BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قر پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى (تولىق ٴماتىنى)

مەملەكەت باسشىسى ن.نازاربايەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى جاريالاندى. بۇل تۋرالى اقوردا ٴباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.

مەملەكەت باسشىسى ن.نازاربايەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى. 2017 جىلعى 31 قاڭتار

«قازاقستاننىڭ ٴۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك»

قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!

مەن قازاقستان حالقىنا جاڭا ٴداۋىر قارساڭىندا ٴسوز ارناپ وتىرمىن.

ەلىمىز ٴوزىنىڭ 25 جىلدىق دامۋ كەزەڭىنەن ابىرويمەن ٴوتتى. ٴبىز ەلىمىزدى ماقتان تۇتامىز. تابىستارىمىز بەن جەتىستىكتەرىمىز تۋرالى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىندا اتاپ وتتىك. ولاردى بۇكىل الەم بىلەدى جانە جوعارى باعالايدى.

2017 جىلدىڭ باسىنان باستاپ قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولدى.

بيىل استانادا «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسى وتەدى. مۇنداي وتە ماڭىزدى الەمدىك دەڭگەيدەگى ٴىس-شارانى ٴبىز تمد جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا ٴبىرىنشى بولىپ وتكىزەمىز.

الماتىدا ۋنيۆەرسيادا-2017 سپورت ويىندارى ٴوتىپ جاتىر. وعان 57 مەملەكەتتەن 2 مىڭنان استام سپورتشى مەن دەلەگاسيا مۇشەلەرى قاتىسۋدا.

وسىنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەنادا جوعارى بەدەلگە يە بولعانىن جانە ساياساتىمىزدىڭ دۇرىستىعىن كورسەتەدى.

قازاقستان 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى ەڭ الدىڭعى قاتارلى 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا ٴتيىس. ٴبىز وسى ماقساتقا قاراي تاباندىلىقپەن ىلگەرىلەي بەرەمىز.

جاھاندىق باسەكەلەستىكتىڭ ٴوسۋى جانە الەمدەگى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا، 2012 جىلى حالقىما ۇسىنعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسەدى. ٴبىز قيىندىقتاردى ۋاقتىلى بولجاي الدىق.

«نۇرلى جول» ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ جانە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ ناتيجەسىندە وسىناۋ قيىن، جاھاندىق ترانسفورماسيانىڭ العاشقى كەزەڭىنەن لايىقتى ٴوتىپ كەلەمىز. تەك 2014-2016 جىلدار ارالىعىندا ٴبىز ەكونوميكانى قولداۋعا قوسىمشا 1،7 تريلليون تەڭگە جۇمسادىق. مۇنىڭ بارلىعى ەكونوميكالىق ٴوسىمدى جانە بيزنەستى قولداۋعا، 200 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى.

ناتيجەسىندە، 2016 جىلى ٴبىز ىشكى جالپى ٴونىمنىڭ 1% ٴوسىمىن قامتاماسىز ەتتىك. بۇل قازىرگى كۇردەلى جاعدايدا ايتارلىقتاي ماڭىزدى.

الەم قارقىندى تۇردە وزگەرىپ كەلەدى.

بۇل – جاڭا جاھاندىق بولمىس، ونى ٴبىز قابىلداۋعا ٴتيىسپىز.


قىمباتتى وتانداستار!

بولاشاعىن ايقىنداپ، سىن-قاتەرلەردى كۇتىپ وتىرماستان، وعان تاباندى تۇردە قارسى تۇرا الاتىن حالىق قانا جەڭىسكە جەتەدى.

الەمدە كەزەكتى، ٴتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋسيا باستالدى.

ەكونوميكانى جاپپاي سيفرلاندىرۋ تۇتاس سالانىڭ جويىلۋىنا جانە مۇلدە جاڭا سالانىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلەدى. ٴبىزدىڭ كوز الدىمىزدا بولىپ جاتقان ۇلى وزگەرىستەر – ٴارى تاريحي سىن-قاتەر، ٴارى ۇلتقا بەرىلگەن مۇمكىندىك.

بۇگىن مەن قازاقستاندى ٴۇشىنشى جاڭعىرتۋ جونىندە مىندەت قويىپ وتىرمىن. ەلدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكالىق ٴوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ قاجەت.

قازىرگى كەزدە كوپتەگەن ەلدەر وسىنداي مىندەتتى ورىنداۋعا ۇمتىلۋدا. ٴوسىمنىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ ٴتاسىلى ٴار جەردە ٴار ٴتۇرلى ەكەنىنە سەنىمدىمىن. ٴبىز ٴوزىمىزدىڭ مىقتى تۇستارىمىزدى پايدالانىپ، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلىندا بىرگە قالىپتاستىرعان الەۋەتىمىزدى جوعالتىپ الماۋىمىز كەرەك قوي.

قازاقستاننىڭ ٴبىرىنشى جاڭعىرۋى ٴبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە. 25 جىل بۇرىن كسرو-نىڭ قيراندىسىنان شىعىپ، ٴوز جولىمىزدى قالاي باستاعانىمىز جادىمىزدا تۇر. سول كەزدە ٴبىزدىڭ بۋىن ىرگەتاسىنان باستاپ قولعا الىپ، الەم كارتاسىندا بولماعان جاڭا مەملەكەت قۇردى.

جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ٴبىزدىڭ ٴبارىمىز بىرلەسىپ، سول كەزدە ەلىمىزدى كۇيرەۋگە، ازامات سوعىسىنا، ەكونوميكالىق كۇيزەلىسكە ۇشىراتپاعانىمىز مەن ٴۇشىن وتە ماڭىزدى. قازاقستان بۇل كەزەڭدە از شىعىن شىعارىپ، زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى.

ەكىنشى جاڭعىرۋ «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ قابىلدانۋىمەن جانە جاڭا ەلوردا – استانانىڭ سالىنۋمەن باستالدى. ونىڭ ناتيجەلى بولعانى داۋ تۋدىرمايدى. ەلىمىز ەكونوميكالىق تۇرعىدان ارتتا قالعان ايماقتان شىعىپ، الەمدەگى ەكونوميكاسى باسەكەگە قابىلەتتى 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىردى.

تابىستى وتكەن ەكى جاڭعىرۋ ارقىلى باعا جەتپەس تاجىريبە جيناقتادىق. ٴبىز ەندى العا باتىل قادام باسىپ، ٴۇشىنشى جاڭعىرۋدى باستاۋعا ٴتيىسپىز.

بۇل جاڭعىرۋ – قازىرگى جاھاندىق سىن-قاتەرلەرمەن كۇرەس جوسپارى ەمەس، بولاشاققا، «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ماقساتتارىنا باستايتىن سەنىمدى كوپىر بولماق. ول ۇلت جوسپارى – «100 ناقتى قادام» بازاسىندا وتكىزىلەدى.

مەن ونىڭ بەس نەگىزگى باسىمدىعىن كورىپ وتىرمىن. ولار ەكونوميكانىڭ الەمدىك ٴوسىمىنىڭ ورتا دەڭگەيدەن جوعارى قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە 30 وزىق ەلدىڭ قاتارىنا قاراي تۇراقتى تۇردە ىلگەرىلەۋگە لايىقتالعان.

ٴبىرىنشى باسىمدىق – ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋى.

ٴبىز سيفرلىق تەحنولوگيانى قولدانۋ ارقىلى قۇرىلاتىن جاڭا يندۋستريالاردى وركەندەتۋگە ٴتيىسپىز. بۇل – ماڭىزدى كەشەندى مىندەت.

ەلدە 3d-پرينتينگ، ونلاين-ساۋدا، ٴموبيلدى بانكينگ، سيفرلىق قىزمەت كورسەتۋ سەكىلدى دەنساۋلىق ساقتاۋ، ٴبىلىم بەرۋ ىسىندە قولدانىلاتىن جانە باسقا دا پەرسپەكتيۆالى سالالاردى دامىتۋ كەرەك. بۇل يندۋستريالار ٴقازىردىڭ وزىندە دامىعان ەلدەردىڭ ەكونوميكالارىنىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتىپ، ٴداستۇرلى سالالارعا جاڭا ساپا دارىتتى.

وسىعان وراي، ۇكىمەتكە «سيفرلىق قازاقستان» جەكە باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى جانە قابىلداۋدى تاپسىرامىن.

ٴبىزدىڭ زاڭنامامىزدى جاڭا جاعدايعا بەيىمدەۋ كەرەك.

كوممۋنيكاسيانىڭ دامۋى مەن وپتيكالىق-تالشىقتى ينفراقۇرىلىمعا جاپپاي قولجەتىمدىلىكتى دە قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. سيفرلىق يندۋستريانى دامىتۋ باسقا بارلىق سالالارعا سەرپىن بەرەدى. سوندىقتان ۇكىمەت ٴىت سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسىن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋعا ٴتيىس.

جاڭا يندۋستريالار قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى شارتى يننوۆاسيانى قولداۋ جانە ولاردى وندىرىسكە تەزىرەك ەنگىزۋ بولىپ سانالادى.

ۇكىمەتكە «ەكسپو-2017» نىساندارىنىڭ ٴبىرىنىڭ بازاسىندا it-ستارتاپتار حالىقارالىق تەحنوپاركىن قۇرۋدى تاپسىرامىن. ول الەمنىڭ بارلىق ەلىنەن كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلار تارتۋدىڭ پلاتفورماسى بولۋعا ٴتيىس. بۇل ٴۇشىن ٴتيىستى ينفراقۇرىلىم جانە سالىق جەڭىلدىكتەرىن، وڭايلاتىلعان ۆيزا مەن ەڭبەك رەجىمىن قوسا العاندا، قولايلى جاعداي كەرەك.

ٴبىز جوعارى وقۋ ورىندارى، نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جانە «الاتاۋ» ينننوۆاسيالىق تەحنولوگيالار پاركى بازاسىندا ٴوزىمىزدىڭ عىلىمي جانە يننوۆاسيالىق الەۋەتىمىزدى دامىتۋىمىز كەرەك.

ەكىنشى كەشەندى مىندەت. جاڭا يندۋستريالار قۇرۋمەن قاتار ٴداستۇرلى بازالىق سالالاردى دامىتۋعا سەرپىن بەرۋىمىز كەرەك.

بۇل – ونەركاسىپ، اگروونەركاسىپتىك كەشەن، كولىك پەن لوگيستيكا، قۇرىلىس سەكتورى جانە باسقا سالالار.

ٴبىرىنشى. ەڭبەك ونىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋ كەرەك.

بۇل جەردەگى نەگىزگى فاكتور ٴتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋسيا ەلەمەنتتەرىن جاپپاي ەنگىزۋ بولۋعا ٴتيىس.

بۇل – اۆتوماتتاندىرۋ، روبوتتاندىرۋ، جاساندى ينتەللەكت، «اۋقىمدى مالىمەتتەر» الماسۋ، تاعى باسقا مىندەتتەر.

ۇكىمەتكە بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرگە 2025 جىلعا دەيىن بازالىق سالالاردى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان قايتا جاراقتاندىرۋدىڭ كەشەندى شارالارىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.

ەكىنشى. باسىمدىعى بار سالالارداعى باسەكەگە قابىلەتتى ەكسپورتتىق ٴوندىرىستى دامىتۋدى كوزدەيتىن يندۋستريالاندىرۋدى جالعاستىرۋ كەرەك.

ۇكىمەت الدىندا ٴقازىردىڭ وزىندە 2025 جىلعا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى 2 ەسە ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر.

بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىرۋ ٴۇشىن ەكسپورتتى دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋ تەتىكتەرىن ٴبىر ۆەدومستوۆاعا شوعىرلاندىرۋ قاجەت. ەكسپورتتاۋشىلارعا «ٴبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا وڭىرلەردە دە قولداۋ كورسەتۋ كەرەك.

ۇكىمەت جانىنان ەكسپورت ساياساتى جونىندەگى كەڭەس قۇرۋدى تاپسىرامىن. وعان بيزنەس قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى كىرۋگە ٴتيىس.

بيىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن ۇكىمەت اكىمدەرمەن جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ، ٴبىرىڭعاي ەكسپورت سترەتەگياسىن ازىرلەۋى كەرەك.

قازاقستان شەتەل ينۆەستيسيالارىن تارتۋ ىسىندەگى كوشباسشىلىعىن ساقتاپ قالۋى قاجەت.«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ەل ەكونوميكاسىنا قارجى رەسۋرستارىن تارتۋدا ماڭىزدى ٴرول اتقارۋعا ٴتيىس.

ٴبىز تاۋار ٴوندىرۋ مەن وتكىزۋ، قىزمەت كورسەتۋ ٴىسىن جاھاندىق جەلىگە بەيىمدەۋىمىز كەرەك. مۇنى، ەڭ الدىمەن، ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى تارتۋ ارقىلى جاساعان ٴجون.

قازاقستاندا وندىرىستەر اشۋ جونىندەگى قىتايمەن بىرلەسكەن ينۆەستيسيالىق باعدارلامانى ٴتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. قىتاي تاراپىمەن ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. نىساندار بەلگىلەندى. ناقتى جۇمىس ىستەۋ قاجەت.

بۇل قازاقستاندىقتار ٴۇشىن 20 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشاتىن زاماناۋي ٴوندىرىس بولماق. ٴقازىر 6 جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستادى، ال 2 جوبا ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ٴبىرى – گيبريدتىك جانە تولىقتاي ەلەكترلى jac اۆتوموبيلدەرىن ٴىرى قۇرىلعىلاردان قۇراستىراتىن زاۋىت.

قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ جايىن ەسكەرىپ، ەكسپورتقا باعدارلانعان ەلەكتروموبيل ٴوندىرىسىن ودان ٴارى دامىتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن.

تۇتاستاي العاندا، قازاقستاننىڭ ٴوز ينۆەستيسيالىق ستراتەگياسى بولۋعا ٴتيىس. ۇكىمەت ونى بيىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن ازىرلەۋى كەرەك.

حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا ۇلتتىق ەكونوميكالىق مۇددەلەردى قورعاپ، ىلگەرىلەتۋ قاجەت. بۇل، ەڭ الدىمەن، ەاەو، شىۇ ىشىندە جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىمەن ۇشتاساتىن جۇمىستارعا قاتىستى. ول ٴۇشىن ەكونوميكالىق ديپلوماتيا جۇمىسىن قايتا قۇرىپ، جانداندىرا ٴتۇسۋ قاجەت.

ٴۇشىنشى. ەكونوميكالىق ٴوسىمنىڭ تۇراقتىلىعى ٴۇشىن ەلدىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى مەن مۇناي-گاز كەشەندەرى ٴوزىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن ساقتاۋعا ٴتيىس.

الەمدىك سۇرانىس باسەڭدەپ كەتكەن كەزدە جاڭا نارىقتارعا شىعىپ، ٴونىم جەتكىزۋ اۋماعىن كەڭەيتۋ كەرەك. مينەرالدىق-شيكىزاتتىق بازانى كەڭەيتۋگە باسا نازار اۋدارىلۋعا ٴتيىس. گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن بەلسەندى جۇرگىزۋ كەرەك.

بۇل سالالاردى ودان ٴارى دامىتۋ ٴىسى شيكىزاتتى كەشەندى تۇردە قايتا وڭدەۋدى تەرەڭدەتە تۇسۋمەن بەرىك ۇشتاستىرىلۋى ٴتيىس.

جىل سوڭىنا دەيىن جەر قويناۋى تۋرالى جاڭا كودەكستى قابىلداپ، سالىق زاڭنامالارىنا قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.

*****

ٴتورتىنشى. اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالۋى كەرەك.

قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ بولاشاعى زور.

كوپتەگەن پوزيسيالار بويىنشا ٴبىز الەمدە ٴىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ٴونىم وندىرۋشىلەردىڭ ٴبىرى بولا الامىز. بۇل، اسىرەسە، ەكولوگيالىق تازا تاعامدارعا قاتىستى. «made in kazakhstan» برەندى سونداي ونىمدەردىڭ ەتالونى بولۋعا ٴتيىس.

سونىمەن قاتار، استىق ونىمدەرى بويىنشا ٴبىز ەۋرازيادا «نان كارزەڭكەسى» بولۋىمىز كەرەك. شيكىزات وندىرىسىنەن ساپالى وڭدەلگەن ٴونىم شىعارۋعا كوشۋ قاجەت. تەك سوندا عانا ٴبىز حالىقارالىق نارىقتاردا باسەكەگە قابىلەتتى بولا الامىز.

وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ٴۇشىن ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە مىناداي تاپسىرمالار بەرەمىن:

بىرىنشىدەن، سۋبسيديالاردى ٴبولۋ قاعيدالارىن قايتا قاراستىرىپ، بىرتىندەپ ٴونىمدى ساقتاندىرۋعا كوشۋ قاجەت;

ەكىنشىدەن، بەس جىل ىشىندە 500 مىڭنان استام جەكە ٴۇي شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەرمەرلەردى كووپەراتيۆتەرگە تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاعداي جاساۋ كەرەك;

ۇشىنشىدەن، ٴونىمنىڭ وڭدەۋ ساپاسىن جاقسارتىپ، تاۋارلاردى ساقتاۋدىڭ، تاسىمالداۋدىڭ جانە وتكىزۋدىڭ ٴتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت;

تورتىنشىدەن، ەڭبەك ونىمدىلىگىن بەلسەندى تۇردە ارتتىرىپ، ٴوندىرىس شىعىندارىن تومەندەتۋ كەرەك;

بەسىنشىدەن، جەردى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ٴتيىسپىز. سۋارمالى ەگىس الاڭىن 5 جىل ىشىندە 40%-عا كەڭەيتىپ، 2 ميلليون گەكتارعا جەتكىزۋ قاجەت;

التىنشىدان، وندىرىستە سۇرانىسقا يە اگرارلىق عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سالىناتىن ينۆەستيسيا كولەمىن ارتتىرۋ كەرەك.

اۋىل شارۋاشىلىعىن ٴارتاراپتاندىرىپ، 2021 جىلعا قاراي ازىق-تۇلىك تاۋارى ەكسپورتىن 40%-عا كوبەيتۋدى تاپسىرامىن.

بۇل مىندەتتەر اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلۋى قاجەت.

*****

بەسىنشى. جاڭا ەۋرازيالىق لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ – ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ ٴبىرى.

وعان ٴقازىردىڭ وزىندە قوماقتى ينۆەستيسيا جۇمسالدى. ەندى ودان ەكونوميكالىق قايتارىم الا باستاۋ قاجەت.

ۇكىمەتكە 2020 جىلعا قاراي ترانزيتتىك تاسىمالدىڭ جىلدىق كولەمىن:

- كونتەينەرلەرمەن تاسىمالداناتىن جۇكتەر ٴۇشىن 7 ەسە – 2 ميلليون كونتەينەرگە دەيىن;

- جولاۋشىلاردى اۋە كولىگىمەن تاسىمالداۋدى 4 ەسە – 1،6 ميلليون ترانزيتتىك جولاۋشىعا دەيىن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن.

ترانزيتتىك تاسىمالداۋدان تۇسەتىن تابىستى 5،5 ەسە – جىلىنا 4 ميلليارد دوللارعا دەيىن كوبەيتۋ قاجەت.

2015 جىلى مەن «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسىن ۇسىندىم. وتكەن 2 جىل ىشىندە باعدارلاما ٴوزىن تولىق اقتادى.

بيىل رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 4400 شاقىرىم اۆتوجول قۇرىلىسى مەن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن سونىڭ كەم دەگەندە 600 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلىپ، كەزەڭ-كەزەڭىمەن اقىلى جۇيە ەنگىزىلەدى.

ەلىمىزدىڭ كولىك جانە ترانزيت الەۋەتىن تولىق اشۋ ٴۇشىن كورشى ەلدەرمەن ۇيلەسىمدى ٴىس-قيمىل قاجەت. جۇكتەردىڭ ەركىن ٴترانزيتىن، كولىك دالىزدەرىن قۇرۋ مەن ولاردى جاڭعىرتۋ ٴىسىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. كولىك ينفراقۇرىلىمىن باسقارۋعا، قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا ەرەكشە كوڭىل اۋدارۋ قاجەت.

ترانسكاسپيي ٴدالىزى بويىنشا تاسىمالداۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى قۇرىق پورتىن سالۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى – اۆتوموبيل وتكەلى قۇرىلىسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋ قاجەت.

التىنشى. ۋربانيزاسيا ۇدەرىسى قۇرىلىس سەكتورىن دامىتۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىر. ول وتاندىق ەكونوميكانىڭ تولىققاندى درايۆەرىنە اينالۋعا ٴتيىس.

جول، تۇرعىن ٴۇي جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنا ينۆەستيسيا سالا وتىرىپ، ٴبىز قالالارىمىزدىڭ ۇزاق جىلدارعا دەيىن سىرتقى جانە تەحنولوگيالىق كەلبەتىن ايقىندايتىنىمىزدى ۇمىتپاعانىمىز ٴجون. سوندىقتان قۇرىلىسقا دا، قۇرىلىس ماتەريالدارىن ٴوندىرۋ سالاسىنا دا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ كەرەك. ول ٴۇشىن بىزدە ٴقازىر جاقسى مۇمكىندىكتەر بار.

مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا بيىل «نۇرلى جەر» تۇرعىن ٴۇي باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلا باستايدى. ول اسا ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋعا – الداعى 15 جىلدا 1،5 ميلليون وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

باعدارلامادا تۇرعىن ٴۇي نارىعىن دامىتۋدىڭ كەشەندى شارالارى كورىنىس تاپقان. سونىڭ ٴبىرى – «دامۋ» اكسيونەرلىك قوعامى ارقىلى مەملەكەتتىڭ سۋبسيديا بەرۋى ەسەبىنەن قۇرىلىس سالۋشىلار ٴۇشىن بانك نەسيەسىن ارزانداتۋ. تۇرعىندار ٴۇشىن «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اكسيونەرلىك قوعامى ارقىلى بانكتەر بەرەتىن يپوتەكالىق نەسيەنى سۋبسيديالاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. «تۇرعىن ٴۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» سالىمشىلارى ٴۇشىن اكىمدىكتەردىڭ نەسيەلىك تۇرعىن ٴۇي سالۋى جالعاسادى. وعان ىلگەرىدە بولىنگەن قارجى «رەۆولۆەر» قاعيداتى بويىنشا قايتا پايدالانىلادى.

اكىمدىكتەر حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ٴالسىز توپتارى ٴۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز ارەندالىق تۇرعىن ٴۇي ٴبولۋ ٴىسىن دامىتا بەرەتىن بولادى. جاپپاي تۇرعىن ٴۇي قۇرىلىسى ٴۇشىن اكىمدەر ٴتيىستى جەر تەلىمدەرىن بولۋگە ٴتيىس.

ٴبىز قالالاردا جەكە تۇرعىن ۇيلەردىڭ ٴبىرىڭعاي ساۋلەت ستيلىندە سالىنۋىنا ٴمان بەرەتىن بولامىز. بۇل ٴۇشىن مەملەكەت قاجەتتى ينفراقۇرىلىم تۇرعىسىنان كومەك كورسەتەدى.

ۇكىمەت اكىمدەرمەن بىرلەسىپ، ۇلكەن قالالاردىڭ ىرگەلەس ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرمەن كولىك بايلانىسىن دامىتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋى قاجەت.

ٴۇشىنشى كەشەندى مىندەت – ەڭبەك نارىعىن جاڭعىرتۋ.

جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ٴداستۇرلى سالالاردا ەڭبەك رەسۋرستارى بوساپ قالاتىن بولادى. سونىمەن بىرگە، جاڭا يندۋستريا قۇرىپ، دامىتۋ جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جانە ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىن ٴوسىرۋدىڭ قوسىمشا مۇمكىندىگى بولۋعا ٴتيىس.

ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە ەڭبەككەرلەردىڭ باسقا سالالارعا باسقارۋ اياسىندا اۋىسۋى ٴۇشىن جاعداي جاساۋدى تاپسىرامىن.

ٴبىزدىڭ ٴىرى كاسىپورىندار اكىمدىكتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ، ٴتيىستى جول كارتالارىن ازىرلەۋى كەرەك. وندا قىسقارتىلاتىن جۇمىسشىلاردى قايتا دايارلاۋ، ولاردى ٴارى قاراي جۇمىسپەن قامتۋ ٴۇشىن بىرلەسىپ ينۆەستيسيا سالۋ جايى قاراستىرىلۋى قاجەت. باسى ارتىق جۇمىس كۇشى بار وڭىرلەردەن باسقا جەرلەرگە، سونداي-اق، اۋىلداردان قالالارعا جۇمىس كۇشىن ۇتىمدىلىقپەن تارتۋعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك.

ۇكىمەت جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىن رەفورمالاپ، بارلىق بوس جۇمىس ورىندارى مەن بۇكىل ەلدى مەكەندەردە ٴبىرىڭعاي ونلاين پلاتفورما قالىپتاستىرۋى قاجەت.

ەكىنشى باسىمدىق – بيزنەس-ورتانى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جانە كەڭەيتۋ.

ٴبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىزدىڭ ٴبىرى – ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 2050 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 50% بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

بۇل – وتە ٴورشىل ماقسات، ٴبىراق وعان قول جەتكىزۋگە بولادى. ونى ورىنداۋ ٴۇشىن قازىرگى كەزەڭدە مىناداي قادامدار جاسالۋى قاجەت.

ٴبىرىنشى. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ۇكىمەت بيىلدان باستاپ ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسىپ كەتتى.

بۇدان بىلاي قازاقستان ازاماتتارى ٴوز بيزنەسىن جۇرگىزۋ ٴۇشىن اۋىلدا دا، قالادا دا 16 ميلليون تەڭگەگە دەيىن شاعىن نەسيە الا الادى.

شاعىن نەسيە بەرۋ اياسىن كەڭەيتىپ، كاسىپكەرلەرگە كەپىلدىك جاساۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ تەتىكتەرىن بەلسەندى پايدالانۋ كەرەك. بۇل شارالاردى بيزنەس جۇرگىزۋ جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىققا ۇيرەتۋ ٴىسىن ۇيىمداستىرۋمەن قاتار اتقارۋ كەرەك.

جاپپاي كاسىپكەرلىكتى قولداۋ تەتىكتەرىن ودان ٴارى جەتىلدىرۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ ٴار ٴوڭىرى جاپپاي كاسىپكەرلىكتى، سونىڭ ىشىندە وتباسىلىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا كەشەندى شارالار ۇسىنۋعا ٴتيىس.

جاڭادان اشىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى – بۇرىنعىشا ۇكىمەت پەن اكىمدەر قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋدىڭ نەگىزگى كريتەرييىنىڭ ٴبىرى بولماق.

ەكىنشى. ۇكىمەت «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن (ۇكپ) بىرلەسىپ، بيزنەستىڭ بارلىق شىعىنىن جاپپاي ازايتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋى قاجەت. بۇل اسىرەسە ەنەرگەتيكا، كولىك جانە لوگيستيكا، سونداي-اق، تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالالارىنداعى قىزمەت كورسەتۋ قۇنىنا قاتىستى.

مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ۇدەرىسى مەيلىنشە وڭتايلاندىرىلۋعا ٴتيىس. قۇجاتتاردىڭ مەرزىمى مەن تىزبەسىن قىسقارتىپ، قايتالاناتىن راسىمدەردى جويۋ كەرەك. بۇل ورايدا ادامنىڭ ٴوزىنىڭ بارۋىن قاجەتسىنبەيتىن تولىق ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرۋ كەرەك.

سونداي-اق، بيزنەستىڭ قازىرگى قولدانىستاعى رەتتەۋشىلىك جۇكتەمەسى ٴوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن جاساۋ مىندەتىمەن ۇيلەسپەيدى.

ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە بيىلعى 1 شىلدەگە دەيىن بيزنەستى قايتا رەتتەۋ جونىندەگى جۇيەلى شارالار ازىرلەۋ مىندەتىن جۇكتەيمىن.

دامىعان ەلدەردىڭ وزىق ستاندارتتارى مەن تاجىريبەسىن ەنگىزۋ كەرەك.

بۇل جۇمىستى اسىرەسە وڭىرلىك دەڭگەيدە اتقارۋ ماڭىزدى.

اكىمدەر ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ، دۇنيەجۇزىلىك بانك رەيتينگى نەگىزىندە وڭىرلەردە بيزنەس جۇرگىزۋ ٴۇشىن جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندە ناقتى جوسپارلار ازىرلەۋ كەرەك.

ەلىمىزدە بيزنەس جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋ جونىنەن وڭىرلەر مەن قالالار رەيتينگىن ەنگىزۋ قاجەت. ٴبىز ۇزدىكتەر ٴۇشىن ارناۋلى سىيلىق تاعايىندايمىز. ونى جىلىنا ٴبىر رەت، يندۋستريالاندىرۋ كۇنىندە تابىس ەتەمىز.

ٴۇشىنشى. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن ىشكى جالپى ٴونىمنىڭ 15%-ىنا دەيىن، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ەلدەرى دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەتۋ ەكونوميكالىق وسىمگە تىڭ سەرپىن بەرۋگە ٴتيىس.

بۇدان بۇرىن 2020 جىلعا دەيىن جەكەشەلەندىرىلەتىن 800-گە جۋىق كاسىپورىندى قامتيتىن تىزبە جاسالعان بولاتىن. ٴتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا.

ۇكىمەتكە سول تىزبەدەگى كاسىپورىنداردى جەكەشەلەندىرۋدى تەزدەتىپ، ونى 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىرامىن.

ٴىرى كومپانيالارىمىزدى ٴىرو-عا دايىنداۋ جانە وعان بەيىمدەۋ ٴىسىن دە جەدەلدەتۋ كەرەك. yellow pages قاعيداتتارىن ەنگىزۋ مەملەكەت ٴۇشىن ەكونوميكاداعى قىزمەت تۇرلەرىن 47%-عا (652-دەن 346-عا) قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى.

كەلەسى كەزەڭدە وسى قاعيداتتارعا ساي كەلمەيتىن مەملەكەت مەنشىگىندەگى بارلىق كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردى 2020 جىلعا دەيىن جەكە سەكتورعا بەرۋ نەمەسە جويۋ قاجەت. ال ونداي كاسىپورىندار سانى بىرنەشە مىڭ بولادى.

ٴاربىر باعدارلاما نەمەسە تاپسىرماعا وراي زاڭدى تۇلعالار قۇرۋ تاجىريبەسى بۇدان بىلاي توقتاتىلۋعا ٴتيىس.

جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاريالىلىعى مەن تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سونداي-اق مەملەكەتتىك حولدينگتەر ٴرولىن قايتا قاراستىرۋ كەرەك.

ۇكىمەتكە «سامۇرىق-قازىنا» حولدينگىن ساپالى تۇردە ترانسفورماسيالاۋ ٴىسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرامىن.

باسقارۋشىلىق جانە وندىرىستىك بيزنەس ۇدەرىستەرىن تولىق رەۆيزيا مەن وڭتايلاندىرۋدان وتكىزۋ قاجەت. ناتيجەسىندە ول تيىمدىلىگى جوعارى، جيناقى جانە كاسىبي حولدينگكە اينالۋعا ٴتيىس. مەنەدجمەنت پەن كورپوراتيۆتى باسقارۋ ساپاسىن حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتكىزۋ كەرەك.

مەملەكەتكە قانداي ماڭىزدى سەكتورلاردا، قاتىسۋ ۇلەسىنىڭ قانداي مولشەرىمەن جانە نە قالدىراتىنىمىزدى ناقتى انىقتاپ الۋىمىز كەرەك.

تابيعي مونوپوليالاردى جانە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار، سونىڭ ىشىندە ترانسۇلتتىق كومپانيالار قاتىساتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مىندەتىن مەملەكەتكە قالدىرۋ كەرەك. بۇل جوبالار مۋلتيپليكاتيۆتى ناتيجە بەرۋگە ٴتيىس.

«بايتەرەك» جانە «قازاگرو» حولدينگتەرىن دە قايتا قۇرۋ قاجەت. ولار مەملەكەتتىك دامۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى وپەراتورلار بولۋعا ٴتيىس. سوعان وراي ولاردىڭ فۋنكسيالارىن وڭتايلاندىرۋ كەرەك. جەكە سەكتور جۇزەگە اسىرا الاتىن نارسەنىڭ بارلىعى بيزنەسكە بەرىلۋى قاجەت.

سونداي-اق، ولارعا باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ٴۇشىن مەملەكەتتىك ەمەس قارجى كوزدەرى ارقىلى قور قالىپتاستىرۋمەن اينالىسۋ كەرەك.

ٴتورتىنشى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى اياسىن كەڭەيتۋ زور مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جەردە اڭگىمە ٴبىرقاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ مىندەتىن بيزنەسكە بەرۋ ىسىنە قاتىستى بولىپ وتىر.

بىزدە ٴقازىردىڭ وزىندە ولاردى مەكتەپكە دەيىنگى ٴبىلىم بەرۋ ىسىنە تارتۋ سالاسىندا جاقسى ناتيجەلەر بار. وتكەن 3 جىلدا مەملەكەت 40 مىڭ ورىنعا ارنالعان 189 بالاباقشا سالسا، جەكەمەنشىك سەكتور 100 مىڭ ورىنعا ارنالعان 1300 بالاباقشا اشتى. جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ ەڭ كوبى وڭتۇستىك قازاقستان (397)، الماتى (221)، قىزىلوردا (181) وبلىستارىندا اشىلدى.

مەن ٴۇشىن وسى سەكتورداعى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگىنىڭ ۇلگىسى وتە ماڭىزدى. بۇل اسا ماڭىزدى جالپىۇلتتىق مىندەتتەردىڭ ٴبىرى – 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ٴبىلىم بەرۋمەن 2020 جىلعا قاراي ٴجۇز پايىز قامتۋ ماسەلەسىن مەملەكەت پەن بيزنەس بىرلەسە شەشىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگىن دامىتۋ اكىمدەردىڭ ناقتى جانە كاسىبي جۇمىسىنا بايلانىستى.

جەكەمەنشىك كاپيتال تارتۋ ٴۇشىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگىنىڭ ىقتيمال بارلىق ٴتۇرى مەن نىسانىن پايدالانۋ قاجەت. ولار – مەملەكەتتىك مۇلىكتى سەنىمدى باسقارۋ، قىزمەت كورسەتۋ كەلىسىمشارتتارى، تاعى باسقالار. بۇل رەتتە كەلىسىمنىڭ بارلىق راسىمدەرىن، اسىرەسە شاعىن جوبالارعا قاتىستى راسىمدەردى مەيلىنشە جەڭىلدەتۋ جانە جەدەلدەتۋ قاجەت.

مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى ينفراقۇرىلىمدى، سونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى تەتىگىنە اينالۋعا ٴتيىس.

تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق نىساندارىن جاڭعىرتۋ ٴۇشىن بۇدان ٴارى جەكەشەلەندىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرا وتىرىپ، باسقارۋعا جانە كونسەسسياعا بەرۋ قاجەت. ۇكىمەت ٴبىر ورىندى شيىرلاي بەرۋدى دوعارسىن. بۇل باعىتتا جۇمىستى جانداندىرا ٴتۇسۋ كەرەك.

بەسىنشى. باعا مەن تاريف بويىنشا ىمىرالاسۋعا جول بەرمەۋ قاجەت.

ۇكىمەتكە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ، باسەكەلەستىككە كەدەرگى كەلتىرەتىن نورمالاردى انىقتاۋعا قاتىستى بارلىق زاڭناماعا «رەۆيزيا» جاساۋدى تاپسىرامىن.

ٴۇشىنشى باسىمدىق – ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق.

مۇنداعى باستى مىندەت – اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ىنتالاندىرۋشى ٴرولىن قالىپقا كەلتىرۋ جانە ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا جەكەمەنشىك كاپيتال تارتۋ.

ٴبىرىنشى. بۇگىندە ۇلتتىق بانك الدىندا ينفلياسيالىق تارگەتتەۋ رەجىمىن دامىتۋ جونىندەگى ماڭىزدى مىندەت تۇر. ورتا مەرزىم ىشىندە ينفلياسيا دەڭگەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 3-4%-عا دەيىن تومەندەتۋگە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك.

ەكىنشى. ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىن «قايتا جاڭعىرتۋ» قاجەت.

ۇلتتىق بانككە بانك سەكتورىن قالىپقا كەلتىرۋ جونىندە شارالار كەشەنىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. بانكتەردىڭ بالانسىن ٴتيىمسىز نەسيەلەردەن ارىلتۋ جۇمىسىن جەدەلدەتىپ، قاجەت بولعان جاعدايدا ولاردىڭ كاپيتالىن اكسيونەرلەر تاراپىنان ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بانكتەردىڭ احۋالىنا جەدەل باقىلاۋ ورناتۋ ٴۇشىن ۇلتتىق بانككە كوبىرەك قۇقىق بەرگەن ٴجون. ۇلتتىق بانك بانكتەردىڭ قاتەلىك جىبەرۋىن كۇتپەي، ولارعا ىقپال ەتەتىن شارالار قابىلداۋ ٴۇشىن ٴفورمالدى كوزقاراستان ىقتيمال قاتەرلەرگە جول بەرمەيتىن قادامدارعا كوشۋگە ٴتيىس.

سونداي-اق، اۋديتورلىق كومپانيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ، اكسيونەرلەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ، ۇجىمدىق باسقارۋدى جاقسارتۋ قاجەت. وسىنىڭ ٴبارىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ كەرەك.

ەكونوميكاداعى قاراجات جەتىسپەۋشىلىگى جانە نەسيەلەر بويىنشا جوعارى مولشەرلەمە تۇيتكىلدەرىن شەشۋ ماقساتىمەن ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتكە تەڭگە تۇرىندە قولجەتىمدى ورتا جانە ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان قور قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە كەشەندى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن.

ۇلتتىق بانك ينفلياسيا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ۇكىمەتپەن بىرگە ەكونوميكانىڭ ٴوسۋى ٴۇشىن دە جاۋاپتى بولۋعا ٴتيىس.

ٴۇشىنشى. قور نارىعىن ودان ٴارى دامىتۋ.

جەكەشەلەندىرۋ ونىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرۋگە ٴتيىس. مەن جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي، قور نارىعىنا «سامۇرىق-قازىنا» قورى كومپانيالارىنىڭ اكسيالارىن ورنالاستىرۋ كەرەك. حالىقتىڭ جيناعان ٴوز قاراجاتىن ەڭ الدىمەن ٴتۇرلى باعالى قاعازدارعا ينۆەستيسيالاۋ مۇمكىندىگىن ودان ٴارى ارتتىرۋ قاجەت.

ٴبىز 2016 جىلدىڭ سوڭىندا زاڭداستىرۋ ناۋقانىن اياقتادىق. وعان ەلىمىزدىڭ 140 مىڭنان استام ازاماتى قاتىستى. ناتيجەسىندە 5،7 تريلليون تەڭگە، ونىڭ ىشىندە قاراجات تۇرىندە 4،1 تريلليون تەڭگە زاڭداستىرىلدى.

ۇكىمەتتىڭ مىندەتى – بۇل قاراجاتتىڭ ەكونوميكاعا، سونىڭ ىشىندە جەكەشەلەندىرۋگە قاتىسۋ ارقىلى پايدا بەرۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سونىمەن بىرگە، قازاقستاننىڭ جەكەمەنشىك كاسىپورىندارىنىڭ وبليگاسيا شىعارىلىمدارىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ قاجەت.

ۇكىمەتكە ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ، وتاندىق قور نارىعىن جانداندىرۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن.

كەلەسى شەشۋشى مىندەت – سالىق-بيۋدجەت ساياساتىن جاڭا ەكونوميكالىق جاعدايعا بەيىمدەۋ.

ٴبىرىنشى. بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ قاجەت.

ٴبىز 2017 جىلى مەملەكەتتىك دامۋ باعدارلامالارىن قاجەتتى رەسۋرستارمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتتىك. مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ قاراجاتتى يگەرۋىنىڭ تيىمدىلىگىن تەكسەرۋ قاجەت.

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ 40%-دان استامىن قۇرايتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ، ٴبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىنەن باستاۋ كەرەك. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ماعان باياندالسىن.

ٴتيىمسىز باعدارلامالاردىڭ قاراجاتىن ٴۇشىنشى جاڭعىرتۋ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن باعدارلامالارعا قايتا ٴبولۋ قاجەت. سونداي-اق، قاراجاتتى ناقتى ەكونوميكاعا نەعۇرلىم تەزىرەك ٴارى تيىمدىرەك جەتكىزۋ ٴۇشىن بيۋدجەتتىك راسىمدەردى جەڭىلدەتكەن ٴجون.

ٴبىز فيسكالدىق ورتالىقسىزداندىرۋ ساياساتىن جالعاستىرۋىمىز كەرەك. وتكەن جىلداردا ورتالىقتان جەرگىلىكتى جەرلەرگە كوپتەگەن فۋنكسيالار مەن وكىلەتتىكتەر بەرىلدى. ەندى ولاردىڭ جەتكىلىكتى قارجىلىق دەربەستىگىن بەكەمدەي ٴتۇسۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە، قارجى شىعىسى جونىندەگى وكىلەتتىكتەردىڭ وبلىستىق دەڭگەيدە شوعىرلانۋىنا جول بەرمەۋ ماڭىزدى. ولاردى ٴارى قاراي اۋداندىق جانە اۋىلدىق جەرلەرگە بەرۋ كەرەك. اكىمدەر وڭىرلىك جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەردى شەشۋگە ٴتيىس، ال ۇكىمەت جالپىمەملەكەتتىك ماسەلەلەرگە دەن قويۋى قاجەت.

ەكىنشى. ۇلتتىق قور قاراجاتىن پايدالانۋعا ۇتىمدىلىق تۇرعىسىنان قاراعان ٴجون.

ۇلتتىق قوردان الىنعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت كولەمى 2020 جىلعا قاراي كەزەڭ-كەزەڭ بويىنشا 2 تريلليون تەڭگەگە قىسقارتىلۋعا ٴتيىس.

سالىق ساياساتىن بيزنەستىڭ «كولەڭكەدەن» شىعۋىنا بەيىمدەپ، شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورداعى سالىقتىق بازانى كەڭەيتۋگە باعىتتاۋ كەرەك. قازىرگى سالىق جەڭىلدىكتەرىن وڭتايلاندىرۋ قاجەت. جالپىعا ورتاق دەكلاراسيالاۋ قارساڭىندا ارناۋلى سالىق رەجىمىن جاڭاشا قاراستىرۋ كەرەك.

سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. ەڭ الدىمەن، مۇنىڭ قوسىمشا قۇن سالىعىن جيناۋعا قاتىسى بار.

ٴۇشىنشى. ۇكىمەت كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ سىرتقى جانە ىشكى قارىزدارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ مەن باقىلاۋ جاساۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ، وندا ٴتارتىپ ورناتۋ كەرەك.

*****

ٴتورتىنشى باسىمدىق – ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ.

ٴبىرىنشى. ەڭ الدىمەن، ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ٴرولى وزگەرۋگە ٴتيىس. ٴبىزدىڭ مىندەتىمىز – ٴبىلىم بەرۋدى ەكونوميكالىق ٴوسۋدىڭ جاڭا مودەلىنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋ. وقىتۋ باعدارلامالارىن سىني ويلاۋ قابىلەتىن جانە ٴوز بەتىمەن ىزدەنۋ داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتاۋ قاجەت.

سونىمەن بىرگە، ٴit-بىلىمدى، قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا، ۇلتجاندىلىقتى دامىتۋعا باسا كوڭىل ٴبولۋ كەرەك. قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ٴبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ الشاقتىعىن ازايتۋ قاجەت.

ۇكىمەتكە ٴتيىستى ۇسىنىستار بەرۋدى تاپسىرامىن.

اتاپ ايتقاندا، ٴۇش ٴتىلدى وقۋعا كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋ ماسەلەسى بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەنسىن.

قازاق ٴتىلىنىڭ باسىمدىعى ساقتالادى. ونىڭ ٴارى قاراي دامۋىنا زور كوڭىل بولىنەدى. سونىمەن قاتار، بۇگىندە اعىلشىن ٴتىلى – جاڭا تەحنولوگيا، جاڭا يندۋستريا، جاڭا ەكونوميكا ٴتىلى. قازىرگى كەزدە 90% اقپارات اعىلشىن تىلىندە جاريالانادى. ٴاربىر ەكى جىل سايىن ولاردىڭ كولەمى 2 ەسە ۇلعايىپ وتىرادى. اعىلشىن ٴتىلىن مەڭگەرمەي، قازاقستان جالپى ۇلتتىق پروگرەسكە جەتە المايدى.

2019 جىلدان باستاپ 10-11 سىنىپتاردا كەيبىر پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن بولامىز. بۇل ماسەلەنى تياناقتى ويلانىپ، اقىلمەن شەشۋ قاجەت.

مەكتەپتەردىڭ جانە مۇعالىمدەردىڭ دەڭگەيى، اسىرەسە اۋىل مەن قالادا ٴارتۇرلى. بىلىكتى پەداگوگتاردىڭ جەتىسپەۋ پروبلەماسى دا بار. سوندىقتان، وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرىپ، اعىلشىن ٴتىلىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋىمىز كەرەك.

ٴتيىستى ۇسىنىستار بەرۋدى تاپسىرامىن.

مەنىڭ باستامام بويىنشا بيىل «بارشاعا ارنالعان تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ٴبىلىم بەرۋ» جوباسى ىسكە اسىرىلا باستادى.

تەگىن وقىتۋمەن ەڭ اۋەلى جۇمىسسىز جانە ٴوزىن ٴوزى ٴتيىمسىز جۇمىسپەن قامتىعان جاستار، سونداي-اق كاسىپتىك ٴبىلىمى جوق ەرەسەك ادامدار قامتىلۋى ٴتيىس. كاسىپتىك ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە، مەن ايتقانداي، ەكونوميكاداعى جاڭا وندىرىستەر ٴۇشىن ماماندار دايىنداۋعا دەن قويۋ كەرەك.

ول ٴۇشىن كاسىپتىك ستاندارتتار ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا جانە ەڭ ۇزدىك الەمدىك وقۋ-وندىرىستىك تاجىريبەلەرگە سايكەس جاڭارتىلۋى قاجەت.

سونىمەن قاتار، جوعارى ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسى ساپاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كادرلىق قۇرامىنا، ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋ دەڭگەيىنە، ٴبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا قاتىستى باقىلاۋ مەن تالاپ كۇشەيتىلۋى قاجەت.

*****

ەكىنشى. ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى دە وزگەرۋگە ٴتيىس.

بيىلعى 1 شىلدەدەن مەملەكەتتىڭ، جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ، ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى (ممسج) ەنگىزىلە باستايدى. بۇل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى الەمدىك تاجىريبە ارقىلى دالەلدەنگەن.

مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلارعا كەڭ اۋقىمداعى مەديسينالىق قىزمەتتەر ۇسىنىلادى. وعان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ٴالسىز توپتارىنىڭ قاتىسۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى.

ۇكىمەت قاجەتتى دەڭگەيدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن اقپاراتتاندىرۋى كەرەك. باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ٴۇشىن جەكە مەنشىكتەگى مەديسينا مەكەمەلەرىنە ممسج جۇيەسى اياسىندا تەڭ جاعداي تۋعىزۋ كەرەك.

ۇكىمەتكە جانە اكىمدەرگە كەڭ اۋقىمدى ٴاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن.

سونداي-اق، زاڭنامالىق تۇرعىدان بارلىق دارى-دارمەكتىڭ باعاسىن رەتتەۋدى ەنگىزۋ قاجەت.

ٴۇشىنشى. الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنا قاتىستى.

مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا 2017 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ 2،1 ميلليون زەينەتكەر ٴۇشىن زەينەتاقى 2016 جىلعى دەڭگەيدەن 20%-عا دەيىن ارتتىرىلادى.

بۇدان بولەك، بازالىق زەينەتاقى تاعايىنداۋ 2018 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ جاڭا ادىستەمە بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ونىڭ كولەمى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى بەلگىلەنەدى.

وسى ٴوسىمنىڭ بارلىعى 2018 جىلى بازالىق زەينەتاقىنىڭ جاڭا مولشەرىن 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 1،8 ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ەلىمىزدە جىل سايىن 400 مىڭعا جۋىق بالا تۋادى، بۇل – 1999 جىلعى دەڭگەيدەن 2 ەسە دەرلىك جوعارى. مۇنداي جاقسى ٴۇردىستى الداعى ۋاقىتتا دا ساقتاۋ كەرەك.

مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا 2017 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ بالا تۋعاندا بەرىلەتىن ٴبىر رەتتىك جاردەماقى كولەمى 20%-عا وسىرىلەدى.

ەڭ تومەنگى كۇنكورىس شەگىن دە قايتا قاراستىرۋ كەرەك. ول قازاقستاندىقتاردىڭ ناقتى تۇتىنۋشىلىق شىعىستارىنا سايكەس كەلۋگە ٴتيىس. بۇل قادام 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بازالىق زەينەتاقى، مۇگەدەكتەرگە جانە اسىراۋشىسىنان ايرىلعان وتباسىلارعا ارنالعان جاردەماقى، مۇگەدەك بالا تاربيەلەپ وتىرعاندارعا بەرىلەتىن اتاۋلى كومەك پەن جاردەماقى كولەمىن 3 ميلليون ادام ٴۇشىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ شەگىن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس شەگىنىڭ 40%-ىنان 50%-عا دەيىن ٴوسىرىپ، ونىڭ جاڭا فورماتىن ەنگىزۋ كەرەك. بۇل رەتتە جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى ادامنىڭ ٴبارى تەك جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋ شارتى ارقىلى عانا قولداۋعا يە بولۋعا ٴتيىس.

بەسىنشى باسىمدىق – ينستيتۋسيونالدىق وزگەرىستەرگە، قاۋىپسىزدىككە جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسكە قاتىستى.

ٴبىرىنشى. ۇكىمەت ٴۇشىنشى جاڭعىرتۋ اياسىندا ەىدۇ-نىڭ وزىق تاجىريبەلەرى مەن ۇسىنىمدارىن يمپلەمەنتاسيالاۋ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ٴتيىس.

ەكىنشى. ٴبىز جەكە مەنشىكتى قورعاۋعا، قۇقىق ۇستەمدىگىنە جانە بارشانىڭ زاڭ الدىندا تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان رەفورمالار جۇرگىزۋدەمىز. بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك.

ۇكىمەتكە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن جانە ازاماتتىق قوعامداستىقپەن بىرلەسىپ، جەكە مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە قاتىستى بۇكىل زاڭناما رەۆيزياسىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن.

سونىمەن قاتار، اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق زاڭنامانى ىزگىلەندىرگەن ٴجون. اكىمشىلىك ايىپپۇلدار ادىلەتتى جانە قۇقىق بۇزۋ دەڭگەيىنە سايكەس بولۋعا ٴتيىس.

كاسىپكەرلىك سالاسىندا قۇقىق بۇزعانى ٴۇشىن سالىناتىن سانكسيانى تومەندەتۋ جۇمىسىن ودان ٴارى جۇرگىزە بەرۋ كەرەك. قوعامعا قاۋىپتىلىگى جوعارى ەمەس ەكونوميكالىق قىلمىس قۇرامىن كريمينالدىق سيپاتتان ارىلتۋ كەرەك.

سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمنىڭ ارتۋىنا قول جەتكىزۋ قاجەت. سۋديالاردىڭ جۇمىسىنا زاڭنان تىس كەز كەلگەن ىقپالدى جويۋ ماڭىزدى.

ٴۇشىنشى. قاۋىپسىزدىك احۋالى قۋاتتى جانە ارەكەت ەتە الاتىن مەملەكەتتىڭ ولشەمىنە اينالىپ كەلەدى.

قازىرگى زاماندا ادامزات تەرروريزمنىڭ بەلەڭ الۋىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. بۇل رەتتە دەسترۋكتيۆتى كۇشتەردى قارجىلاندىراتىندارعا، شەتەلدىك تەرروريستىك ۇيىمدارمەن بايلانىس جاسايتىندارعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ ٴىسى نەگىزگى ماسەلە بولىپ سانالادى.

ٴدىني ەكسترەميزمدى ناسيحاتتاۋدىڭ الدىن الۋ، اسىرەسە ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىدە ونىڭ جولىن كەسۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەرەك. قوعامدا، اسىرەسە، ٴدىني قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى راديكالدى كوزقاراسقا بايلانىستى كەز كەلگەن ارەكەتكە «مۇلدە توزبەۋشىلىكتى» قالىپتاستىرۋ كەرەك.

باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا سوتتالعانداردى تەولوگيالىق تۇرعىدان ساۋاتتاندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ماقساتتى جۇمىسى ۇيىمداستىرىلۋعا ٴتيىس. وسكەلەڭ ۇرپاقتى رۋحاني-ادامگەرشىلىك رۋحىندا تاربيەلەۋ ٴۇشىن قوسىمشا قادامدار جاساۋ كەرەك.

بۇل ىسكە مەملەكەتتىك ەمەس سەكتوردى جانە ٴدىني بىرلەستىكتەردى بەلسەندى تۇردە تارتۋ قاجەت.

وسى شارانىڭ ٴبارى مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ازىرلەنىپ جاتقان، 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان ٴدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ارەكەت جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامادا ەسكەرىلۋگە ٴتيىس.

كيبەرقىلمىسپەن كۇرەستىڭ وزەكتىلىگى بارعان سايىن ارتا تۇسۋدە.

ۇكىمەت پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە «قازاقستان كيبەرقالقانى» جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىرامىن.

ٴتورتىنشى. ٴبىز ەلدەگى سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ باعىتىندا ەلەۋلى قادامدار جاسادىق. الايدا، باستى نازار كوبىنە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سالدارلارىمەن كۇرەسۋگە اۋدارىلىپ وتىر.

سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سەبەپتەرى مەن العىشارتتارىن انىقتاپ، ولاردى جويۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ قاجەت.

ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ٴبىرى – ساتىپ الۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ.

ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن ورتالىقتاندىرىلعان قىزمەت قاعيداتى بويىنشا ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.

كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا، تابيعي مونوپوليا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالالارىندا دا ساتىپ الۋ شارالارىن وتكىزۋ ادىستەرىن تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرۋ كەرەك.

سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستە كوپ نارسە بۇكىل قوعامنىڭ بەلسەنە اتسالىسۋىنا بايلانىستى. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ، وزگە دە مەديا-رەسۋرستاردىڭ دامۋى جاعدايىندا، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ىس-ارەكەت بارىسىندا ونى جالپى جۇرتشىلىقتىڭ جەك كورۋى كۇرەستىڭ قۋاتتى قۇرالىنا اينالۋعا ٴتيىس.

قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!

وسى جولداۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ٴار ازاماتىنا جاڭا جاعدايداعى دامۋ باعىتىمىز جونىندەگى ٴوز كوزقاراسىمدى جەتكىزگىم كەلدى.

ۇكىمەتكە «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق تەحنولوگيالىق باستاماسى» دەپ اتالاتىن ەلدى ٴۇشىنشى جاڭعىرتۋ جونىندەگى 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.

بىزدە ۋاقىت تالابىن لايىقتى قابىل الىپ، ەلىمىزدى ودان ٴارى جاڭعىرتۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ورىنداۋدان باسقا جول جوق.

ٴبىزدىڭ ۇلى حالقىمىز بىرەگەي تاريحي مۇمكىندىكتى تولىقتاي پايدالانا الاتىنىنا سەنەمىن.

قىمباتتى دوستار!

قازاقستان – جاس، كوپ ۇلتتى، بولاشاعىنا سەنىمدى جانە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت! ٴبىز تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 25 جىلدىق دامۋ جولىنان وتتىك. الداعى 25 جىلدا بۇدان دا بيىك بەلەستەر كۇتىپ تۇر.

مەملەكەت قۇرۋ جولىندا تەڭدەسسىز، مول تاجىريبە جيناپ، جاڭا كەزەڭگە قادام باسىپ وتىرمىز. الدىمىزدا قانداي قيىندىقتار كەزدەسسە دە، ولاردى ەڭسەرە الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. ٴبىزدىڭ باستى كۇشىمىز – بىرلىكتە.

قازاقستاندى كەيىنگى ۇرپاق ٴۇشىن بۇدان دا وسىپ-وركەندەگەن ەلگە اينالدىرامىز!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي