BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ٴححى عاسىرداعى ٴ21-شى جولداۋدان نە كۇتەمىز؟

بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋ جاساي باستاعانىنا 20 جىلدىڭ ٴجۇزى بولدى. ياعني، ەڭ العاش 1997 جىلى 16 قازاندا جاسالعان جولداۋدان بەرى اتتاي جەلىپ شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ٴوتىپ كەتكەن ەكەن. سول 20 جىلدا جاسالعان جولداۋلاردى كەزەڭ-كەزەڭگە ٴبولىپ، سارالاپ كورەيىك. تۇڭعىش جولداۋ قازاقستاننىڭ الداعى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتتاعى دامۋىنا جاسالعان وزەك دەپ قاراساق بولادى. ودان كەيىنگى 2003 جىلعا دەيىن جاسالعان جولداۋلار سول وزەكتى نەگىزگە الا وتىرىپ ورىلگەن ساياسي ورمە. ياعني، «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قازاقستان حالقىنىڭ ۇستانار باعىتىن ايقىنداپ بەرۋشى جول.

ٴى كەزەڭ – 1997-2004 جىلدار

تاۋەلسىزدىك العانىنا 6-اق جىل بولعان، ساياسي، الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق ۇستانىمدارى ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان قازاق ەلى ٴۇشىن پرەزيدەنتتىڭ العاشقى جولداۋى ناعىز قوزعاۋشى كۇش، الەمدىك بايلانىستا، مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسىپ دامۋدا تۋرا جولعا باستار داڭعىل بولا ٴبىلدى.

نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ٴۇش ٴتۇرلى گەوساياسي، گەوگرافيكالىق جانە گەوەكونوميكالىق ٴۇش ارتىقشىلىعىنا توقتالادى.

سونىمەن قاتار، ۇلت رەتىندە، ەل بولىپ قالىپتاسۋداعى بەس ٴتۇرلى ەرەكشەلىگىمىزدى دە اشىپ كورسەتىپ بەردى.

«2030 جىلى قازاقستان كەمەلىنە كەلگەن مەملەكەت بولا المايدى. ول الەمدەگى ەڭ باي، ەڭ ٴبىلىمدى، ەڭ دامىعان مەملەكەت بولا قويماسى انىق، ٴبىراق ول دامۋدىڭ كەلەسى ساتىسىنا كوتەرىلۋدە قانشاما قيىندىقتان ٴساتتى وتە الادى»، - دەيدى پرەزيدەنت.

بۇل مەجە الداعى جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا قازاقستاندىقتاردىڭ باعىندىرۋعا ٴتيىس بيىگى بولىپ بەلگىلەندى. وسى جولدا قازاقستاننىڭ ٴاربىر ازاماتى ٴوز شاما-شارقىنشا تەر توكسە، ەلىم ٴۇشىن، مەملەكەت ٴۇشىن دەپ ەڭبەك ەتىپ، جۇدىرىقتاي جۇمىلسا، بۇل بەلەستى دە باعىندىراتىنى انىق ەدى.

«...رەسپۋبليكانىڭ بارشا حالقىنا، بارلىق ازاماتىنا ٴۇن تاستاي وتىرىپ، ٴبىز ستراتەگيانىڭ ەرەكشە ٴرولى مەن مارتەبەسىن اتاپ كورسەتتىك. پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىن جولداۋ ارناۋ ٴداستۇرى «قازاقستان ستراتەگياسى - 2030»-دان باستالادى...»، - دەپ جازدى ن.نازاربايەۆ «قازاقستان جولى» اتتى كىتابىندا.

ال تۋرا وسى جولداۋ جايلى تانىمال مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ورالباي ابدىكارىموۆ:

«1997 جىلى پرەزيدەنتىمىز جاڭا باعدارلاما ۇسىندى. بۇل تۋرالى 2014 جىلعى حالىققا جولداۋىندا ەلباسى قورىتىندى جاساپ، اتقارىلعان جۇمىستارعا ارنايى توقتالدى»، - دەپ ەسكە الادى.

الداعى ايتىلار جولداۋلار وسى بيىكتى باعىتقا الاتىن بولادى.

1998 جىلعى جولداۋدا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاقستانداعى ساياسي رەفورمالار مەن دەموكراتيالاندىرۋدىڭ جەتى نەگىزگى ەلەمەنتىن اتاپ كورسەتتى.

مۇندا ساياسي پارتيالار، سايلاۋ جۇيەسى، باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن دەموكراتيالاندىرۋ جايلى مىندەتتەر ايتىلادى. بۇنى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن دە اتاپ كورسەتتى.

جولداۋ سوڭىنا ەلباسى: «قازاقستاننىڭ قانداي بولۋى، ونىڭ الەمدىك دارەجەدە الار ورىنى تەك بىزگە عانا بايلانىستى. ٴقاۋىپ كوپ، ٴبىراق مۇمكىندىكتەر ودان دا جوعارى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك»، - دەدى.

بۇل ٴسوزدىڭ شىندىعىنا بۇگىنگى تاڭدا بارلىعىمىز دا كوز جەتكىزىپ وتىرمىز.

مىڭجىلدىقتار توعىسىندا جاسالعان 1999 جىلعى جولداۋ قازاقستان حالقىن الداعى ۋاقىتتا قانداي قاۋىپتەر كۇتىپ تۇرعانىن، ونىمەن قالاي كۇرەسۋ كەرەكتىگىن ناقتىلاپ بەردى. سونداي-اق الداعى ٴححى عاسىر قازاقستان ٴۇشىن الەمدىك دەڭگەيگە شىعۋ باسپالداعى بولاتىنىن دا ەلباسى كورەگەندىكپەن بولجاي ٴبىلدى. مىنە، ٴححى عاسىردىڭ ٴۇشىنشى ونجىلدىعىن باستان وتكەرىپ كەلەمىز، راسىمەن دە قازاقستاندى الەم تانىدى بۇگىندە. ٴححى عاسىر – قازاقستان عاسىرى.

ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا باسا نازار اۋدارعان نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 2000 جىلعى جولداۋىندا: «قازىرگى تاڭدا قازاقستان جىلىنا 32 ملن توننا مۇناي وندىرەدى. ال جاقىن 10 جىلدىڭ ىشىندە ٴبىز بۇل كورسەتكىشتى 100 ملن تونناعا جەتكىزەمىز»، - دەپ اتاپ ٴوتتى.

سونىمەن قاتار، 2000-2003 جىلدار اراسىندا اتقارىلاتىن جۇمىستارعا توقتالدى. وندا، ەلىمىزدىڭ ٴجىو 30 پايىزعا، جالاقى كولەمى 25-30 پايىزعا ٴوسىپ، يمفلياسيا جىلىنا 4-5 پايىزدان اسپايتىندىعىن جانە مەملەكەتتىك سالىق ٴجىو 25 پايىزىن قۇرايتىندىعىن ايتقان ەدى.

تاعى ٴبىر اتاپ وتەر ماسەلە، وسى جولداۋدا «قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ – ۋاقىت تالابى» ەكەنىنە توقتالا وتىرىپ، پرەزيدەنت بۇل باسىمدىقتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ٴتورت ٴتۇرلى ىشكى تەتىكتەرىن اتاپ كورسەتكەن. وسىنداعى ىشكى باسىمدىقتاردىڭ ەكىنشىسىندە «ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىلىگىن كەڭەيتۋ» تۋرالى ايتادى. بۇل كەشە عانا ەلباسى حالىققا جاريالاعان ۇندەۋىندە ايتىلعان بيلىك تارماقتارىن وزگەرتۋمەن ساباقتاسىپ جاتقان تارماق دەۋگە بولادى. مىسالى، 2000 جىلعى جولداۋىندا ەلباسى:

«بۇگىندە پارلامەنت كونستيتۋسيانى وزگەرتۋدەن باستاپ، كەز كەلگەن ٴمينيستردى اۋىستىرۋ، پرەمەر-مينيستردى قىزمەتىنەن كەتىرۋگە بولاتىن تەتىكتەرى بار ناعىز بيلىككە يە بولدى. سونىمەن قاتار، ەسەپ كوميتەتىن نەگىزىنەن پارلامەنت جاساقتايدى»، - دەگەن بولاتىن.

ال بارشاڭىز بىلەتىندەي، 2017 جىلى 25 قاڭتار كۇنى جاريالاعان ۇندەۋىندە ەلباسى:

«...وسى رەفورمانىڭ اياسىندا ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى پارلامەنتتىڭ ٴرولىن كۇشەيتەمىز. پارلامەنت سايلاۋىندا جەڭگەن پارتيا ۇكىمەت قۇرامىن انىقتاۋعا تۇبەگەيلى ىقپال ەتەتىن بولادى. بۇل مينيسترلەر كابينەتىنىڭ وكىلەتتى بيلىك الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. تيىسىنشە، بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى اتقارۋشى بيلىككە باقىلاۋدى كۇشەيتەتىن بولادى»، - دەپ اتاپ كورسەتتى.

اراعا 17 جىل سالىپ، قازاقستان قاي كەزدە دە حالىقتىڭ مۇددەسى ٴۇشىن، ەل دامۋى جولىندا كەز كەلگەن تىڭ قادامعا بارا الاتىنىن كورسەتتى.

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 10 جىلدىعىندا جەتكەن جەتىستىكتەرى مەن العان اسۋلارى، بەت تۇزەر باعىتى جايلى جاسالعان جولداۋدا قازاقستاننىڭ ىشكى ەكونوميكاسى، ساياسي-الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرى ٴسوز بولدى.

ەلباسىنىڭ بۇل ۇسىنىستارى مەن نەگىزگى باسىمدىقتارى بۇگىنگى تاڭدا دا وزەكتىلىگىن جويماي كەلەدى. دەمەك، ەلىمىزدىڭ دامۋىندا قانداي ماسەلەلەر ماڭىزدى بولاتىندىعىن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ وسىدان 15-16 جىل بۇرىن تاپ باسىپ ايتىپ بەرگەندىگىن بايقايمىز.

2002 جىلعى 16 ساۋىردە جاسالعان جولداۋدىڭ دا ٴتۇپ قازىعى – «قازاقستان – 2030». دەگەنمەن، الداعى 2003-2005 جىلدار «قازاقستانداعى اۋىل جىلى» بولىپ جاريالانعاندىقتان، بۇل جولداۋ «اۋىلعا ايرىقشا نازار اۋدارىلادى. iشكi جانە سىرتقى ساياساتتىڭ 2003 جىلعى نەگiزگi باعىتتارى تۋرالى» بولدى. بۇگىنگى تاڭدا بارشامىز كۋا بولعانداي، «اۋىل جىلى» بويىنشا قازاقستاننىڭ كوپتەگەن اۋىلى قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپ، اۋىلعا نازار اۋدارۋ بارىسىندا كوپتەگەن ٴىس اتقارىلدى.

وتكەن 2016 جىلى قوعامدا ٴبىرتالاي دۇربەلەڭ تۋدىرعان جەر ماسەلەسى وسى 2002 جىلعى جولداۋدا ناقتى ايتىلىپ، تۇبەگەيلى شەشىلگەن بولاتىن. مۇندا دا نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى تۇپتىڭ-تۇبىندە وسى داۋدىڭ شىعارىن بىلگەندەي-اق:

«جۋىردا قابىلدانعان جەر تۋرالى زاڭنىڭ ەلiمiزدi وركەنيەتتi نارىققا قاراي iلگەرiلەتە الماعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. ەندەشە، بiرلەسە ٴجۇرiپ جiبەرگەن قاتەلiگiمiزدi تەز ارادا بiرلەسiپ تۇزەيiك، وسى زاڭدى سىندارلى قالىپقا كەلتiرەيiك. بۇل زاڭنىڭ تۇپكi ٴمانi، ومiرشەڭ ماڭىزى بار: «اۋىل شارۋاشىلىعى جەرiنە جەكە مەنشiك كەرەك پە؟» دەيتiن ساۋالعا قايتاراتىن جاۋابى بولۋعا تيiس. وسى سۇراقتىڭ جاۋابىن iزدەگەندە بiز، ادەتتە، جەردi ساتۋ – «وتاندى ساتۋ» دەيتiن توعىشارلىق تۇجىرىمعا ويىسا بەرەمiز، ال جەرگە دەگەن مەنشiكتiڭ شارۋانىڭ ەندiگi جەردە ٴوز جەرiن ەشكiمنiڭ الىپ قويمايتىنىنا دەگەن سەنiمi مەن ٴۇمiتi ەكەنiن ەسكەرە بەرمەيمiز. كەرەك دەسەڭiز، جەرگە دەگەن مەنشiك — ونى اباتتاندىرۋعا، ٴوز بالالارىنا شۇرايلى قالپىندا ميراس ەتۋگە دەگەن ىنتا-ىقىلاس. يەسiز جەر جەتiم. ەكولوگيالىق اپاتقا الدىمەن ۇشىرايتىن دا سول يەسiز جەر»، - دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى.

راسىمەن دە، ٴار جولداۋدا ايتىلعان ماسەلەلەر ەل تاعدىرىنا، مەملەكەت دامۋىنا، حالىقتىڭ تۇرمىسىنا ەڭ پايدالى، ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر ەكەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس.

جالپى، مەملەكەت رەتىندە دامۋدىڭ سان ٴتۇرلى سالاسى بولسا دا، ول «ىشكى» جانە «سىرتقى» دەگەن ەكى-اق باعىتتا جۇرەتىنى كىم-كىمگە بولسىن جاسىرىن ەمەس. وسى باعدار بويىنشا ٴوز ستراتەگياسىن ايقىنداعان قازاقستان ەندى ٴار جىل سايىن جاڭاعى ەكى باعىت بويىنشا نەگىزگى ساياساتتارىن عانا ناقتىلاپ وتىرارى انىق.

دەسە دە، 2003 جىلعى جولداۋ ەلدىگىمىزدى، رۋحاني مۇرامىزدى تۇگەندەۋگە ايرىقشا ىقپال ەتتى دەۋىمىزگە بولادى. ولاي دەيتىنىمىز، ٴدال وسى جولداۋدا «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ايرىقشا تاپسىرما بەرىلدى. جانە بۇگىنگى تاڭدا وسى باعدارلاما اياسىندا كوپتەگەن رۋحاني قازىنامىز تۇگەندەلدى.

2004 جىلعى جولداۋدى كەمەلدەنگەن ەلدىڭ ناعىز ساياسي ٴتولقۇجاتى دەۋگە بولادى. «باسەكەگە قابiلەتتi قازاقستان ٴۇشiن، باسەكەگە قابiلەتتi ەكونوميكا ٴۇشiن، باسەكەگە قابiلەتتi حالىق ٴۇشiن» دەپ اتالاتىن جولداۋدا قازاقستان دامۋىنىڭ ناقتى جەتىستىكتەرى مەن الداعى ۋاقىتتا اتقاراتىن ىستەرىنىڭ ناقتىلىعى ٴتانتى ەتەدى.

«باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا»، «ادام رەسۋرستارىن دامىتۋ» جانە «مەملەكەتتىك باسەكەلەستىك قابىلەت» دەپ اتالاتىن ٴۇش ۇلكەن تارماقتان تۇراتىن جولداۋ قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن قامتيدى. پرەزيدەنتتىڭ 2000 جىلعى جولداۋىندا جالاقى مولشەرى 25-30 پايىزعا كوتەرۋ تاپسىرىلسا، اينالدىرعان ٴتورت جىلدىڭ ىشىندە بۇل كورسەتكىش تاعى دا 10-15 پايىزعا كوتەرىلدى.

سونىمەن قاتار، وسى جولعى جولداۋدا يندۋستريالاندىرۋ، تۇرعىن ٴۇي ماسەلەسى، ٴبىلىم بەرۋ، ينۆەستيسيا تارتۋ قاتارلى وزەكتى ماسەلەلەرگە جەكە-جەكە توقتالدى. تاعى ٴبىر ەرەكشە ايتا كەتەرلىك جاعداي، ٴدال وسى جىلعى جولداۋدان كەيىن ەلىمىزدەگى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا باسا نازار اۋدارىلا باستادى.

مۇنان بولەك، وسى جولداۋدا حالىقتىڭ ىقىلاسىن اۋدارعان تاعى ٴبىر ەرەكشە ماسەلە ول – حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى.

«...العاشقى تولەنەتiن جارنا كولەمi ٴۇي قۇنىنىڭ 20 پايىزدان 10 پايىزىنا دەيiن تومەندەتiلەدi، بۇل جاعدايدا نەسيە ۇستەمەسi 13-تەن 10 پايىزعا دەيiن ازايتىلادى.

تۇرعىن ٴۇي قۇرىلىسى قاراجاتى جۇيەسi تۋرالى ايتساق، وندا العاشقى تولەماقى جارناسى 50-دەن 25 پايىزعا دەيiن تومەندەتiلەدi. نەسيەنi قايتارۋ مەرزiمi قالعان سوما بويىنشا 15-تەن 25 جىلعا دەيiن ۇزارتىلادى...»، - دەدى بۇل تۋرالى ٴوز جولداۋىندا ەلباسى.

ٴىى كەزەڭ – 2005-2011 جىلدار

ەلباسى جولداۋلارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى رەتىندە 2005-2011 جىلدارداعى جولداۋلارىن الۋعا بولادى. سەبەبى بۇل كەزدە الەمگە تانىلعان، دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كەمەلدەنگەن شاعىن بايقاۋعا بولادى. 2005 جىلعى «قازاقستان ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك جانە ساياسي جەدەل جاڭارۋ جولىندا» اتتى جولداۋىندا ەلباسى ارتتا قالعان 14 جىلعا شولۋ جاساپ، «ٴبىز نەدەن باستادىق؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەيدى.

6 ٴتۇرلى ەرەكشە باسىمدىقتى قامتىعان 2005 جىلعى جولداۋ وتكەن شاققا قورىتىندى جاساپ، الداعى باعىندىرار مەجەنى بەلگىلەپ بەرگەندەي. ونى پرەزيدەنتتىڭ ٴوزى جولداۋداعى ٴبىر-اق اۋىز سوزبەن بەرە ٴبىلدى:

«ٴبىز جالپى ىشكى ٴونىمدى ەكى ەسە ۇلعايتىپ، بىرلەسىپ تاعى دا ٴبىر قازاقستان ورناتاتىنداي مەجەگە جاقىندادىق»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

2005 جىلى جەدەل جاڭارۋ جولىندا ناقتى قادامداردى ايقىنداعان قازاق ەلى ەندى «قازاقستان ٴوز دامۋىنداعى جاڭا سەرپىلىس جاساۋ قارساڭىندا» اتتى جولداۋدى قابىلدادى. بۇل 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ايقىنداعان ەلدىڭ الەمنىڭ دامىعان 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋگە جاساعان العاشقى قادامى ەدى. ەلباسى بۇل مەجەنى باعىندىرۋدىڭ 7 باسىمدىعىن اتاپ كورسەتتى. وسى باسىمدىقتاردى قالاي جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن دە تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ تارقاتىپ بەرىپ، ٴتيىستى ورىندارعا تاپسىرما بەردى.

بۇل جولعى جولداۋدان قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 15 جىلدىعى دا تىس قالعان جوق.

«جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان». بۇل 2007 جىلعى جاڭارۋ جولىنداعى قازاقستاننىڭ تاعى ٴبىر قىرىن انىقتاعان جولداۋ بولدى. سونىمەن بىرگە «قازاقستان - 2030» ستراتەگياسى ارقاۋ بولعان العاشقى جولداۋدىڭ 10 جىلدىعىنا وراي جاسالدى.

2007 جىلعى جولداۋدىڭ ٴبىر ايتا كەتەر ەرەكشەلىگى، بۇگىندە ەلىمىزگە تانىمال بولعان ٴبىرقاتار مەمحولدينگتەردى قايتا جاساقتاۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى.

دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە كوتەرىلگەن ەلىمىزدىڭ ىشكى ٴال-اۋقاتىنا دا كوڭىل ٴبولۋ نازاردان تىس قالعان جوق. 2008 جىلعى جولداۋ وسى ماسەلەگە ارنالدى.

«بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەلىمىزدىڭ ايتارلىقتاي رەزەرۆى قالىپتاستىرىلىپ، ۇلتتىق قور قاراجاتىن قوسا ەسەپتەگەندە، ول شامامەن 40 ملرد. اقش دوللارىنا جەتتى. وسىنداي ەلەۋلى جيناقتاۋلاردىڭ بولۋى ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە وزەكتى ٴرول اتقاردى»، - دەدى ەلباسى.

وسىنىڭ نەگىزىندە 2009-2012 جىلدار ارالىعىن قامتيتىن «جاڭا ٴۇش جىلدىق بيۋدجەت» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلاندى. وندا «2012 جىلعا دەيىن زەينەتاقىنى - 2،5 ەسە، ونىڭ ىشىندە 2009 جىلى – 25% ، 2010 جىلى – 25% جانە 2011 جىلى 30% ارتتىرۋ، بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 2012 جىلى 2 ەسە دەڭگەيگە، ونىڭ ىشىندە 2009 جىلى – 25%، 2010 جىلى – 25%، 2011 جىلى 30% ارتتىرۋ، تاريحي اتاجۇرتىنا كوشىپ كەلۋ ٴۇشىن ورالماندارعا بولىنەتىن جىل سايىنعى كۆوتانى 2009 جىلى 5 مىڭ وتباسىنا دەيىن ۇلعايتىپ، جىلىنا 20 مىڭ وتباسىنا جەتكىزۋىمىز كەرەك» دەگەن تاپسىرمالار جۇكتەلدى.

جاڭارۋ تاقىرىبى 2009 جىلعى جولداۋدا دا جالعاسىن تاپتى. «داعدارىستان جاڭارۋ مەن دامۋعا» دەپ اتالاتىن بۇل ستراتەگيالىق باعدارلاما وسى جىلدارعا تۋرا كەلگەن داعدارىس سالدارىنان سۇرىنبەي وتۋگە نەگىزدەلدى.

«وقتىن-وقتىن اينالىپ سوعاتىن ٴار دەڭگەيدەگى داعدارىستارعا ٴبىز بۇعان دەيىن دە توتەپ بەرىپ كەلگەنبىز. تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىن پاراقتاساق، كۇيرەگەن كەڭەستەر يمپەرياسىنىڭ ورنىنا جاڭا مەملەكەت قۇرۋ بىزگە وڭايعا تۇسكەن جوق. تۇرالاپ قالعان ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ، ونى جاڭاشا دامۋ جولىنا ٴتۇسىرۋ – تاقىر جەردەن تاۋ تۇرعىزعانمەن بىردەي»، - دەدى پرەزيدەنت.

سونىمەن قاتار، وسى جولداۋدا ەلىمىزدەگى ەڭ ٴبىر ماڭىزدى ۇيىم – اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىنا ايىرىقشا توقتالدى. سەبەبى 130-دان استام ۇلتتىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ داعدارىستان شىعۋداعى ەڭ باستى قارۋى ول – بىرلىگى مەن بەرەكەسى ەدى.

«جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى كەلەسى جولداۋدا بۇعان دەيىن تەك قانا ىشكى ەكونوميكاعا، حالىقتىڭ ٴال-اۋقاتىن تۇزەۋگە باسا نازار اۋدارىپ كەلگەن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەندى تىكەلەي حالىق ارقىلى مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ۋاقىتتىڭ كەلگەنىن اڭعارتادى. وعان سەبەپ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020»، «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020»، «وتاندىق تاۋارلار – 2020» قاتارلى ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىن قابىلداۋى ەدى.

«ورتاشا ايلىق جالاقى 5 ەسەگە، ال زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 3 ەسەگە ٴوستى.

ٴومىر ٴسۇرۋدىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىنەن از تابىسى بار حالىقتىڭ ۇلەسى 4 ەسەگە (50%-دان 12%-عا دەيىن) ازايدى.

حالىق دەنساۋلىعىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى جاقساردى. ٴومىر ٴسۇرۋ ۇزاقتىعى 65-تەن 68 جاسقا دەيىن ۇلعايدى. انا ٴولىمى ەكى ەسەگە ازايدى، بالا تۋۋ ٴبىر جارىم ەسەگە ٴوستى.

ون جىلدا 652 مەكتەپ جانە 463 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى.

بۇگىندە بىزدە الەمدىك دەڭگەيدەگى مەديسينالىق ورتالىقتار – انا مەن بالانىڭ ۇلتتىق ورتالىعى جانە نەيروحيرۋرگيا ينستيتۋتى بار»، - دەدى ەلباسى بۇل جولعى جولداۋىندا.

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن جولداۋ 2011 جىلى 28 قاڭتار كۇنى جولداندى.

«ەستەرىڭىزدە بولار، 1997 جىلعى حالىققا العاشقى جولداۋىمدا مەن بىلاي دەگەن ەدىم: «2030 جىلى ٴبىزدىڭ ۇرپاعىمىز بۇدان بىلاي الەمدىك وقيعالاردىڭ قالتارىسىندا قالىپ قويمايتىن ەلدە ٴومىر سۇرەتىن بولادى».

وسى سوزدەرگە كەزىندە كۇمان كەلتىرگەندەر از بولعان جوق.

دەگەنمەن، دىتتەگەن بۇل مەجەگە ٴبىز 33 جىلدا ەمەس، ٴبىر مۇشەل جاستىڭ وزىندە جەتتىك!»، - دەپ باستاعان ەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بۇل جولداۋىن. ياعني، 2011 جىلعى تاريحي قۇجات ەلىمىز ٴۇشىن دە، ەلباسى ٴۇشىن دە قۇندى بولعانىن بايقاۋعا بولادى.

«بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» اتتى جولداۋ ەكى ۇلكەن باسىمدىقتان جانە 7 ٴتۇرلى ىشكى تەتىكتەن تۇراتىن ساياسي-الەۋمەتتىك ماڭىزدى قۇجات ەدى.

وندا بارلىق جولداۋلاردا ايتىلىپ كەلگەندەي، ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشتەرىنە ايرىقشا ٴمان بەرىلىپ، تاپتىشتەي تۇسىندىرىلگەن بولاتىن.

وسى جولداۋدا قازاقستان دامىعان 110 مەملەكەتتىڭ اراسىندا 53-ورىنعا تابان تىرەگەنى دە ايتىلدى. تاعى ٴبىر ەلباسىنىڭ كەلتىرگەن ستاتيستيكالىق مالىمەتى قازاقستاننىڭ 20 جىلدىڭ ىشىندە ەرەكشە قارقىنمەن دامىعانىنىڭ كۋاسى ىسپەتتى. ول: «1994 جىلى جان باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ٴونىم جەتى ٴجۇز دوللاردان ٴسال عانا اساتىن. 2011 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا قاراي بۇل كورسەتكىش 12 ەسەدەن ارتىق ٴوسىپ، 9 مىڭ اقش دوللارىنان اسىپ ٴتۇستى. ٴبىز بۇل دەڭگەيگە تەك 2015 جىلى عانا جەتەمىز دەپ ەسەپتەپ ەدىك. الەمدىك تاجىريبە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 20 جىلىندا مۇنداي ناتيجەگە ەشقانداي ەل قول جەتكىزە الماعانىن كورسەتەدى»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

ٴىىى كەزەڭ – 2012-2015 جىلدار

تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن تۇيىندەگەن ەلباسى كەلەسى جولداۋىندا دامىعان قازاقستاننىڭ باعىندىرار جاڭا بيىگىن بولجاپ بەردى. ەڭ العاش «قازاقستان – 2030» ستراتەگياسىن قابىلداعان تۇڭعىش جولداۋدىڭ 15 جىلدىعىن قورىتىندىلاي وتىرىپ، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىن «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىن جاريا ەتتى.

ٴۇش ۇلكەن بولىمنەن، 7 تارماقتان جانە جۇزگە تارتا ناقتى ىشكى تەتىكتەردەن قۇرىلعان بۇل جولداۋ ناعىز دامۋشى مەملەكەتتىك ستراتەگيالىق جوسپارى ەدى. سونىڭ ىشىندە «ٴححى عاسىردىڭ جاھاندىق ون سىن-قاتەرى» بۇگىنگى قازاقستاننىڭ ەڭ قاۋىپتەنەتىن، ەڭ ساقتاناتىن قاتەرلەرى ەدى.

«مەن 2050 جىلعى قازاقستاندىقتار – ٴۇش تىلدە سويلەيتىن ٴبىلىمدى، ەركىن ادامداردىڭ قوعامى ەكەنىنە تولىق سەنىمدىمىن.

ولار – الەمنىڭ ازاماتتارى. ولار ساياحاتتاپ جۇرەدى. ولار جاڭا ٴبىلىم مەڭگەرۋگە قۇشتار. ولار ەڭبەكسۇيگىش. ولار – ٴوز ەلىنىڭ پاتريوتتارى»، - دەيدى ەلباسى.

دامۋدىڭ جاڭا باعىتىن ايقىنداپ، 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن قۇرعان قازاقستان ٴۇشىن ەندى وسىنى ٴتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن «ٴبىر ماقسات، ٴبىر مۇددە، ٴبىر بولاشاق» قانا كەرەك بولاتىن. 2014 جىلى 17 قاڭتارداعى (نەگىزى بۇنى 2013 جىلعى جولداۋ دەپ قابىلداعان دۇرىس – رەد.) جولداۋ تۋرا وسىلاي اتالدى. ٴبىر ماقساتقا بىرىگىپ، ٴبىر مۇددەنى جۇزەگە اسىرعان، ٴبىر بولاشاققا ۇمتىلعان ەل ماڭگىلىك بولارى ٴسوزسىز. ەندەشە، بۇل جولعى جولداۋدىڭ ٴتۇيىنى دە «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا نەگىزدەلەرى ٴسوزسىز ەدى.

كوشتىڭ باسىن ماڭگىلىككە بۇرعان قازاقستان حالقىنىڭ باعىتى – قازاقستان – 2050 ستراتەگياسى. ال ەندى وسى مەجەلى مارەگە جەتۋ ٴۇشىن كوشباسشىنىڭ داڭعىل جولى بولۋى كەرەك. 2014 جىلى 11 قاراشادا حالىققا كەزەكتى جولداۋىن جاساعان ەلباسى بۇل تىعىرىقتان دا شىعۋ جولىن تاپتى. ول بۇل جولعى جولداۋىن «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» دەپ اتادى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتىلىعى، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋى جانە الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە بولاتىن الەمدىك شارالارعا قاتىستى ۇلتتىق قوردان ەكونوميكالىق ٴوسىم مەن جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋ ٴۇشىن 2014-2015 جىلدارعا 500 ميلليارد تەڭگەدەن ەكى ترانش بويىنشا 1 تريلليون تەڭگە ٴبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعاندىعى وسى جولداۋدا ايتىلدى.

ونىڭ ەكىنشى ترانش بويىنشا بولىنگەن 500 ملرد تەڭگەسى بەس ٴتۇرلى ٴىرى-ىرى جوباعا جۇمسالاتىندىعى دا بەلگىلى بولعان. سولاردىڭ ٴبىرى – ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى بولسا، 250 ملن تەڭگەنى باكتەردى قايتا قارجىلاندىرۋعا جۇمساۋ تاپسىرىلعان ەدى. وسى جولداۋدىڭ ەڭ باستى تەتىكتەرىنىڭ ٴبىرى سانالعان، اتى ايتىپ تۇرعانداي، جول-ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بولاتىن. وسى باعىت بويىنشا ەلباسى 7 ٴتۇرلى نەگىزگى باسىمدىقتى اتاپ كورسەتتى.

ماڭگىلىككە بەت العان ٴوزىنىڭ دامۋ ستراتەگياسى بار، نۇرلى جولدىڭ داڭعىلىنا تۇسكەن ەل ەندى جاھاندىق نارىققا، رەفورمالار مەن دامۋعا كوڭىل بولە باستارى انىق. بۇل رەتتە 2015 جىلعى جولداۋ اتالعان ميسسيانى تولىقتىرا ٴتۇستى. «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ٴوسىم، رەفورمالار، دامۋ» اتتى جولداۋ ەل وركەنيەتىنە، قوعام دامۋىنا، مەملەكەتتىڭ الەمدىك ساياساتتاعى كەمەلدىگىنە ەكپىن بەرە ٴتۇستى.

ٴتورت ٴتۇرلى نەگىزگى باسىمدىقتان تۇراتىن جولداۋدا قازاقستاننىڭ بولاشاعى بولار جاستارعا دەگەن سەنىم ەرەكشە تىلگە تيەك ەتىلدى.

سونىمەن قاتار بۇل جولداۋدا «5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسى ناقتى ٴتۇسىندىرىلدى.

ٴتۇيىن

20 جىلدىق تاريحى بار جولداۋلاردى ٴۇش كەزەڭگە ٴبولىپ، قىسقاشا شولىپ شىقساق، وسىلاي بولادى ەكەن. ارينە، ٴارقايسى ٴبىر-بىر ساياسي ينستيتۋتتىڭ جۇگىن ارقالاپ تۇرعان جولداۋلاردى ٴبىر عانا سايتتىڭ ماقالاسىنا سىيدىرا قويامىن دەۋ اقىلعا قونىمسىز. دەگەنمەن، قازاق ەلىنىڭ دامۋىنا، الەۋمەتتىك احۋالىنىڭ ارتۋىنا، مادەني-رۋحاني كەمەلدەنۋىنە، ساياسي تۇراقتانۋىنا ايرىقشا سەرپىن بەرگەن تىكەلەي وسى پرەزيدەنت جولداۋى ەكەنىن مويىنداماسقا بولماس.

سوناۋ 1997 جىلعى العاشقى جولداۋىنان باستاپ كوشى-قون، ٴبىلىم، الەۋمەتتىك ماسەلەلەر، دەنساۋلىق، حىلىقتىڭ ٴال-اۋقاتى، ساياسي تۇراقتىلىق، ۇلتتىق مۇددە، ٴدىني كوزقاراس – بارلىعى ٴبىر رەت تە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەنىن بايقاۋعا بولادى.

بۇدان شىعار قورىتىندى، ٴبىر ەلدىڭ ەل بولىپ قالىپتاسىپ، مەملەكەت بولىپ كەمەلدەنۋىنە ٴبىر ادامنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىنىڭ ٴوزى وسىنشا، ال ونىڭ كوشباسشىلىق قابىلەتىن پايدالانا وتىرىپ، ٴاربىر قازاقستاندىق وسىلاي جۇمىس ىستەر بولسا، قازاق ەلى الدەقاشان دامۋدىڭ مۇنان دا تىڭ جولىنا تۇسكەن بولار ەدى دەگەن ويعا كەلەسىز. ارينە، 20 جولداۋدا ايتىلعانداردىڭ بارلىعى دا دەرلىك 100 پايىز ورىندالا قالماعانى انىق. دەگەنمەن، سوناۋ 1997 جىلى بەلگىلەگەن مەجەدەن الدەقايدا اسقانىمىز اقيقات.

الدا ەلباسىنىڭ كەزەكتى جولداۋى جولدانادى، 20 جىلدىقتى قورىتىندىلاعان، ٴححى عاسىرداعى 21 جولداۋ ەلىمىزگە قانداي سەرپىن بەرىپ، حالىققا قانداي رۋحاني ازىق اكەلەدى؟ بۇل – ۋاقىت ەنشىسىندەگى ساۋال.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي