BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

باتىر جايلى ىنىلەرى نە دەيدى..؟(«ديدار» گازەتى)

فوتو: «Дидар» газеті

گازەتىمىزدىڭ وتكەن ساندارىندا قاھارمان جەرلەسىمىز قاسىم قايسەنوۆتىڭ ٴار جىلدارى تۋعان جەرىنە ساپارلاي كەلگەنىندە قاسىندا ٴجۇرىپ ٴىلتيپات كورسەتكەن، بۇرىن-سوڭدى كوپشىلىككە ايتىلماعان اڭگىمەلەرىن تىڭداعان ىنىلەرىنىڭ ەستەلىكتەرىن گازەت وقىرماندارىنا ۇسىنۋدى باستاعانبىز. بۇگىن باتىر اعامىز جايىنداعى ەستەلىك اڭگىمەنىڭ تىزگىنىن ۇلان اۋدانىنىڭ تۋماسى، ۇزاق جىلدار تۋعان اۋدانىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان ايمۇحامبەت ەسكەن ۇلىنا ۇسىنىپ وتىرمىز، دەپ جازادى «ديدار» شىعىس قازاقستان وبلىستىق گازەتى.

«سەندەر وسى، مەنى كىم، – دەپ ويلايسىڭدار...؟»

- ٴبىز قاسىم قايسەنوۆ دەيتىن پارتيزان-جازۋشىنىڭ بار ەكەندىگىن، ونىڭ سوعىس جىلدارىندا كورسەتكەن، ەكىنىڭ-بىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن كوزسىز ەرلىكتەرى جايىندا العاش ٴوزىمىز-وز بوپ كىتاپ وقي باستاعاندا-اق، ەستىپ-بىلگەنبىز. اعامىزدىڭ سول كەزدەگى بالا بىتكەندى، بالانى قويىپ ەرەسەكتەردىڭ ٴوزىن ەلەڭ ەتكىزگەن «جاۋ تىلىنداعى بالا»، «پارتيزان سوقپاقتارى» دەپ اتالاتىن جانە باسقا دا تۋىندىلارى قولدان-قولعا تيمەي وقىلاتىن. ول كەزدە قازىرگىدەي كۇندىز-تۇنى كورسەتىلىپ جاتاتىن تەلەۆيزور جوق. ٴار وقىرماننىڭ قيالىندا ٴوزى سايلاپ، ٴوزى سۋرەتتەپ العان كەرەمەت كەيىپكەرى بار. ولار كادىمگى قيال-عاجايىپ ەرتەگىلەردە عانا كەزدەسەتىن، سۋعا سالسا، باتپايتىن، وتقا سالسا، جانبايتىن كەيىپكەرلەر بولاتىن. «بولماساڭ دا، ۇقساپ باق» - دەمەي مە، الگى كەيىپكەرىمىزگە ەلىكتەيمىز كەپ. سول سەكىلدى ٴبىر ەرلىكتەر جاساعىمىز كەلەتىن.

بالا قيالىمىز شىعاندارعا شارىقتاپ كەتكەندە: «شىركىن، مىنا باتىر كىسىنى ٴبىر كورسەك قوي!»، – دەپ ارماندايتىنبىز. ال ەندى ول كىسىنىڭ ٴوزىمىزدىڭ جەرلەسىمىز ەكەندىگىن ەستىگەندە، مۇلدەم ەسىمىز شىققانى بار.



سودان ەر جەتىپ، ٴبىلىم الىپ دەگەندەي، قىزمەتكە ارالاسا باستادىق. قازىرگى تارعىن سوۆحوزىندا جاس مامان بوپ جۇرگەن كەزىم. ٴبىر كۇنى: «اتى اڭىزعا اينالعان اتاقتى پارتيزان-جازۋشى قاسىم قايسەنوۆ ۇلان اۋدانىنا كەلە جاتىر ەكەن!» - دەگەن حابار الدىق. اۋدان باسشىلارى، سوۆحوز ديرەكتورلارى ۇستى-ۇستىنە تاپسىرمالارىن بەرىپ، مەيماندارعا ارنالىپ كيىز ۇيلەر تىگىلىپ، مال سويىلىپ، قىمىز الدىرىلىپ دەگەندەي، قىزۋ دايىندىق جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.

ايتىلعان كۇنى «بالا كۇنىمىزدەن ٴبىر كورسەك!»، - دەپ ارمانداپ جۇرەتىن باتىر اعامىز سالىپ-ۇرىپ اپپاق ۆولگاسىمەن جەتىپ كەلدى. رولدە ٴوزى ەكەن. ۇستىنە جول جۇرگەنگە ىڭعايلى سپورتتىق كوستيۋم كيىپتى. تىم جاقىنداماي، ارىرەكتەن قاراپ تۇرمىز. ماشيناسىنان ٴتۇسىپ جاتقان باتىر اعامىزدىڭ ٴتۇسى اسا سۇستى كورىندى. بوزقىراۋداي بۇيرا-بۇيرا قالىڭ شاشىن شالقايتا قايىرىپ تارايدى ەكەن. داۋىسى كۇندەي كۇركىرەپ، كۇتىپ الۋشىلارعا الدەنەنى ايتىپ كۇلدىرىپ جاتىر. ەكى يىعىنا ەكى كىسى مىنگەندەي، دەنە ٴبىتىمى دە زور ادام ەكەن. سول جولى اسا جاقىنداپ ارالاسۋدىڭ ٴساتى تۇسپەسە دە، ٴبىر بايقاعانىم، اعامىزدىڭ بەلىندە اشەكەيلەنگەن قىنى بار، ادەمى كەزدىك بولدى. وسى كەزدىگىن ودان كەيىن دە قانشاما رەت جولىقساق تا، بەلىنەن ٴبىر تاستامايتىن.

- بىرەۋدىڭ بەرگەن سىيى ما ەكەن؟

- بولسا-بولار، ونىسىن سۇراماپپىن. تاعى ٴبىر كەلگەنىندە، شىبىندىكولگە كيىز ٴۇي تىگىپ قارسى الدىق. كۇن جاز ايى بولاتىن. سودان كۇتپەگەن جەردەن جاڭبىر جاۋىپ، كۇن سۋىتىپ كەتتى. جاز ايىندا مۇنداي سۋىق بولادى دەپ كىم ويلاعان. قانشا دەگەنمەن تارعىن، تايىنتى جەرلەرى جايلاۋ عوي. ٴبىز ەندى «اعامىزدىڭ مازاسى كەتىپ، سۋىق ٴتيىپ سىرقاتتانىپ قالىپ جۇرمەسە يگى ەدى»، - دەپ قيپاقتاي باستادىق. تاباعىن تارتىپ، اراق-شارابىن قۇيىپ مەيىلىنشە كۇتىپ جاتىرمىز.
ٴسوزدىڭ رەتى كەلگەندە جىگىتتەردىڭ ٴبىرى: «اعا مىنا جەر تۇندە سالقىن بولار. مۇمكىن بىزبەن بىرگە قالاعا بارىپ، قوناقۇيگە ورنالاستىرارمىز؟»، - دەدى الاڭداۋشىلىق ٴبىلدىرىپ.

سوندا اعامىز الگى جاناشىر ىنىسىنە اجىرايا ٴبىر قاراپ الىپ، اسپاي-ساسپاي قولىنداعىسىن قاعىپ سالدى دا: - ٴاي، جىگىتتەر! - دەدى كۇرەكتەي الاقانىمەن اۋزىن ٴسۇرتىپ جاتىپ. - سەندەر وسى مەنى كىم دەپ ويلايسىڭدار، ٴا؟ بۇل قاسىم – نەنى كورمەگەن قاسىم؟ پارتيزان بوپ جۇرگەن كەزدەردە ٴبىر ەمەس، بىرنەشە كۇندەپ قار جامىلىپ، مۇز جاستانىپ جاتاتىنبىز. سوندا «قىڭق» دەپ اۋىرماعان مەن، جاز ايىندا، قازاقتىڭ كيىز ۇيىندە جاتىپ اۋىرىپ قالسام، ەرتەڭ اناۋ الماتىداعى قۇربى-قۇرداستارىم «ەلىڭە بارىپ، ابدەن ەركەلەگەن ەكەنسىڭ»، - دەپ مازاقتاپ كۇلمەي مە. تۇك تە ەتپەيدى، سالقىن قايتەر دەيسىڭدەر. جارىقتىق، تۋعان جەردىڭ اۋاسىنا جەتەر اۋا بار ما؟ – دەپ وتىرعانداردى تاعى دا ٴبىر دۋ كۇلدىرگەنى بار.

- كۇلدىرگەنى بار دەمەكشى، قاسىم اعامىز وتىرعان جەرىن قىران-توپان كۇلكىگە باتىرىپ وتىراتىن قالجىڭعا جۇيرىك، ٴسوز تاپقىش ادام بولعان دەيدى، سول راس پا؟

- ونىسى راس ەندى. ول كىسى سول وتىرعان جەردە بىرەۋدىڭ شلياپاسىن با، كوزاينەگىن بە نەمەسە قۇلاعى مەن مۇرنىن با، ايتەۋىر تىلىنە تيەك بولار بىردەڭە تاۋىپ الا قوياتىن. سونىسىمەن-اق وتىرىستىڭ كوركىن قىزدىراتىن. ٴتىپتى جوق دەگەندە، الگى قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن قىز-كەلىنشەكتەر سورپانىڭ بەتىندەگى مايىن قالقىپ العالى جاتسا: - ٴاي، شىراقتارىم، قۇداي ٴۇشىن انداعىنىڭ مايىنا تيىسپەڭدەرشى! – دەپ كۇلدىرىپ وتىراتىن.

رەڭى سۇستى بولعانمەن، جۇرەگى جۇمساق بولاتىن

- الگىندە اراق-شاراپ دەپ قالدىڭىز عوي. اعامىز ازداپ بولسا دا ىشىمدىك ىشكەن-اۋ دەيمىن؟

- ازداپ ەمەس، ٴبىر ادامداي الاتىن. ول كىسىنىڭ ىشكەنى دە، ەلدەن ەرەكشەلەۋ بولاتىن. بىلايعى جۇرت كىشكەنتاي ريۋمكەمەن ىشەدى عوي. ول كىسى ويتپەيتىن، جارىقتىق. سول كەزدەگى قىرلى ستاقانعا، بەرتىندەرى كادىمگى شاراپ ىشەتىن فۋجەرگە تولتىرتىپ تۇرىپ كونياكتان قۇيعىزىپ الادى دا: «ال، جىگىتتەر، سەندەر ماعان قاراماڭدار»، - دەپ الگىنى تارتىپ سالادى. سودان ٴبىرازعا دەيىن ىشپەي وتىرادى. ول كەزدە داستارقان باسىنداعىلار بىر-بىرىنە ٴۇش-تورت رەت تىلەك ايتىپ الدىرىپ جاتاتىن. الدەن ۋاقىتتان كەيىن باتىر اعامىز: «ال قۇيىڭدار!»، – دەپ گۇج ەتە قالادى. سىرىن بىلەتىن جىگىتتەر وسى كەزدە، لىپ ەتكىزىپ تاعى دا قۇيا قوياتىن.

ٴبىراق اعامىز قانشا ٴىشىپ وتىرسا دا، ارتىق سويلەۋ، ورىنسىز ماقتانۋ، مەن بىلەم دەپ ٴتوس قاعۋ دەگەن سەكىلدى، ىشكەن ادامدارعا ٴتان قىلىقتارعا ەشقاشان بارمايتىن. كورىپ وتىرعان ادام بولماسا، ول كىسىنىڭ ىشكەن-ىشپەگەنىن اجىراتۋ قيىن بولاتىن.

ەڭ العاش كورگەنىمدە ٴتۇرى سۇستى ەكەن دەپ ەدىم عوي. ٴبىر كورگەن ادامعا سولاي كورىنگەنىمەن، جۇرەگى جۇمساق ەدى اعامىزدىڭ. ادامعا جانى اشىپ، قول ۇشىن بەرگىسى كەپ تۇراتىن.



ٴقايسىبىر جەرلەردە باتىرمەن كەزدەسۋگە كەلگەندەر: «ٴسىزدىڭ نەگىزگى ماماندىعىڭىز كىم؟»، - دەپ سۇرايدى عوي.

سوندا اعامىز: «مەنىڭ ماماندىعىم كىسى ٴولتىرۋشى. ويتكەنى مەن كىسى ٴولتىرۋدىڭ 121 ٴتۇرىن بىلەم»، - دەپ جاۋاپ بەرەتىن كورىنەدى. ول ايتىپ وتىرعانى، اعامىز سوعىستىڭ الدىندا بارلاۋشىلاردى دايىندايتىن ارنايى بولىمدە بولعان عوي.

- سوعىس تۋرالى كوپ اڭگىمە ايتاتىن با ەدى؟

- ارينە، قولقالاپ سۇراساق، ٴبالسىنىپ، بۇلدانباي-اق ايتىپ بەرەتىن. ال ورىنسىز ماقتانعانىن كورمەپپىن.

- كەيدە كوڭىلى شالقىپ وتىرعاندا ىنىلەرىنە سىر سەكىلدى قىپ: «جىگىتتەر جاسىرىپ-جابارى جوق، مەنىڭ قولىم قانعا كوپ بويالدى عوي»، – دەيتىن جارىقتىق. – نەمىس اسكەرىنىڭ ساپىندا جۇرگەندەردىڭ ٴبارى ەل ويلاعانداي قانىشەر، سۇمىراي ەمەس. ولار دا بىرەۋدىڭ بالاسى، بىرەۋدىڭ جارى بولدى عوي. ولار دا ٴبىز سەكىلدى «باراسىڭ!» - دەگەن ٴبىر اۋىز بۇيرىقپەن كەلدى سول مايدانعا. ال ەندى سوعىستا وسىنىڭ ٴبارىن ويلاپ، بىر-بىرىڭە اياۋشىلىقپەن قاراپ تۇراتىن بولساق، سوعىس بولا ما؟ مەن ونى اتىپ ولتىرمەسەم، ول مەنى نەمەسە قاسىمداعى قارۋلاس دوسىمدى اتىپ ولتىرمەي مە. سوندىقتان ولتىرمەيىن دەسەڭ دە، ولتىرۋگە ٴماجبۇر بولادى ەكەنسىڭ.

قاسىم اعامىزدىڭ ەرلىگى تۋرالى اڭگىمە ايتىلا باستاعاندا مەنىڭ ويىما تاعى دا ٴبىر داڭقتى باتىرىمىز باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ مىنا ٴبىر ٴسوزى ورالا بەرەدى.
– ٴبىز مايداندا تۋرا قارسى الدىمىزداعى جاۋمەن عانا شايقاستىق. ارت جاعىمىزعا الاڭداپ، بۇرىلىپ تا قاراعان جوقپىز، – دەيتىن باۋكەڭ. – ال قاسىمدار شە، ولار بىرىنشىدەن جاۋدىڭ تىلىندا، سىڭسىعان قالىڭ ورماننىڭ ىشىندە ٴجۇردى. جاۋ ولاردى اڭدىپ تۇرىپ تا، ىزىنەن قۋىپ ٴجۇرىپ تە، كەز كەلگەن ۋاقىتتا الدى-ارتىنان نەمەسە وڭى مەن سولىنان تاپ بەرىپ سوققى بەرۋى ابدەن مۇمكىن بولاتىن. تالاي مارتە سولاي بولدى دا. سوندىقتان جاۋمەن بەتپە-بەت شايقاسۋ ٴبىر باسقا دا، تىلدا ٴجۇرىپ سوعىسۋ مۇلدەم ەكى بولەك دۇنيە.

- تىل دەمەكشى، قاسىم قايسەنوۆ جاۋ تىلىنا قالايشا ٴتۇسىپ ٴجۇر؟ قورشاۋدا قالىپ قويعان با، الدە..؟

- جو-جوق، قورشاۋدا قالىپ قويماعان. اعامىز ٴاۋ باستا بارلاۋشىلار باتالونىندا ارنايى دايىندىقتان وتكەن عوي. سول كەزدەگى جوعارعى اسكەري قولباسشىنىڭ (ي.ستالين. رەد. س.ق.) بۇيرىعى بويىنشا جاۋ تىلىنا ٴتورت مارتە تۇسكەن. ٴار بارعانىندا ٴتۇرلى-تۇرلى تاپسىرمالارمەن بارىپ وتىرعان. بىرىندە فاشيستەردىڭ قارۋ-جاراق ساقتايتىن قويمالارىن جارىپ جىبەرسە، ەندى بىرىندە گەرمانيادان ازىق-تۇلىك، قارۋ-جاراق اكەلە جاتقان سوستاۆتىڭ جولىن كەسكەن كورىنەدى.

سەرىك قۇسانبايەۆ


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي