز، حالىققا ەڭ جاقىن تاقىرىپ- ٴان تاقىرىبى. جالپى سانالى دا، ساناۋلى ٴان حالىقتىڭ جادىندا قالادى.

التىن: ٴار ونەر يەسى الدىنا جوسپار قويىپ، شىعارماشىلىعىن شىڭدايدى. ٴسىزدىڭ جاڭا تۋىندىعا دەگەن ىشكى دايىندىعىڭىز قالاي؟

جولامان: «ارايلى استانا» دەگەن ميۋزيكل جازىپ ٴبىتىردىم، ليبەرەتتوسىن شاھيماردان قۇسايىنوۆ جازدى. اۋدارعان ٴشومىشباي ساريەۆ. بۇل اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن دۇنيە دەۋگە بولادى.

سودان كەيىن ماعجاننىڭ «باتىر بايانىنا» وپەرا جازىپ جاتىرمىن. اۋىر تاقىرىپ، نەگە دەسەڭىز، بۇل حالىقتىق پوەما. اللاتاعالا ۋاقىت بەرسە قايتكەندە ۇلگەرۋىم كەرەك.

التىن: ٴسىز بىلتىرعى جىلدىڭ مامىر ايىندا استانامىزداعى كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا «ارايلى استانا» اتتى شىعارماشىلىق كەشىڭىزدى ويداعىداي وتكىزدىڭىز. كەشتىڭ ماقساتى قانداي ەدى؟

جولامان: بۇل شىعارماشىلىق كەشتىڭ نەگىزگى ماقساتى- كوپ جىلدان بەرى جيناقتالعان شىعارمالارىمدى كورەرمەنگە ۇسىنۋ، تىڭ دۇنيەلەرىمنىڭ تۇساۋىن كەسۋ ەدى.

التىن: ٴسىزدىڭ كەشىڭىزگە كىمدەر قاتىستى، باعدارلامادا قانداي شىعارمالار ورىندالدى؟

جولامان: كەشتە ايتقالي جايىموۆتىڭ ديريجەرلىق ەتۋىمەن استانا فيلارمونياسىنىڭ حالىق اسپاپتار وركەسترى، الەكساندر ابىلايەۆتىڭ ديريجەرلىق ەتۋىمەن استانا اكىمشىلىگىنىڭ ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترى، ابزال مۇحيتدەنوۆتىڭ ديريجەرلىق ەتۋىمەن وپەرا تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترى مەن ەرجان ٴداۋىتوۆتىڭ باسقارۋىمەن حور ۇجىمى، سونداي-اق گۇلميرا قۇتتىباداموۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتتەتىنىڭ بالالار حورى شىعارمالارىمدى ورىندادى. ماعجان جۇمابايەۆتىڭ «سەن سۇلۋ» اتتى ولەڭىنە بۇرىن ماقسۇتبەك مايشەكين ٴان شىعارعان بولسا وسى جولى مەنىڭ جاڭا ٴانىم شىرقالدى. وسى ٴاندى جانە جامبىل بابامىزدىڭ سوزىنە جازىلعان «بىرلىگىڭ بولسىن اعايىن» كانتاتاسىن دارىندى وپەرا انشىلەرىنىڭ ٴبىرى-ازامات جىلتىركوزوۆ ورىندادى. سونداي-اق جاڭا جازىلعان «ارايلى استانا» ميۋزيكلىنىڭ لەيپموتيۆىن دومبىرامەن ٴانشى ايتبەك نىعىزبايەۆ ورىنداسا، «استانا قۇرىلىسشى جاستارىنىڭ ٴانىن» جانە «اماننىڭ ارياسىن» بەيىمبەت تاڭارىقوۆ تاماشا شىرقادى.

«قىز قاراعاي» جانە «قىز ۇزاتۋ» اندەرىن عاليا بايعازينوۆا، «ٴان قالاسى-كوكشەتاۋ» جانە «ۇلبيكەنىڭ سوڭعى ٴانى» اندەرىن تاتيانا ۆيسينسكايا، «باتىر بابا باۋىرجان»، «ەلىمنىڭ سەن دە اجارى» اندەرىن جانات شىبىقبايەۆ، «سارىارقا سايران جەرىم-اي» ٴانىن قارلىعاش ابباسوۆا، «تارازىم» ٴانىن تاحمينا اشىمبەكوۆا، «ق ۇلىنىم» ٴانىن كورەي ٴانشىسى مۋن گون ديا، «قالالار سول ٴبىر جادىمدا» ٴانىن سەرىك قاباقوۆ ورىنداپ، كورەرمەننىڭ رۋحىن ٴبىر كوتەرىپ تاستادى.

التىن: سوڭعى كەزدە قاي تاقىرىپقا قالام سىلتەپ ٴجۇرسىز؟

جولامان: بيىلعى ابىلايدىڭ تۋعانىنا 300 جىل تولۋىنا وراي «ابىلايدىڭ ۇلى ٴىسى» اتتى كانتاتامدى ٴبىتىردىم. سونىمەن قاتار جىلما-جىل قىزىلجار قالاسىندا وتەتىن «ماعجان كوكتەمى» فەستيۆالىنە ٴادىلقازى رەتىندە قاتىسىپ ٴجۇرمىن.

التىن: اڭگىمەڭىزگە راحمەت! ٴسىزدىڭ بۇگىنگى ايتقان تاماشا ويلارىڭىزدان وقىرمان قاۋىم جاقسى ماعلۇمات الادى دەگەن ۇمىتتەمىن. سىزگە شىعارماشىلىق شابىت تىلەيمىن!

rs. جۇرەك تەبىرەنتەر اسەم اندەر مەن كلاسسيكالىق شىعارمالاردىڭ اۆتورى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جولامان تۇرسىنبايەۆ اڭگىمە بارىسىندا بارىسىندا ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ كەلەشەگىنە الاڭداپ، ارعى-بەرگىدەن سىر شەرتتى. ٴارقاشان حالقىم دەپ ەرەن ەڭبەكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن وسى زاماننىڭ سال-سەرىسى، دارىندى كومپوزيتور ماعجان جۇمابايەۆتىڭ «باتىر بايان» داستانىنا شىعارما جازسا، بيىلعى جىلى «ابىلايدىڭ ۇلى ٴىسى» اتتى كۇردەلى كانتاتاسىمەن قازاق ونەرىنە تىڭ دۇنيە قوسىپ وتىر.

ەكىنىڭ بىرىنە باق بولىپ قونا بەرمەيتىن قاسيەتتى كاسىبي دەڭگەيگە كوتەرىپ، تۋعان جەر اسپانىن انگە بولەگەن جولامان تۇرسىنبايەۆ ونەر دەگەن قۇدىرەتتى قاستەرلەي بىلگەن بىلىكتى مامان، ٴوز ٴىسىنىڭ مايتالمانى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى التىن يمانبايەۆا


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي