BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قازاقستاندىقتاردىڭ گەنەتيكالىق پاسپورتى جاسالادى

استانا. 4 قاڭتار. baq.kz - قازاقستاندا ٴبىر قىزىقتى جاڭالىق ەندىرىلگەلى وتىر. وعان سايكەس، مەملەكەت ٴاربىر ازاماتىنىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن ٴبىلىپ قانا قويماي، ونىڭ تۇقىمىنداعى وزگەرىستەردى دە باقىلاپ وتىرۋى ىقتيمال.  

بۇل ٴۇشىن ەلىمىزدە الدا ارنايى «كارتا» ەنگىزىلمەك. ونىڭ ٴمان-جايىنا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆەدومستۆوسى باسشىلىعىنىڭ وكىلى تۇسىنىكتەمە بەرە كەتتى.

كەشە، سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كو­ميتەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتى­رىسىندا بۇۇ «مۇگەدەكتەر قۇ­­قىقتارى تۋرالى كونۆەن­سيا­سىن» راتيفيكاسيالاۋدى قاراس­تىراتىن زاڭنىڭ جوباسى تال­قىلاندى.

ٴبىر ايتا كەتەر جايت، قازاق­ستاننىڭ وسى كونۆەنسيانى قابىلداۋعا بارۋى – ەلباسىنىڭ كەدەرگىسىز ورتا قالىپتاستىرۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماق­سا­تىندا «نۇر وتان» پارتياسى ٴجۇر­گىزىپ وتىرعان ۇلكەن جۇمىس­تىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. 2014 جىلعى 17 قاڭتارداعى ٴوزىنىڭ جولداۋىندا پرەزيدەنت ن.نازاربايەۆ بيلەۋشى پارتياعا مۇگەدەكتەردىڭ ٴومىر ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىسقا جە­تەكشىلىك ەتۋدى جۇكتەگەن بولاتىن. وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن «نۇر وتان» «كەدەرگىسىز كەلە­شەك»پارتيالىق جوباسىن ىسكە قوستى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ ۆيسە-مينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆانىڭ اي­تۋىن­شا، وسىنداي جوبالار ارقا­سىندا جانە قوعامنىڭ قولدا­ۋىمەن، قازاقستان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ٴۇشىن قولايلى ەلدەردىڭ بىرىنە اينالۋى كەرەك. ونسىز ەلىمىز «دامىعان مەملە­كەتتەردىڭ وتىزدىعىنا» قوسىلا المايدى.

ايتقانداي، «نۇر وتاننىڭ» سايلاۋالدى تۇعىرناماسى ايا­سىندا 2017 جىلعا قاراي رەس­پۋبليكادا مۇگەدەك بالالار­دىڭ وقۋى ٴۇشىن جاعدايلار جاسالعان مەكتەپتەر ۇلەسىن 30% دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان. قازىرگى كەزدە ٴبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگى «قازاقستانداعى ين­كليۋزيۆتىك ٴبىلىم بەرۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن» ازىرلەگەن.

وسى ورايدا، «اتامەكەن» قا­زاقستان ۇلتتىق كاسىپكەرلەرى پالاتاسىنىڭ (قۇكپ) اتىنان ونىڭ الەۋمەتتىك سالا جانە الەۋ­مەتتىك ارىپتەستىك كومي­تەتىنىڭ ٴتوراعاسى تالعات دوسكەنوۆ ۇكىمەتكە ەلدى ەلەڭ ەتكىزەرلىك ۇسىنىسپەن شىقتى. ۇلتتىق پالاتادا «جاڭا تەحنولوگيالار كوميتەتى» قۇرىلعان ەكەن.وسىعان وراي ول قۇكپ جانە بەيىندى مي­نيسترلىكتىڭ ماماندارىن كەز­دەسۋگە، سوندا زاعيپ، ەستۋ ٴقابى­لەتى بۇزىلعان جانە باسقا دا مۇمكىن­دىگى شەكتەۋلى جاندار اراسىندا قانداي پروبلەمالار بارلىعىن بەلگىلەپ الۋعا شاقىردى.

– سونىڭ ناتيجەسىندە، مۇگە­دەكتەرگە قاجەتتى اقپاراتتىق ٴجۇ­يەلەر، باعدارلامالىق ونىمدەر ٴتۇزۋ، بۇل ىسكە وتاندىق it سالا قاۋىمداستىقتارىن تارتۋ جايى ويلاستىرىلعانى ٴجون، – دەدى ت.دوسكەنوۆ. – بۇگىندە ٴبىز جاڭا ٴونىم­دەردى – قازاقستاندىق روبوت­تاردى جاساۋعا كىرىستىك. وسى ورايدا، مەكتەپتەردە روبوتتاردى ورناتۋعا بولادى، سوندا كەيبىر بالالار مەكتەپكە بارماي-اق، ساباقتارعا قاتىسا الادى. ولار سول جىلجىمالى روبوت ارقىلى ۇيدە وتىرعان كۇيى «تاقتاعا شى­عىپ»، تاپسىرمانى ورىنداۋعا، ساباق ايتۋعا، مۇعالىمگە ٴوزىن قى­زىقتىراتىن سۇراقتاردى قويۋعا مۇمكىندىگى بار. مۇنىڭ بارلىعى ينتەراكتيۆتى رەجيمدە جۇرەدى. دامىعان ەلدەر قاتارىنا قوسىل­عىمىز كەلسەك، وسىنى قولعا الۋعا ٴتيىسپىز. ٴبىز وسى تۇرعىدا ىنتى­ماقتاستىقتى ۇسىنامىز.

بالالار ورنىنا مەكتەپكە ارنايى رو­بوت­تاردىڭ بارۋ تاجىريبەسى العاش جاپو­نيادا ەندىرىلە باستاعان. قازىرگى كەزدە ول تاجىريبەنى دامىعان ەلدەر قابىلداۋدا. ٴبىر مىسال: اقش-تىڭ نيۋ-يورك شتاتىنداعى ۋەست-سەنەكا قالاسىنداعى «ۋينچەستەر» مەكتەبىندە قاراپايىم وقۋشىلار اراسىنان اق روبوتتى ۇشىراستىرۋعا بولادى. بويى 120 سانتيمەترلىك «قۇلتەمىر» ماڭىزدى ميسسيا اتقارادى: دەۆون كەرروۋ ەسىمدى ٴوز بەتىمەن جۇرە المايتىن سىرقات بالانىڭ ورنىنا مەكتەپكە بارادى. ونىڭ ارقاسىندا دەۆون ساباققا قاتىسىپ قانا قويماي، قۇربى-قۇرداستارىمەن ارالاسادى. مۇنداي وقۋشى-روبوتتار ٴوندىرىسىن امەريكالىق vgo communications كومپانياسى جولعا قويعان. شارتتى قۇنى 6 مىڭ دوللارداي كورىنەدى. بۇل رەتتە ۇلتتىق پالاتا وتاندىق كاسىپ­كەر­لەردىڭ ونى وزىمىزدە-اق شىعارۋعا دايىن وتىرعانىن ايتادى. تەك مەملەكەت تاراپىنا ٴتيىستى سۇرانىس قاجەت.

دەگەنمەن، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەت­تىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلى تاعى ٴبىر ماسەلەگە نازار اۋدارتادى: مۇگەدەكتەرگە قا­تىس­تى كەيبىر ماسەلەلەرگە قوعام دايىن ەمەس. ماسەلەن، بالامەن ەمەس، ونىڭ اۆاتارى – روبوتپەن قارىم-قاتىناس جاساۋعا، سودان ساباق سۇراۋعا ۇستازدار ٴازىر مە؟ الدە، سال­ماقتى ەمەس، ٴتىپتى «كۇلكىلى بولار» دەپ تاۋىپ، ول روبوتتى، تيىسىنشە، ۇيدەگى وقۋشى بالانى ەلەۋسىز قالدىرماي ما؟

سەناتور ۆلاديمير رەدكوكاشيننىڭ مۇگەدەكتەر تۋرالى وسى بۇۇ كونۆەنسيا­سىنىڭ ەلىمىزدە نە سەبەپتى ٴبىراز ۋاقىت سالىپ، ٴقازىر عانا قابىلدانىپ وتىرعاندىعى تۋرالى سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەن ۆيسە-مينيستر س.جا­­قىپوۆا ونى قابىلداۋعا قوعام ٴازىر بولماعاندىعىن ٴبىر سەبەپ رەتىندە الدان تارتتى. سوندىقتان «كەدەرگىسىز كەلەشەك» پارتيالىق جوباسى اياسىندا قوعامنىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا دەگەن سەنى­ٴمىن، جاۋاپكەرشىلىگىن جانە ٴوزارا كومەگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولىنۋدە. وسى با­عىتتا 2014 جىلى تەك پارتيا باسشىلى­عى­نىڭ قاتىسۋىمەن عانا 12 ٴىرى شارا وتكىزىلىپتى. مۇگەدەكتەردىڭ 14 مىڭنان استام شاعىمى پارتيا باقىلاۋىندا، ولاردىڭ 60%-ى ەندىگى شەشىلگەن.

– قازىرگى كەزدە ادامداردىڭ جانى مەن ٴتا­نىنە جاراقات ٴتۇسۋ وقيعالارى كوبەيىپ جاتىر، – دەدى سەناتور نۇرلان ورازالين. – ەشكىم مۇنى قۇدايدان سۇرامايدى. بىرەۋى تۋا ٴبىتتى بولادى، تاعى باسقاسى جول جانە وزگە اپاتتارعا ۇشىرايدى. ال كۇنى كەشە ارامىزدا شاپقىلاپ جۇرگەن ازاماتتاردى ەرتەڭ مۇگەدەك بولدى ەكەن دەپ، دالاعا تاس­تايتىن بولساق، كىسىلىككە دە جاتپايدى. ونىڭ ۇستىنە 17 ميلليون حالق ىمىزدىڭ 627 مىڭى مۇگەدەك ەكەن. دەمەك، مەملەكەت پەن قوعام ويلاناتىن ماسەلە.

ايتقانداي، قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كاسىپكەرلەرى ۇيىمىنىڭ وكىلى تاعى ٴبىر ۇسى­نىسپەن شىقتى: «دەنساۋلىق ۆەدومستۆو­سى اۋرۋلاردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ جايىن وي­لاس­تىرۋدا. بىزدىڭشە، ودان ٴارى قادام جا­ساۋىمىز كەرەك. قازاقستاندا ٴاربىر ازامات­تىڭ «تۇقىم قۋالاۋ كارتاسى» بولۋعا ٴتيىس! ول الدىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندەگى مالىمەتتەر نەگىزىندە ٴتۇزىلۋى كەرەك. ودان كەيىنگى كەزەڭ – قازاقستان­دىق­تاردىڭ گەنومىن زەرتتەۋ بولادى».

تالعات دوسكەننىڭ ۇسىنۋىنشا، «اۋقاتى بار ادامدار وزدەرى اقىسىن تولەپ، تەكسەرۋ­دەن وتۋلەرى، ال وعان قارجىسى جوقتارعا مەملەكەت كومەكتەسۋگە ٴتيىستى». «وسىلايشا، ٴبىز ٴاربىر ازاماتىمىزدىڭ گەنىن، وندا تۇقىم قۋالايتىن قانداي دەرتتەر بارلىعىن، ول ادامنىڭ ەڭ الدىمەن قانداي سىرقاتتاردان ساقتانۋعا تيىستىگىن انىقتايمىز. كەيىنگى ۇرپاق سوندا كىمنىڭ اتا-باباسى «پالە» اۋرۋ­لارىمەن اۋىرعاندىعىن، كىمنىڭ تەگىندە پسيحيكالىق اۋىتقۋشىلىقتارى بار ادامدار بولعانىن بىلەدى. وسىعان ۇمتىلۋىمىز قاجەت. ٴبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز – وسى!»

ٴبىر عاجابى، بۇل يدەيا جاقىن ۋاقىتتا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن!

– قازاقستاندىقتار شىنىندا، بالەنشە جاسقا جەتكەندە، قانداي دەرتكە ۇشىراۋى مۇمكىندىگىن بىلگەنى ٴجون، – دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ٴمينيسترىنىڭ ورىنباسارى س.جاقىپوۆا. – ٴبىزدىڭ مي­نيسترلىكتىڭ قابىرعاسىندا مۇنداي يدەيا ەندىگى پىسىپ-جەتىلۋدە. وعان سايكەس، قازاق­ستان­دىقتاردىڭ گەنەتيكالىق پاسپورتى جاسالادى. ٴاربىر ٴسابي دۇنيەگە كەلگەندە، مىندەتتى تۇردە گەنەتيكالىق پاسپورتى بولۋعا مىندەتتى! ٴبىز بۇل باعىتتا جۇمىس جا­ساپ جاتىرمىز. تيىسىنشە، دەنساۋلىق ساقتاۋ­دىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى تەك «دەنساۋلىقتىڭ ەلەكتروندى پاسپورتىنان» جانە مەديسينا­لىق كارتالاردان عانا تۇرمايدى، جاڭا تۋعان بوبەكتى پەرزەنتحانادان شىعارعاندا، وعان گەنەتيكالىق پاسپورت بەرىلەدى. ٴبىز اقىر سوڭىندا وسىعان كەلەمىز!  


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي