BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

وتكەن كۇننەن ٴبىر بەلگى: "پرەزيدەنتتىڭ ٴبىر اپتاسى" ەكسكليۋزيۆ

وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن كەڭەستىك بۇعاۋدان بوساپ، اتا-بابالارىمىز عاسىرلار بويى اڭساي كۇتكەن ايتۋلى ساتكە قول جەتكىزگەن ەدىك. قازاقستان ٴوز تاۋەلسىزدىگىن العان بولاتىن. جەتەسىنە جەتىپ، ٴتايت دەسەڭ قيراعالى تۇرعان تۇلدىر دۇنيەدەن، تۇرلاۋلى تۇعىر ورناتىپ، تاۋەلسىزدىكتىڭ اق بالاپىنىن تەمىرقانات تاستۇلەك ەتۋ جولىندا ايانباي، تالماي ەڭبەك ەتكەن ەلباسىنىڭ «ٴتۇن ۇيىقتاماي، كۇندىز وتىرماي» جاساعان ساپارلارىنىڭ ٴبىر پاراسى ايگىلى جازۋشى، تالانتتى جۋرناليست ورالحان بوكەيدىڭ دە قالامىنىڭ ۇشىنا ىلىنگەن ەكەن. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىنعا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتىنان قۇندى مالمەتتەر بەرەتىن «پرەزيدەنتتىڭ ٴبىر اپتاسى» اتتى ماقالانى سول بويى نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدى ٴجون كوردىك.

مىنە بۇگىن قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە شيرەك عاسىر تولعان 2016 جىل دا تاريح قويناۋىنا ەنىپ بارادى. ٴدال وسى كۇنى وتكەنگە سالاۋات، كەلەر كۇننەن ٴۇمىت كۇتەر ويلى وقىرماننىڭ كەشە قانداي بولعانىمىزعا، بۇگىن قانداي دارەجەگە كوتەرىلگەنىمىزگە كوز جىبەرىپ كورۋى ٴۇشىن دە ماقالانى قاز قالپىندا ۇسىندىق.

پرەزيدەنتتىڭ ٴبىر اپتاسى

1.اقمولادا

شىلدەنىڭ تورتىندە، ياعني سەنبىدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مىنگەن ارنايى ۇشاق تاڭەرتەڭگى ساعات وندا اسپانعا كوتەرىلدى. كوك مۇناردىڭ استىندا تۇنشىعىپ جاتقان الماتى، اپپاق مۇزارتتى ارقالاعان الاتاۋ بىرتە-بىرتە كوزدەن تاسالانىپ، الجاسىلدانىپ جاتقان قازاقتىڭ كەڭ بايتاق دالاسى باستالىپ ەدى. ۇشاقتىڭ دوڭگەلەك تەرەزەسىنەن تومەنگە كوز سالساڭ كەشەگى ٴبىر جاڭبىردان قالعان جاباعى بۇلتتار شاربىلانىپ، جەر جارىقتىقتى جاناردان جاسىرىپ، قىزعانعانداي قىزىق مىنەز تانىتادى. اندا-ساندا اراسى ىرسيا اشىلىپ قالعاندا بۇلت-جىرتىعى پايدا بولىپ، تۇڭعيىقتىڭ تۇبىنەن دالانى تاۋىپ الاسىڭ. شىرقاۋ بيىككە قايقايا كوتەرىلىپ، ٴوزىنىڭ قالىپتى جىلدامدىعىنا تۇسكەن ۇشاقتاعى نوكەرلەرى جانە قىزمەتكەرلەرىمەن قول بەرىپ امانداسىپ، حال-جاعدايىن سۇراپ سالوندى ارالاپ شىعۋ نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلىنىڭ ەجەلگى ادەتى ەكەن. ال، بۇل ساپاردا پرەزيدەنتپەن بىرگە كومەكشىلەرى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ٴمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ، كەڭەسشى ت.جۇكەەۆ، تاعى باسقا اقپارات قۇرالدارى قىزمەتكەرلەرى بولدى. ٴبىزدىڭ باعىتىمىز، اۋەلى اقمولادان باستالۋى كەرەك ەدى، ٴبىر جارىم ساعات ۇشىپ، وبلىس ورتالىعىنا كەلىپ قوندىق (ول كەزدە سەلينوگراد دەپ اتالاتىن). اەروپورتتان وبلىس باسشىلارى، قولىنا گۇل شوقتارىن ۇستاعان قىزدار قارسى الدى. پرەزيدەنت قىسقاشا عانا ەسەن-ساۋلىق سۇراۋدان سوڭ ىلە-شالا دايىن تۇرعان تىكۇشاققا بەتتەدى. تىكۇشاقتىڭ اياداي سالونىندا قاراما-قارسى وتىرعان اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ا.گ.براۋننان جول بويى ٴارتۇرلى ماسەلەلەردى ۇزدىكسىز سۇراۋمەن بولدى. انشەيىندە كوپسوزدىلىككە بارمايتىن، ناقتىلىق پەن قىسقالىقتى، ىسكەرلىك پەن بىلگىرلىكتى ۇناتاتىن نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى تۋرا توبەڭنەن دۇرىلدەپ، قۇلاق تۇندىرار دىبىسقا قاراماستان تىكۇشاق ەگىستىك القابىنا كەلىپ قونعانشا دامىلسىز سۇقبات قۇردى. تۇسەردە كۇن ٴوتىپ كەتپەس ٴۇشىن باس-باسىمىزعا ٴبىر-بىر باسكيىم بەردى. پرەزيدەنتىمىزگە بۇيىرعانى تىم قىزىق ەدى. كۇنقاعارىنىڭ شەتىن قارامەن ادىپتەگەن، مىجىرايعان باسكيىمنىڭ تارلىعى بولار، ٴبىر شەكەسىن عانا جاپتى. حالىق ىشىنەن حان بولعان ادامنىڭ قاراپايىم كەلەرى تەگى راس ەكەن. نۇر-اعاڭ وعان ٴتىپتى ٴمان بەرگەن جوق.

ٴتاڭىرىم جارىلقاپ، ۇزاعىنان ٴسۇيىندىرسىن، تىڭ ولكەسىندە بيىل مول بەرەكەنىڭ نىشانى بار. وسى ساپاردىڭ الدىندا عانا قوستاناي ولكەسىنەن ورالعان ەدىم، وندا دا اۋىق-اۋىق جاڭبىر جاۋىپ، ەگىن مەن ٴشوپتىڭ شىعىمى كوز قۋانتقان، كوڭىل سەرگىتكەن. مىنە، ەندى اقمولا وبلىسىنا دا كۇنى كەشە اسا مول نۇر جاۋىپ، توپىراقتىڭ ٴبىر ايعا جەتەر ىلعالدىلىعىن ارتتىرعان. ال، ٴشوپ شابۋ باستالىپ كەتىپتى. وبلىس باسشىلارىنىڭ جۇزىندە قۋانىش بايقالادى.

نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى جەلكىلدەي جەتىلىپ قالعان ەگىستى ارالاپ، بىرەر ٴتۇبىن ج ۇلىپ الىپ الاقانىنا سالىپ سۇيسىنە ۋىستاپ كوردى.

- مىنە، مىناۋ ٴبىر ساباقتان وسكەن ٴۇش ٴداندى بايقايسىڭ با، - دەدى بىزگە بۇرىلىپ. – قۋاڭشىلىق جىلدارى ٴبىر داننەن بىرەۋ عانا كوكتەيدى، دەمەك گەكتارىنا شارتتى تۇردە ٴتورت-اق سەنتنەر ٴونىم الىنادى دەپ جورامالداساق، ٴۇش ماساقتان 12 سەنتنەرگە جەتىپ، ٴۇش ەسەلەنەدى دەگەن ٴسوز. ەندى بۇدان بىلاي سىرتتان كەلەر كۇش جوق، تەك قانا قولدا بار مۇمكىندىكتى مەيىلىنشە پايدالانا وتىرىپ، توكپەي-شاشپاي جيناپ-تەرىپ الۋىمىز كەرەك. اسىرەسە، قازىرگىدەي قىسىلتاياڭ شاقتا ىسىراپقا جول بەرۋ – حالىق الدىنداعى قىلمىسپەن پارا-پار. ەگىن ورار شاقتا تاعى دا ورالارمىن، - دەدى وبلىس باسشىلارىنا. – ەندى ماعان ەرەيمەنتاۋدى كورسەتىڭدەر.

تىكۇشاققا قايتا مىندىك. وسىناۋ لىپىلداپ تۇراتىن كولىك، اسىرەسە، قازاقتىڭ وي-شۇڭقىرى كوپ، تاۋ-تاستى، كەدىر-بۇدىرلى جەرىنە اۋاداي قاجەت ەكەنىن سەزەسىڭ. اتتەڭ، نە كەرەك، جوقتىق جومارتتىڭ قولىن بايلاعان. نۇر-اعاڭ تاعى دا اياقتاي اينەكتەن كىلەم جاۋىپ تاستاعانداي ٴتۇرىلىپ جاتقان دالاعا، ۇيەزدەگەن جىلقىداي توپتانا وسكەن توعاي، ورمانعا كوز تالدىرا قاراۋمەن بولدى. سول جازيرالى كەڭەتەك دالاعا ۇلاسا شوقتىعىن بيىكتەتكەن، توڭكەرىلگەن توبە كەيدە جاتاعانداۋ تاۋعا اينالىپ، قازاق ەلىنىڭ كيەلى جەرى – ەرەيمەنتاۋدى قۇرايدى ەكەن. ارينە، التاي مەن الاتاۋداي شىڭى جوق، ٴبىراق ٴوزىنىڭ كەڭقولتىق سۇلۋ جاراسىمىمەن جانارىڭدى جاۋلايدى. مەن قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن قانشاما رەت ارالاپ جۇرسەم دە، ەركەتوتاي ەرەيمەنتاۋعا جولىم تۇسپەپتى. وس ساتسىزدىككە وكىندىم. وكىندىم دە: «الەمنىڭ ٴار جەرىن ارالاماس بۇرىن ەڭ اۋەلى تۋعان جەرىمىزدى تانىپ الۋىمىز كەرەك-اۋ»، - دەگەن وي ٴتۇيدىم.

تىكۇشاقتان تۇسە قالعاندا الدىمىزدان ارقانىڭ ساۋمال سامالى اڭقىلداپ قويا بەردى. سامال الىپ-قاشىپ تۇرعان ٴشوپ پەن گۇلدىڭ قوش ٴيىسى مۇرىندى قىتىقتاپ، ەرەكشە ٴبىر ەركە دە نازدى مىنەز تانىتادى. بولات ٴتۇستى كاستومىن سالوننىڭ ىشىنە قالدىرىپ، كويلەكشەڭ عانا شىققان نۇر-اعاڭ كەۋدەسىن كەرە دەم الىپ، ٴبىر ٴسات اينالاسىنا اڭتارىلا قارادى. سودان سوڭ ساۋمال سامالدى ارمانسىز جۇتىفپ قۋاتتانعانداي العا – الداعى تاۋعا قاراي اياڭداي جونەلدى. ٴبىز دە سوڭىنان ەردىك. ۇزاڭقىراپ كەتتى. جول بويى جۋسان، ٴارتۇرلى گۇلدەردى تەرە ٴجۇردى. توبىقتان اسىپ، قىلتاعا جاقىنداپ قالعان شالعىن شاڭ-توزاڭسىز، ٴشوپ ٴالى پىسكەن جوق. سوڭىمىزدا ٴبىز ٴجۇرىپ وتكەن الجاسىل ٴىز قالدى. ٴبىر شاقىرىمعا تاياۋ جەر ٴجۇرىپ بارىپ، جالپاق اق تاستىڭ ۇستىنە وتىردى. قولىنداعى جۋساندى قۇشىرلانا يىسكەدى. ٴبىز دە القاقوتان جايعاستىق. ەل باسشىسى ەرەيمەنتاۋدىڭ وسىناۋ عاجاپ تا كوركەم كورىنىسىنە تاڭداي قاعىپ، تامسانۋدان گورى، جانىن جارىلقار قۋات، رۋحىن سۋسىنداتار سۋات تاپقانداي، اينالايىن ارقانىڭ اسقارالى سۇلۋلىعىن بويىنا ٴۇنسىز سىڭىرگەندەي ەدى. شىبىنسىز جايلاۋ، شىجىعان ىستىقسىز قوڭىرسالقىن سامال، وندىق، جۇزدىك، مىڭدىق بولىپ توپتاسقان، ساربازداي ساپ تۇزەگەن ورمان، ۇيىرىنەن اداسىپ قالعانداي اندا-ساندا ۇشىراسار اقشا بۇلت – وسىنىڭ بار-بارلىعى تابيعات-يەمىزدىڭ ادامزاتقا تارتقان سىيى دەسەك، سول تارتۋدى تالاپايعا سالىپ، تارشىلىق جاسايتىن پەندەشىلىكتەن ارىلۋ ٴۇشىن دە تۋعان جەرگە امسە ٴتاۋ ەتىپ تۇرۋىمىز كەرەك شىعار... مەن ويلايمىن: «اتتەڭ-اي، مىناۋ كۇرەڭسەسى كۇلتەلەنىپ جاتقان ەرەيمەنتاۋدا كيىز ٴۇي تىگىلىپ، سول كيىز ٴۇيدىڭ ىرگەسىن ٴتۇرىپ تاستاپ سامال ٴجۇتىپ، سارى قىمىزبەن سۋسىن باسىپ، باياعىنىڭ يگى جاقسىلارىنداي جايعاسىپ جاتۋعا جارالماعان پرەزيدەنتىمىز جوق دەگەندە ٴبىر كۇن دەم الا المايدى-اۋ... ٴتىپتى، توقىراۋ كەزى بولسا دا «ارۋاقتى جەردىڭ اعىنان ٴدام تاتىڭىز» دەپ، ٴبىر توتاعان قىمىز ۇسىنار ەدىك... ٴقازىر جوق! ٴتاڭىرىم-اۋ، جوقتان باسقا اۋزىمىزعا ٴسوز تۇسپەيتىن بولدى-اۋ. بۇدان دا جامان كەزىمىزدە تويعا بارعانىمىز قايدا; التى كۇن اش وتىرساڭ دا اتا جولىن ۇمىتپا، دەيتىن سالتىمىز قايدا؟! پرەزيدەنت بولۋعا تۇك تە قىزىققانىم جوق.

مەن ويلايتىنمىن: «نۇرسۇلتەن ٴابىش ۇلى مەكتەپتە قازاقشا وقىعانىمەن، ول كەزدە قازاقتىڭ ناعىز تاريحى مەن ادەبيەتى ٴپان رەتىندە تولىققاندى جۇرمەگەن، كەيىن قاراعاندىدا تەحنيكالىق ساباقتىڭ سوڭىندا كەتتى، ٴبىرىڭعاي ورىستاردىڭ اراسىندا ٴجۇرىپ جۇمىسشى بولدى، كومسومول، پارتيا قىزمەتىندە ىستەگەن شاعىندا دا قازاقتىڭ ۇلتتىق، حالىقتىڭ رۋحاني جاۋھارلارىنان اۋلاقتا بولدى، كەيىن ەل باسشىلىعىنا اۋىسقاندا دا وقىپ، زەرتتەپ، سۋسىنداۋعا قولى تيمەگەن شىعار...» ولاي ەمەس ەكەن. تىزەلەسە وتىرعان براۋنعا ەرەيمەنتاۋدىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنا شولۋ جاساي ايتىپ بەردى. بۇل – قازاق جەرىنىڭ، قازاق ەلىنىڭ كيە تۇتار تەكتى دە قۇيقالى ولكەسى ەكەنىن، بوگەنباي باتىردىڭ اتا قونىسى، قازاق باتىرلارىنىڭ جوڭعارلارعا قارسى جورىعىندا تۋ تىگىپ، باتالاسقان، سوققى بەرگەن تۇسى دا وسىناۋ ولكە ەكەنىن ايتتى. ال، ول باس شۇلعي بەردى. بۇدان سوڭ نۇر-اعاڭ ەرەيمەنتاۋ تۋرالى ٴيمانجۇسىپتىڭ ولەڭىن وقىدى. مەن بولسام، جەرگە كىرە ۇيالدىم. ۇيالعان سەبەبىم – ادەبيەتشى بولا تۇرا وسى جىردى جاتقا بىلمەگەنىم... جالپى مەنىڭ وسى جەتى كۇندى ساپاردا ۇققانىم: ەل باسقارۋ ٴۇشىن الەمدىك ديپلوماتيانى تەرەڭ مەڭگەرگەن ٴساياساتشى، جان-جاقتى ٴبىلىمدى، ەكونوميكا مەن ونەركاسىپتى، اۋىلشارۋاشىلىعىن جەتىك بىلەتىن امبەبەپ، شىنشىل دا شىدامدى، العىر دا شەشەن، ٴوتىمدى دە وتكىر، ٴبىر كۇنىدىگىن ەمەس، ٴجۇز جىلدىقتى ويلاپ، بارلاي الاتىن كورىپكەل دە كوسەم بولۋى كەرەكتىگى ەدى. ارينە، ەل باسقارۋ، ونىڭ ۇستىندە جاڭادان عانا تاۋەلسىزدىگىن العان قايمانا حالىقىن قاز تۇرعىزىپ، ٴتاي-تاي باستىرۋ وڭاي ەمەس، اسىرەسە قازىرگى نارىق القىمنان العان وتپەلى كەزەڭدە قيىننىڭ-قيىنى. حالىق تا ٴسابي كوڭىلدى عوي، شىمشىساڭ - جىلايدى، قىتىقتاساڭ - كۇلەدى، ٴبىراق ىلعي ەمشەك سۇراي بەرەدى، سوندىقتان دا قارىنىن تويدىرساڭ - ۋانادى. ٴبىراق ٴدال ٴقازىر دۇنيە ٴدۇر سىلكىنىپ جاتقاندا ٴقايتىپ، قالاي؟.. جازۋشىلارمەن كەزدەسكەندە اعىنان جارىلىپ ايتىپ ەدى: - اقساقالدار-اۋ، اعا-ىنىلەر-اۋ، مەن دە جەتىسىپ ٴجۇر دەيسىڭ بە، ٴدال وسى جۇمىسقا قىزىعىپ وتىر دەيسىزدەر مە، تەك ەڭىرەگەن ەلىم ٴۇشىن عانا ٴجۇرمىن، قازىرگى ەگەمەندىكتى باياندى ەتۋ ٴۇشىن، جول ورتادا تاستاپ، باس ساۋعالاپ كەتپەۋ ٴۇشىن ٴجۇرمىن، ايتپەسە، شۇكىر، بالالارىم جەتكەن، جۇمىسشىلىق ەڭبەك ستاجى بويىنشا ەكى جىلدان بەرى دەمالىستامىن، سول دا ٴبىر باسىما جەتەر ەدى; كومەكتەسسەڭىزدەر ەدى، سىرتقى ساياسات پەن ەلارالىق داۋ-دامايدى ماعان قالدىرىپ، ەلىشىندەگى داۋ-شارعا باس-كوز بولساڭىزدارشى». جۇرەگىندە قۇلاعى بار ادامعا ٴسوز توركىنى تەرەڭدەەدى. راس، تىرشىلىك قيىنداپ بارادى، راس قىمباتشىلىق سىعىمداپ بارادى، راس اياعىڭدى ەتىگىڭ قىسسا – تاۋەلسىزدىگىڭ نە كەرەك، دەيتىندەر دە تابىلادى; اعايىندار-اۋ، وسى جوقشىلىق پەن تارشىلىق ٴبىر عانا پرەزيدەنتىمىزدىڭ ويلاپ تاپقان ساياساتى ەمەس قوي، زامانىڭ قالاي بولسا – بوركىڭ سولاي دەمەكشى، اينالاڭداعى جاپسارلاس جۇرتتىڭ جەتىسىپ وتىرعانى بار ما؟ رەسەي استاناسى – ماسكەۋدەن قايىر سۇراعان ادامنان اياق الىپ جۇرە المايسىڭ... قايعىسىز قارا سۋعا سەمىرەتىن حالقىمىزعا، تاۋەلسىزدىكتىڭ باياندى بولۋىنا كەدەرگى – تىنىشتىق، سابىرلى اقىل، بايسالدى مىنەز ەمەس پە ەدى... جو-جو-جوق، جۇرتىم، جۇلقىنا بەرمەيىك. قازاقستاننىڭ قارجى-قالتاسى بوس ەكەنىن (ازىرشە) دە ەستە ۇستايىق.

... وتىز مينۋتتاي عانا دەم العان سوڭ (بۇل دا شارتتى تۇردە) قاسىنداعى اكىمنىڭ ەرەيمەنتاۋ تاريحىنان ساۋاتىن اشتى، وبلىستىق تەلەديدار ٴتىلشىسىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى، تىكۇشاققا بەتتەدى. كوڭىلگە تۇيگەنىم: - الداعى حالىقارالىق ۇلكەن كەزدەسۋلەرگە بارار جولىندا ارۋاقتى جەر – ەرەيمەنتاۋعا ارنايى بۇرىلىپ، اتاجۇرتقا ٴتاۋاپ ەتكەنى، بارلار باس قوسقان جەرگە تابانىن تيگىزىپ، رۋحاني قۋات، مەدەت العانى ەدى... تىكۇشاق اقمولاعا قايتا ۇشقاندا دا اياداي تەرەزەدەن شاعىن-شاعىن كولدەر مەن جاسىل ەگىن، جازيرا شالعىنعا، مىڭقىستاي جايىلعان مالدارعا قاراۋمەن بولدى. سودان سوڭ ورىندىقتىڭ ارقالىعىنا جەلكەسىن تىرەپ شالقالاي كوزىن جۇمدى. الگىندە عانا ەرەيمەنتاۋدىڭ سامالى ايمالاعان الپەتىندە لىپىعان سەرپىلىس ٴسال باسەڭدەپ، ەرتەدەن-اق ەرتتەگەن اتتاي ۇنەمى جاراۋ جۇرەتىن جۇزىندە تۇنىپ قالعان شارشاۋ قايتادان قايماقشي باستادى. نە ويلاپ وتىر ەكەن؟ قاسىرەت قۇرىعان ەندى عانا قۇتىلا باستاعان حالقىنىڭ قامىنان باسقا، نە دەيسىڭ، ٴتايىرى. ال، مەن ويلايمىن: «اندا-ساندا عانا، وندا دا ٴباسپاسوز قىزمەتكەرلەرىمەن سۇقباتتاسقاندا، الىستان كەزدەسەتىن نۇر-اعاڭ بويىنان بايقاعانىم – تىم الىستاتپايتىنى، تىم-تىم جاقىنداتپايتىنى; ەركەلەتە دە بىلەتىنى، ٴبىراق ەسىرتپەيتىنى; كەيدە قاتال، كەيدە مايدا كەلەتىن مىنەزىنە ساي جادىسىنىڭ مىقتىلىعى، ياعني وقىعان، ەستىگەن دۇنيەسىن، كورگەن ادامىن ۇمىتپايتىندىعى; كيىم كييۋدەگى تالعامپازدىعى، دەمەك ەلارالىق جانە قازىرگى تالعامدى بەرىك ۇستايتىندىعى; ايتالىق، ٴقازىر ۇشكىل جاعا، ٴبىر تۇيمەلى كوستيۋم، ۇزىن بايلانار گالستۋك دۇنيەجۇزىندە موداعا كىردى دەسەك، وسى داستۇرگە لايىق كيىنۋ كەرەكتىگى; بۇدان سوڭ رەتى كەلگەندە قاعىپ تۇسەر قالجىڭى; قالاي بولعاندا دا جۇرت نە دەسە دە، ٴبىر تەكتىلىك بايقالادى، وندا دا پرەزيدەنت وسىلايشا ٴجۇرىپ، تۇرۋى كەرەك دەگەننەن شىعار جالعاندىق ەمەس، نە ۇزاق جىلدار قالىپتاسقان، نە ۋىزىنان بىتكەن، بىتە قايناسقان ساليقالىلىق، مەن-مەنسىز تاكاپپارلىق ٴارى قارا جەردىڭ وزىندەي قاراپايىمدىلىق. راس، كەيدە تۋرا ايتامىن دەپ، تۋعانىنا جاقپايتىنى، تىك سويلەيمىن دەپ تىكسىنتىپ الاتىنى بار، دەمەك بيپازداۋدى جانى سۇيمەگەندىكتەن بولار بيازىلىقتى مەنسىنبەي كەتەدى. ٴقازىر عانا «ٴقالىڭ قالاي» دەپ، جىميا ەسەندەسسە، ەندى ٴبىر كۇنى قولىن جاي عانا ٴتىپتى، سۋىقتاۋ ۇسىنا سالۋىنا ەشبىر رەنجۋگە بولماس. ويتكەنى ول پرەزيدەنتتىكتەن دە بۇرىن ەت پەن سۇيەكتەن جاراتىلعان ادام عوي. ال، ەندى ەل باسشىسىنىڭ اينالاسىنا كەلسەك (نوكەرلەرى مەن قىزمەتكەرلەرىن ايتامىن) ول... باسقا اڭگىمەگە ارقاۋ... اسىعىس تۇجىرىم جاسامادىق.

تىكۇشاق قونىپ، الىپ قاپالاعى قالبالاقتاي بارىپ توقتاعان سوڭ جەرگە تۇستىك. ساقاداي ساي تۇرعان ماشينەلەر قالا شەتىندەگى كارتوپ القابىنا قاراي بىرىنەن سوڭ ٴبىرى جوسىلا جونەلدى. مۇنداي ساعات، مينوتىنە دەيىن ەسەپتەلگەن ناقتى ٴارى جاۋاپتى دا اسىعىس جۇمىس پەن جۇرىسكە ۇيرەنبەگەن مەن تاڭىم ايىرىلىپ، ٴسۇرىنىپ-جىعىلدىم دەسە دە بولادى (ٴاي، وسى جازۋشىلاردىڭ جايباسار دا جالقاۋ مىنەزى-اي...). كارتوپ جەتىلىپ، باس جارۋعا جاراپ قالعان ەكەن. القاپتىڭ شەتىندە ەڭ سوڭعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تەحنيكالىق جاراقتارىن قازداي ٴتىزىپ قويىپتى. ماماندار قانشا ٴتۇسىندىرىپ ايتسا دا ٴوز باسىماجارتىلاي عانا ٴسىڭدى، ال نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى ٴار بولشەگىنە دەيىن شۇقىلاپ سۇراپ، سۇراۋ بەرۋمەن بولدى. كارتوپتى ٴوزى ەگىپ، ٴوزى تۇپتەپ، ٴوزى وراتىن ماشينە اسىرەسە، اسا قاجەت سايمان ەكەنىن ۇقتىم. اقمولاعا قايتار جولدا باعاناعى بۋداق-بۋداق شاڭ قايتا كوتەرىلدى. اتتەڭ-اي، جانىڭدا كارتوپ سۋارىپ جاتقان مول سۋدىڭ ٴبىر شەلەگىن شاشا سالماعانى-اي، دەگەن وي ۇيالادى. توقىراۋ كەزەڭىندە بولسا عوي... قونايەۆ كەلە جاتىر دەسە، شاڭىن باسقاندى بىلاي قويعاندا، ٴبىر شاقىرىمعا جەتپەيتىن توپىراقتى جولدىڭ ٴۇستىن ايناداي جالتىراتىپ اسفالت توسەپ تاستار ەدى... دەموكراتيانىڭ شاڭىنا كومىلگەننىڭ ايىپ-شامى جوق...

«سەلينوگرادسەلماش» - قازاقستانداعى اۋىلشارۋاشىلىعىنا كەرەكتى ٴارتۇرلى تەحنيكا جاسايتىن بىردەن ٴبىر زاۋىت، ياعني «كازاۆتوسەلماش» كورپوراسياسىنىڭ اياسىندا جۇمىس ىستەيدى. مۇندا 5108 جۇمىسشى بار. وندىرىستىك قۋات ورنالاسقان جەرى – 122 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتىر. قازاق ۇلتتىق جۇمىسكەرلەر سانى – از، ونىڭ ۇستىنە، سونداعى قازاقتاردىڭ رەنىش بىلدىرۋىنە قاراعاندا، سوڭعى كۇندە قىسقارتۋ جۇرسە ەڭ العاشقى بولىپ قازاقتار تىزىمگە ىلىنەدى ەكەن. قازاق ايەلى وسى ماسەلەنى پرەزيدەنتكە ايتامىن، دەپ قانشا رەت وقتالسا دا قايمىقتى ما، اۋىز اشا المادى. تەگىندە رەسپۋبليكامىزداعى جۇمىسشى مامانداردىڭ 6 پروسەنتى عانا قازاقتار ەكەنىن ول كىسى ٴوزى دە ەرتەدەن قىنجىلا ايتىپ جۇرەتىن. سوندىقتان دا اسكەري قىزمەتپەن قاتار بالاما رەتىندە ۇلتىمىزدىڭ جۇمىسشى جاستارىنىڭ قاتارىن مولايتۋ ارقىلى، وسى زامانعى جەتىلگەن تەحنيكانىڭ ٴتىلىن مەڭگەرۋ كەرەكتىگىن دە قايتا-قايتا ەسكەرتكەن. اسىرەسە ٴدال ٴقازىر اۋىل جاستارى قالاعا سىڭە الماي، ال قالا جاستارى ٴبىرىڭعاي الىپساتارلىق پەن كومەرسيالىق جولعا تۇسە باستاعان شاقتا ونەركاسىپتەگى ۇلتتىق ماماندارىمىزدى ودان ارى ازايتىپ الامىز با دەگەن ٴقاۋىپ بار. كومپيۋتەردىڭ ٴتىلىن ٴتۇسىنۋ، ۇشاققا ۇيرەنۋ، اسكەري تەحنيكانى مەڭگەرۋ جايىنان دا جەتىسىپ تۇرعانىمىز شامالى.

تىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى ماشينەسىن شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ٴىشى كوك ٴتۇتىن، قۇلاق تۇندىرار دىبىس، كۇن سەنبى بولسا دا قايناعان جۇمىس. پرەزيدەنت بارلىق سەحتى ارالاپ، جەتە تانىسىپ كورىپ شىقتى. مۇندا قايلا، كۇرەك، تەمىر توسەكتەن باستاپ، «زيلسسم 4503» دەپ اتالاتىن جۇكتى ٴوزى تۇسىرەتىن اۆتوموبيلگە دەيىن جاسايدى ەكەن.

- قالاي بولعاندا دا بۇل – قازاقستان جەرىندە شىققان تۇڭعىش اۆتوموبيل، - دەپ، قۋاندى. زاۋىتتى ارالاپ بولعان سوڭ ەكى جەردە جۇمىسشىلارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. اسىرەسە قالقاسى جوق، شىجىعان كۇننىڭ استىندا وتكىزگەن ٴبىر ساعاتقا تاياۋ كەزدەسۋ – جالاڭباس تۇرعان پرەزيدەنتتى قويىپ، سوڭىنان ەرىپ جۇرگەن بىزدەردى شىداتپاي كولەڭكەگە قاشا بەردىك. ال، ول كىسى ٴتوزدى. ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمەلەستى. ماڭدايدان سورعالاعان تەرىن سۇرتۋگە دە مۇرشاسىن كەلتىرمەدى. انتالاعان ادامدار، اعىل-تەگىل سۇراقتار... ٴبارىنىڭ دە كوكەيىندەگىسىن تابۋ كەرەك، كوڭىلىنەن شىعۋ كەرەك. ۇزاقاڭگىمەنىڭ اقىرى – مەملەكەتتىڭ قالتاسىنان الىپ ەشنارسە بەرمەيتىنى، بارلىعى دا وزدەرىنە، وزدەرىنىڭ پايداسى مول جۇمىسىنا بايلانىستى ەكەندىگىنە سايادى. ەگەر ىسكەرلىك تانىتىپ بايىسا ەشكىم شەك قويا المايدى. وزىڭە، وزىڭە، تاعى دا وزىڭە سەن!

مەن پرەزيدەنت بولۋعا تۇك تە قىزىققان جوقپىن...

بۇدان سوڭ ماسكەۋگە بەت الدىق.

ماسكەۋدە جاڭبىر جاۋىپ تۇر ەكەن.

2.ماسكەۋدە

ماسكەۋدىڭ اسپانى كوز جاسىن كولدەتىپ قارسى الدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ پرەزيدەنتىن بوريس ەلسيننەن كەيىنگى باسشىلارى مەن اسكەري قولباسشىلارى قۇرمەتپەن قارسى الدى. قازاقتىڭ «... اعايىنعا ٴقادىرىڭ جوق – بەتىڭدى كورەدى» دەگەن ٴسوزىنىڭ راستىعىن وسىندايدا مويىندايمىز. ٴوز ەلىڭدە قادىر-قاسيەتىنە جەتپەي، كەزەگىڭ كەلگەنشە ٴسۇت تاۋسىلىپ قالسا دا ەل باسشىسىنان كورىپ، قارعاپ-سىلەيتىن مىنەزىمىز ول كىسىنىڭ اۋقىمدى ويى مەن جوسپارلانعان ىسىنە كەدەرگى كەلتىرىپ، جۇيكەسىن توزدىرارىن ەلەپ-ەسكەرە بەرمەيمىز. مەنىڭ كوزىم جەتكەنى: ۇلتتىڭ نامىسىن ويلاپ، جىرتىسىن جىرتىپ ٴجۇرمىز دەيتىن قايسىبىرىمىزدەن دە نازاربايەۆتىڭ قازاقتىڭ قامىن الدەقايدا كەڭ ويلايتىن ۇلتجاندىلىعى. بۇل مەنىڭ اللا الدىندا دا ايتار ادال مويىنداۋىم. الايدا، سان ۇلت مەكەندەگەن قىرىق رۋلى جەرىمىزدى تىستەگەننىڭ اۋزىندا، ۇستاعاننىڭ ۋىسىنا بەرىپ قويعان ول ەمەس قوي. وزىنە دەيىن شۇرىق-شۇرىق تەسىپ، ٴتىلىم-تىلىم كەسىپ تاستاعان جەرى مەن تىلىنە تيەك سالىپ ەڭىرەتىپ تاستاعان ەلىن قايتسەم ەمدەپ، جازامىن دەۋمەن ارپالىسىپ ٴجۇر. دەمەك، باسقالار، الدىڭعىلار جىبەرگەن قاتەلىكتى قايتالاماۋ عانا ەمەس، تۇزەپ الۋ ٴۇشىن دە ادامدىق ۇلكەن اقىلكەرەك. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى ەلۋ پروسەنتكە جەتپەيتىن كەڭبايتاق ەلدى التىباقان الاۋىزدىققا، ونسىز دا از قازاقتى قانتوگىسكە ۇرىندىرماي سىرتتىڭ ساتقىندىعى، ٴىشتىڭ مەرەزدىگىنەن ساقتاپ، بولاشاققا باستاۋ ٴۇشىن كۇرەستىڭ قانداي ٴتاسىلىن تاڭداپ الۋ كەرەكتىگىنە بايلانىستى. ەكى بۇيىرىنەن الپاۋىتتاي ەكى الىپ دەرجاۆا قىسىپ تۇرعاندا بۇل تىعىرىققا بابالارىمىز دا تىرەلگەن. ٴبارىبىر ٴالىن بىلمەگەن الەكتىڭكەرىن كيمەي، ەلدىڭبەرەكەسىن، تىنىشتىعىن ويلاعان. ەگەر تۋعان حالقىمىز كورىنگەننىڭ جاعاسىنا جارماسا بەرسە، قازاقتان تۇقىم قالار ما ەدى، قالماس پا ەدى...

سونىمەن، ماسكەۋ جىلاپ تۇر ەكەن... رەسەي باسشىلارىنىڭ الدىنداعى نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلىنىڭ بەدەلى وتە جوعارى. الەم الدىنداعى ساياسي بەدەلىنىڭ زور ەكەنىن حەلسينكيدە كۋا بولدىق. جۋرناليستەر بەرگەن سۇراققا ناقپا-ناق جاۋاپ بەرە كەلىپ، «دەمالىس كۇندەرى نەگە كەلدىڭىز؟» دەگەن ەرسىلەۋ ساۋالعا: «سوندا قالاي، موسكۆاعا دەمالىس كۇندەرى كەلۋگە بولماي ما؟» - دەگەنىن بارلىعىڭىز تەلەديدەردان ەستىدىڭىزدەر. ٴيا، ول كىسى جەكسەنبىكۇنى دە قىزۋجۇمىس ىستەپ، الداعى ۇلكەن حالىقارالىق ناۋقانعا دايىندالدى.

«ۆنۋكوۆو» اەروپورتىنان قالاعا تارتىلعان جولمەن ارى-بەرى جۇيتكىگەن ماشينەدە ەسەپ جوق. كوپ دۇنيە وزگەرگەن. وزگەرمەگەن ماسكەۋگە كىرە بەرىستەگى ۇلكەن ارىپتەرمەن جازىلعان «سسسر وپلوت ميرا» دەگەن جازۋ، لەنين داڭعىلى بىتەر تۇستاعى كوسەمنىڭ الىپ بەينەسى. ماسكەۋ – كۇل-قوقىس توگىلگەن قازانشۇڭقىرعا اينالىپتى. ادامنىڭ جانىنان باسقانىڭ (ٴتىپتى ىزدەسەڭ ول دا تابىلادى) ٴبارى ساتىلادى. قىمبات. الماتىداعىدان ەكى ەسەدەي قىمبات. ساقاداي ساي بارماساڭ قايىر تىلەپ قالاسىڭ، ويتكەنى جاي عانا قوناق ٴۇيدىڭ ٴبىر تاۋلىك تۇنەمەلىگى – 300 سوم. بارمايىق دەسەڭ، ٴالى دە تالاي شارۋا ماسكەۋگە تىرەلىپ تۇرادى.

دۇيسەنبى كۇنى، ياعني شىلدە ايىنىڭ التىسى كۇنى تۇسكى ساعات بىردە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ كەزەكتى ٴماجىلىسى باستالدى، «وكتيابر» مەيمانحاناسىنىڭ زالىندا وتكەن ٴماجىلىس باستالماس بۇرىن تمد-نىڭ بارلىق باسشىلارى ورىندارىنان تۇرىپ، قول شاپالاقتاپ قۇرمەت كورسەتىپ، نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلىن تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتادى. ٴبىرسىپىرا ەلارالىق قۇجاتتارعا قول قويدى. قاپتاعان جۋرناليستەردىڭ اۋزىندا ٴدال وسى كۇنى ٴبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ ەسىمى ەستىلدى. ويتكەنى نۇر-اعاڭنىڭ تۋعان كۇنى، ەڭ باستىسى تمد باسشىلارىنىڭ الدىندا كۇردەلى ەكى ماسەلە قويىپ، وتكىزە الدى. ونىڭ ٴبىرى جوعارى ەكونوميكالىق كەڭەس جانە سوت قۇرۋ تۋرالى بولاتىن. قازىرگى ۇلتارالىق ٴدۇرداراز سوعىستى اجىراتۋ ٴۇشىن بىرىككەن ارناۋلى اسكەر جاساقتالۋى كەرەكتىگىنە دە ٴپاتۋالاستى. ماجىلىستەن سوڭ ٴباسپاسوز كونفەرەنسياسى بولدى. بۇل كۇنى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا كىرەتىن ون ٴبىر ەلدىڭ تەك ٴازىربايجان پرەزيدەنتىنىڭ ورىنى عانا بوس تۇردى. كەلەسى ٴماجىلىس قىركۇيەك ايىنىڭ 25-دە بىشكەك قالاسىندا وتەتىنى بەلگىلەندى. ٴماجىلىس وتكەن ٴۇيدىڭ ٴىشى مەن سىرتىندا قازاقستاننىڭ كوك تۋى جەلدىرەپ تۇردى. ماڭگىلىگىن تىلەيىك تە...

3. حەلسينكيدە

فين جانە بوتني قويناۋ مەن لادوگا كولىنىڭ توڭىرەگىن الىپ جاتقان ولكەگە فين حالقى تىم ەرتەدەن ورنالاسقان. شۆەدتىكتەر مەن ورىستاردىڭ ۇزاق جىلعى بيلەۋ-توستەۋىنەن قۇتىلىپ، دەربەس مەملەكەت رەتىندە وتاۋ تىگىپ، وزدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن تۇبەگەيلى العانىنا ٴبىر عاسىر دا تولعان جوق. رەسەي ەكسپانسياسى سوناۋ xviii عاسىردا باستالىپ، سول كەزدە فورمالدى تۇردە شۆەسياعا قارايتىن فيندىكتەردىڭ جەرىنە 1703 جىلى سانكت-پەتەربۋرگتىڭ ىرگە تاسى قالاندى. ودان ارى رەسەي اسكەرى شاپقىنشىلىعىن جالعاستىرىپ كارەليانى، سوڭىنان بۇكىل فينليانديانى جاۋلاپ الدى. ودان كەيىنگى تاريحي شەجىرەسىنە تەرەڭدەمەي-اق، تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭىن ايتساق، 1917 جىلعى توڭكەرىس پەن لەنين جەلتوقسان ايىنىڭ التىسى كۇنى ٴوز بيلىكتەرىن وزدەرىنە بەردى. بۇل رەسەي قول استىنداعى ۇلتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگى مويىندالعان ەڭ العاشقى دا اقىرعى ەل ەدى. تاريحي كەڭىستىككە سالساق سودان بەرگى ٴجۇز جىلعا تولمايتىن ۋاقىتتا فينليانديا مەملەكەتى ەۆروپاداعى الدىڭعى قاتارلى دامىعان ەلگە اينالىپ ۇلگەردى. تابيعات سىي-سياپاتىن اياماي-اق بەرگەن ولكەنىڭ سۋى مەن ورمانى وزىنە تەڭدەس تاپتىرمايدى. ورتالىعى حەلسينكي قالاسىنا جاقىنداعاندا ۇشاقتىڭ تەرەزەسىنەن قاراساڭىز ۇلكەندى-كىشىلى جۇزدەگەن ارالدار-ارحيپەلاگىن كورەسىز. بارلىعىندا اعاش پەن ادام بار. ال، فينليانديانىڭ بۇكىل قۇرلىعى مىڭداعان كولدەردەن، كولدى كومكەرگەن يت تۇمسىعى وتپەس ورماننان تۇرادى. سوندىقتان دا بولار الەمدەگى ەڭ ادەمى قاعازدى فيندىكتەر وندىرەدى. سوندىقتان دا كوزدىڭ جاۋىن الاتىن جۋرنالدار مەن قالىڭ گازەتتەر كوپ شىعادى.

اەروپورتتا قۇرمەتپەن قارسى العان سوڭ قازاقستاننىڭ كوك تۋى جەلبىرەگەن ماشينە سول ماڭعا وتە جاقىن ورنالاسقان «ۆاندا» دەپ اتالاتىن قوناق ۇيگە زىمىراي جونەلدى. جارقىراعان جولدىڭ ەكى جاعىندا ٴاربىر ەكى ٴجۇز مەتر سايىن قوس-قوستان پوليسيا قىزمەتكەرلەرى تۇردى. بارلىعىنىڭ تاپانشاسى، قول تەلەفونى بار. ٴبىزدىڭ وتكەنىمىزدى بىر-بىرىنە حابارلاپ تۇردى. قوناق ٴۇي – بەس جۇلدىزدى دارەجەسى بار، ازىرشە ٴبىزدىڭ تۇسىمىزگە عانا كىرەتىن جايلى، جۇمساق، وركەنيەتتى; وعان تامسانا بەرمەي حەلسينكي قالاسىنىڭ جايىن ٴسوز ەتسەك بۇل – كۋرورت-قالا دەپ ايتۋعا تۇراتىن، اۋاسى وتە تازا (ٴۇش كۇندە ٴبىر ٴتۇتىن يىسكەي المادىق)، ٴيىن تىرەسكەن ٴزاۋلىم ۇيلەرى جوق، اعاش-اعاشتىڭ شاشىراي ورنالاسقان ٴوز ەرەكشەلىگى بار. ەڭ عاجابى جۇيتكىگەن اۆتوماشينە تاسقىنى دا، قايشالىسقان كوپ ادامداردى دا كورە المايسىڭ. ەلۋ ەكى ەلدىڭباسشىلارى كەلە جاتقان سوڭ جاسىرىنىپ قالعان سەكىلدى.

ەلۋ ەكى ۇلكەن-كىشىلى ەلدىڭباسشىلارى نوكەرلەرىمەن جينالۋىنىڭ سەبەبىن ايتساق: 1975 جىلعى سول كەزدەگى پرەزيدەنت كەككونەنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن حەلسينكيدە ەۆروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ٴوزارا بايلانىس جونىندەگى ٴماجىلىس وتكىزىلەدى. ولكەزدە بارلىعى 35 ەل كەلىسىم شارتقا قول قويسا، ٴقازىر ۇزىن سانى 52-گە جەتىپ وتىر. بۇرىنعى ماجىلىسكە بارلىق رەسپۋبليكالار اتىنان رەسەيلىكتەر عانا قول قويىپ، كسرو-نىڭ تۋى جەلبىرەسە، ٴقازىر قازاقستان باستاعان تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ تالايىنىڭ ٴتول تۋى جەلبىرەپ تۇردى. بۇل جونىندە چەحسولۆاكيانىڭ باسشىسى ماجىلىستە سويلەگەن چوزىندە «بۇرىن ٴبىرىڭعاي قىزىل ٴتۇس ۇستەمدىك الىپ تۇرۋشى ەدى،ەندى سانداعان ٴتۇس ساپ تۇزەيتىن بولدى. ورتا ازيا ناركوزدان ويانعانداي بولدى»، - دەگەنى ەسىمدە قالدى. حالىقارالىق ۇلكەن جيىنعا كەلگەندەرگە قىزمەت كورسەتۋ ٴۇشىن 5 مىڭ پوليسيا تارتىلىپ، 2 مىڭ جۋرناليست قاتىستىرىلعان ەكەن. سونىڭ ناتيجەسى بولار، ٴبىر دە ٴبىر رەت ٴتارتىپ بۇزىلىپ، كەلگەن قوناقتاردىڭ تىنىشتىعى بۇزىلعان جوق.

شىلدە ايىنىڭ ٴ8-ى كۇنى تۇستەن كەيىن ساعاتۇشتە حەلسينكي زالىندا ٴوزارا كەلىسىم-شارتقا قول قويۋ ٴراسىمى باستالدى. قول قويۋ ٴراسىمىن فينليانديا پرەزيدەنتى ماۋنو كويۆيستو سوزسويلەپ اشتى. وعان ەۆروپا قاۋىپسىزدىگى مەن ٴوزارا بايلانىس شارتىنا جاڭادان كىرگەن 9 مەملەكەتتىڭ باسشىسى قاتىستى. بەل ورتاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋى بار زالداعى تۇيىندەمە شارت قۇجاتىنا قول قويۋ راسىمىندە ٴار مەملەكەتتىڭ باسشىلارى شىعىپ قىسقاشا ٴسوز سويلەدى. بۇل قۇجات التى تىلدە باسىلىپ، ٴتۇپنۇسقاسى فينليانديا مەملەكەتىنىڭ ارحيۆىندە ساقتالادى ەكەن دە، كوشىرمەسى ٴار ەلگە تاراتىلادى.

ەۆروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ٴوزارا بايلانىس (سبسە) جونىندەگى جوعارى دارەجەلى كەزدەسۋ ٴماجىلىسىنىڭ العاشقى كۇنىن باسقارۋ ٴتوراعالىعىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى نازاربايەۆ يە بولدى. بۇل قازاقەلىنە جانە ونىڭ باسشىسىنا دەگەن ۇلكەن قۇرمەت ەدى. جوعارىداعى ٴبىر ويىمىزدى تاعى دا قايتالاپ ايتساق ن.نازاربايەۆتىڭ حالىقارالىق بەدەلى اسا جوعارى ەكەنىنە ٴماجالاس ۇستىندە، ٴۇزىلىس كەزىندە كوزىمىز جەتە ٴتۇستى. ايتالىق، جوعارى دارەجەدەگى ٴماجىلىستىڭ ٴۇزىلىسىن پايدالانىپ فرانسيا پرەزيدەنتى ف.ميتتەران، يسپانيا ۇكىمەتىنىڭ ٴتوراعاسى فەليكس گونسالەس، شۆەيساريا دەلەگاسياسىنىڭ باسشىسى ادولف وگيلەس جانە گەرمانيا فەدەراسيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ كانسلەرى گەلمۋت كول، رۋمىنيا پرەزيدەنتى ي.يليەسكۋمەن كەزدەسىپ، تۇركيانىڭ پرەمەر-مينيسترى س.دەميرەل، امەريكا قۇراما شتاتتارى مەملەكەتىنىڭ حاتشىسى دج.بەيكەرمەن ديدارلاستى. مىنە وسىناۋ وتە نازىك تە كىرپياز كەلەتىن حالىقارالىق ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستا ۇستارانىڭ جۇزىندە تۇرعانداي سەزىنەسىڭ ٴوزىڭدى. اسىرەسە، تاۋەلسىزدىگىن جاڭادان الىپ، الەمگە ەندى-ەندى عانا ٴوزىن ەگەمەن ەل رەتىندە تانىتا باستاعان قازاقستان ٴۇشىن بايلانىستىڭ جىبەك ٴجىبىن ٴۇزىپ الماۋ ٴۇشىن كۇرەسەسىڭ. مۇندايدا قازاقتىڭ بايسالدىلىعى مەن شەشەندىگى بولماسا، جاداعاي قازاقشىلىعى ەشتەڭەگەجاراماي قالادى. ٴبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ ٴسوزىن رەسمي وكىلدەر مەن جۋرناليستەر ىنتا قويا تىڭدادى. ويتكەنى ول مۇندادا كوكەيىندەگى كوكەيكەستى ويلارىن جەتكىزە ٴبىلدى. ەگەر ازيادا ەۆروپاداعىداي قاۋىپسىزدىك جانە ٴوزارا بايلانىس جونىندە حالىقارالىق ۇيىم قۇرىلار بولسا، الماتى ازياداعى حەلسينكي بولۋعا، ۇيلەستىرۋ ورتالىعى بولۋعا ٴارقاشان دايار ەكەنىن، مۇنداي يگى شارا ەكى قۇرلىق اراسىن بۇرىنعىدان ارى جاقىنداستىرا تۇسەرىن اشىپ ايتتى. ول ويدى بارلىق مەملەكەت باسشىلارى قىزۋ قۇپتادى. تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز – تۇيىقتالۋ ەمەس، قايتا قازاقتىڭ «اتىڭ باردا جەلىپ ٴجۇرىپ – جەر تانى، اسىڭ باردا بەرىپ ٴجۇرىپ – ەل تانى» دەگەن ناقىلىن وسيەت رەتىندە ۇستاناتىن، قاناتىمىزدى مەيىلىنشە كەڭ جازىپ ۇشىپ، دۇنيەجۇزىلىك ساياسي-ەكونوميكالىق تاباققا ورتاقتاساتىن الدى اشىق، ادىمى مەن قۇلاشى كەڭ ماسەلە. بۇل جونىندە نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى قازاق تەلەديدارىنىڭ سۇراعىنا ۇشاق ىشىندە قىسقاشا بەرگەن جاۋابىندا ايتتى دا. «ٴتۇبى يگىلىكتى بولارىن سەزگەن ادام جاۋىن ارقالاپ جۇرسە دە ازاپ شەكپەيدى» دەگەن ٴسوزدىڭ كەرەگى دە ٴدال قازىرگى الماعايىپ كەزەڭ دەر ەدىك. قولدان جەم جەگەن قۇستاي الىسقا ۇشا الماي جەرباۋىرلاپ قالساق – تاۋەلسىزدىكتەن نە پايدا؟..

ەگەمەندى ەل بولعان سوڭ حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە بولىپ كىرۋ اۋاداي قاجەت. بۇل ٴبىزدىڭ، جامان ايتپاي جاقسى جوق، قاۋىپسىزدىگىمىز ٴۇشىن دە كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ وسى ساپاردا ناتو باسشىسىمەن كەزدەسۋى دە سونى مەڭزەيدى.

جوعارى دارەجەلى ماجىلىستە رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلسين سويلەپ، «كوممۋنيزم ەلەسى ەۆروپا ٴۇشىن ٴارقاشان جەككورىنىشتى ەدى» دەي كەلىپ، ٴوزىنىڭ دە بۇل ماجىلىسكە العاش رەت قاتىناسىپ وتىرعانىن ايتتى. ال، اۆستريانىڭ ەل باسشىسىنىڭ ٴوز سوزىندە «كوممۋنيستىك بيلەپ-توستەۋشىلىكتىڭ كۇيرەۋى ۇزاق ۋاقىت تازالاي المايتىن كۇل-قوقىس تاستاپ كەتتى» دەۋى دە ويلاندىرادى.

جوعارى دارەجەلى كەزدەسۋدىڭ سوڭعى كۇنىندە وسى ماجىلىسكە قاتىسقان مەملەكەتتەر مەن ۇكىمەتتەردىڭ باسشىلارى «ٴۇمىت جانە وزگەرىس كەزەڭىنىڭ پروبلەمالارى» دەپ اتالاتىن دەكلاراسيا قابىلدادى (ول باسپاسوزدە جاريالاندى).

جوعارى دارەجەلى كەزدەسۋگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي نوكەرلەرى قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ٴمينيسترى تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ، قازاقستان پارلامەنتىنىڭ مۇشەلەرى سۇلتان سارتايەۆ، مۇحتار شاحانوۆ قاتىستى.

سونىمەن قورىتا كەلە ايتارىمىز: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى نازاربايەۆ جەتى كۇننىڭ ىشىندە جەر شارىنىڭ جارتىسىن ارالاپ شىقتى دەۋگە بولادى. وتە ۇزاق ۇشۋ، وتە قىزۋ دا قىزىقتى كەزدەسۋلەر. سوندىقتان دا، امال جوق، تۋعان كۇنىن ماسكەۋدەگى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ كەزدەسۋىندە قارسى الۋعا تۋرا كەلدى. ەۆروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە بايلانىستىڭ كەلسىم-شارت قۇجاتىنا قول قويدى. جوعارى دارەجەلى كەزدەسۋدىڭ ٴماجىلىسىن باسقاردى، ٴوزى ەكى رەت ٴسوز سويلەدى، كوپتەگەن ەلدىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى، جۋرناليستەردىڭ سانداعان سۇراعىنا جاۋاپ بەردى. بارلىعىنا ۋاقىت تاپتى.

ٴبىز ماسكەۋدە دە، حەلسينكي اەروپورتى مەن قول قويىلعان، كەزدەسۋ وتكەن عيماراتتىڭ الدىندا دا، كورمە ورتالىعىندا ٴماجىلىستىڭ ٴتورالقالارى وتىرعان ساحنادان دا، قاي جەرگە بارساق سول جەردەن قازاقستاننىڭ كۇن ارقالاپ سامعاعان قىران قۇسى بار كوك تۋىن كوردىك. قۇداي-اۋ، ٴبىز دە الەم تاني باستاعان، الەم مويىنداي باستاعان ەگەمەندى ەل بولدىق-اۋ، ۇزاعىنان سۇيىندىرگەي دەپ تىلەيىك.

ورالحان بوكەي،

الماتى – اقمولا – ماسكەۋ – حەلسينكي – الماتى.

«قازاق ادەبيەتى» گازەتى 1992 جىل شىلدە.

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن: يوسيف بۋدنەۆيچ

(ماقالا عاليا بوكەيقىزىنىڭ جەكە قورىنان الىپ بەرىلدى،

قاتاڭ تۇردە baq.kz رەداكسياسىنىڭ جازباشا رۇقساتىمەن جاريالاۋ كەرەك!)


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي