BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 379.86 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 425.14 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قۇسبەگىلىك بۇركىتشىلەردىڭ ۇرپاعىنا عانا كەرەك سپورت پا؟ ەكسكليۋزيۆ

فوتو: Нұржас Жақсыбай

استانا، baq.kz ٴتىلشىسى. استانادا وتكەن كۇنتۋعان توقتىباي ۇلى اتىنداعى بۇركىتشىلەردىڭ حالىقارالىق ٴتۋرنيرى مەن استانا قالاسىنىڭ اشىق بىرىنشىلىگىندە 30-عا جۋىق قۇسبەگى باس قوستى. ولارمەن اڭگىمەلەسكەندە بۇل سپورتپەن قۇسبەگىلەردىڭ ۇرپاعى عانا اينالىسىپ جۇرگەنىن بىلدىك. بۇگىندە قازاقستاندا كاسىبي 60-تاي بۇركىتشى بار. ولار اتا-بابامىز «حوببي» دەپ تانىعان قۇسبەگىلىكتى ۇلتتىق سپورت رەتىندە جانداندىرۋعا كۇش سالىپ ٴجۇر.

قۇسبەگىلىك – اتادان بالاعا بەرىلەتىن كاسىپ

بۇگىندە قۇسبەگىلىكپەن كوبىنەسە قۇسبەگىلەردىڭ ۇرپاقتارى اينالىسادى. ولار اتا ٴداستۇرىن جالعاۋدى بورىش سانايدى. سولاردىڭ ٴبىرى الماتى وبلىسىنىڭ تۋماسى – الماس سەيىتجان. جاسى – 23-تە. بۇل ىسپەن 6 جاسىنان باستاپ شۇعىلدانادى.

«بالا كەزدەن اكەمىزدەن، اتامىزدان قولىمىزعا قۇستى قوندىرىپ ۇيرەندىك. سودان بەرى قۇستى باپتاپ ٴوسىرىپ كەلە جاتىرمىز. قۇسبەگىلىك – اتادان بالاعا بەرىلىپ كەلە جاتقان كاسىپ. بۇركىتىم «حان ٴتاڭىرى» – 2 جاسار. حان ٴتاڭىرىنىڭ ەتەگىنەن العانمىن. بۇركىتىممەن ەكى رەت جاستار اراسىنداعى قازاقستان چەمپيوناتىن ۇتتىم. بىلتىر وسى تۋرنيردە ەكىنشى ورىن يەلەندى»، - دەيدى بۇركىتشى.

جيىرما بەس جاستاعى ٴومىرحان بايەتباي 5-6 جىلدان بەرى بۇركىتشىلىكپەن اينالىسادى. وسىعان دەيىن يتەلگى، قارشىعا، قىرعي سىندى كىشى قۇستاردى باپتاعان.

«اكەم تازى ۇستاعان. اتام دا يت جۇگىرتكەن. تازى ۇلتتىق سپورت جاعىنان قانىمىزدا بار بولعاننان كەيىن وسى بۇركىتكە جاقىن بولىپ ٴوستىم. اكەمىزدىڭ، اعالارىمىزدىڭ قۇس ۇشىرعانىن كورىپ بۇركىتپەن اينالىسىپ كەتتىم. بۇركىتىمە بيىل ەكى جاسقا كەلدى. جارىسقا كوپ دايىندىقتار كەرەك. ٴجايدان-جاي اكەلە سالمايمىز. سپورت بولعان سوڭ ناتيجە بىردە بولسا، بىردە بولمايدى. ەڭبەكتەنەمىز. قارشىعامەن، يتەلگىمەن جۇلدەلى ورىنداردا كورىنىپ ٴجۇرمىن. 2013 جىلى قۇسبەگىلەر جارىسىندا بۇركىتپەن ٴبىرىنشى ورىن، بىلتىر ٴۇشىنشى ورىن الدىم. بۇركىتپەن كوپ جەتىستىككە جەتە قويعان جوقپىن»، - دەيدى ول.

بۇركىت تە سپورتشىلار سياقتى باپتى قاجەت ەتەدى

ٴومىرحاننىڭ ايتۋىنشا، بۇركىتتى ەكى جولمەن ۇستاپ، قولعا ۇيرەتۋگە بولادى.

«ۇيادان الاتىن بۇركىت «قول بالا» دەپ اتالادى. ەكىنشىسىن «ٴتۇز بۇركىت» دەيدى. تابيعاتقا ابدەن ٴسىڭىپ كەتكەن، اكە-شەشەسى ۇشىرىپ شىققان بۇركىتتى تورمەن ۇستاپ، سولاي ۇيرەتەدى. مەنىكى «قول بالاعا» جاتادى، ٴوزىم ۇيادان بارىپ العانمىن. جارىستان باسقا ۋاقىتتا كۇندەلىكتى جاتتىعۋ جاساپ، ودان بولەك ۋاقىتتا شىنايى اڭشىلىققا شىعىپ بابىن تەكسەرىپ تۇرامىز»، - دەيدى قۇسبەگى.

جارىسقا قاتىساتىن بۇركىتكە سپورتشى سەكىلدى باپ قاجەت.

«ٴار بۇركىتتىڭ باپتاۋى ٴارتۇرلى: بىرەۋىن سەمىز سالادى، بىرەۋىن ارىق سالادى، بىرەۋىن كۇيىن كوتەرىپ سالادى. نەعۇرلىم جاقسى ۇشىپ، ناتيجە كورسەتەتۋى ٴۇشىن ٴار بۇركىتتىڭ شاماسىنا قاراي سالاسىڭ. مىسالى، ەتىن تومەن قىلساڭ ۇشا الماي قالادى، جوعارى قىلساڭ مۇلدەم قاڭعىپ كەتىپ قالادى. ٴوز بابىمەن، نورماسىمەن ەت جەيدى. كادىمگى سپورتشىلار سياقتى. بۇنىڭ بابى وتە قيىن»، - دەيدى قۇسبەگى.

ول بۇركىتتى جارىسقا ىرىكتەپ، دايىنداۋ ارقىلى قاتىستىراتىنىن ايتادى.

«ولاردىڭ اراسىنان دا ىرىكتەپ الاسىڭ. بۇلار كادىمگى سپورتشىلار سياقتى. قۇرامانىڭ بۇركىتتەرى بار. جاسى ماڭىزدى. بالاپان قۇستار اقكوڭىل كەلەدى، تەز ۇشا بەرەدى. بەس جاسقا دەيىن جاقسى ۇشادى. كەرەمەت ونەر كورسەتەدى»، - دەدى ول.

«بۇركىت ۇستاعان سوڭ تەك سونىمەن اينالىسۋىڭ كەرەك»

ٴومىرحان ٴوزىنىڭ ۇلتتىق سپورت – قۇسبەگىلىككە دەن قويعانىن، تۇبەگەيلى تەك وسى ىسپەن اينالىساتىنىن ايتتى.
الماس سەيتىجان دا ٴوزىنىڭ تەك بۇرىتشىلىكپەن اينالىساتىنىن جەتكىزدى.

«باسقا نە ىستەيسىڭ؟ مىسالى، بۇركىتتى تاستاپ جۇمىس ىستەي المايسىڭ. بۇركىتتى تاستاساڭ، كۇنىنە ەت بەرىپ ۇشىرماساڭ ولەدى دە قالادى. ول بۇركىتكە كومەك تە بولىنبەيدى. مەملەكەتتەن اقشا ٴبولىپ، سپورتشىلارعا بەرەتىن ايلىق دەگەن بەرىلمەيدى. سول سياقتى كوتەرمەيدى. ۇلتتىق سپورتىمىزدى اتادان بالاعا كەلە جاتقان رۋحاني جاڭعىرۋ دەپ كوتەرۋگە بولادى عوي»، - دەپ نازىن ايتتى ول.

بۇركىتشىدەن اشىلعان ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعى مۇنى ەسكەرە مە دەپ سۇرادىق.

«اشىلدى، ٴبىراق ٴاربىر بۇركىتشىگە ايلىق بەرۋ كەرەك، دۇرىس پا؟ ٴقازىر اركىم ٴوزى ٴۇشىن ۇستاپ وتىر. جارىستار ەندى ەندى كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. جۇلدە – 250-300 مىڭ. العاشقى كەزدە 100 مىڭ بولعان. وبلىسىنا، دەمەۋشىسىنە بايلانىستى ٴار جەردە ٴارتۇرلى بەرەدى»، - دەيدى بۇركىتشى.

ودان بۇركىتتى باپتاۋ شىعىنى قانشا ەكەنىن سۇرادىق.

«ٴبىر بۇركىتتىڭ كۇتىمىنە ايىنا ٴبىر قويدىڭ اقشاسى كەتەدى، ٴقازىر 30 مىڭ تەڭگە بولار. مەندە 4 بۇركىت، 1 قارشىعا بار. ٴوزىڭىز ەسەپتەي بەرىڭىز. جازدا تاماق تاۋىپ بەرۋ قيىن. قىستا اڭشىلىعىمىز بار. جازدا كۇننىڭ ىستىعىندا ەتتى ساقتاي دا المايسىڭ. تەز بۇزىلادى. ەت جاعىنان قيىن. تاماق بەرۋدەن كەيىن، مىسالى بۇركىت اۋىرىپ قالسا ٴدارىحاناعا بارىپ ٴدارىسىن الامىز. ەمدەمەسەك ٴولىپ قالادى عوي. بارىنە اقشا كەرەك. اۋرۋدىڭ الدىن الۋ كەرەك»، - دەيدى ول.

قازىرگى زاماندا قۇسبەگىلىك نە بەرەدى؟

«بۇركىت ۇستاساڭ شابىتىڭ ويانادى، رۋحىڭ دا بيىكتەيدى. وزىڭە سەرپىلىس بەرەدى. بۇركىتسىز ٴومىر سۇرە المايمىز. قۇسىمىزدى ٴبىر كۇن كورمەسەك ساعىنىپ تۇرامىز. سيپالاپ ەتىن بەرىپ تۇرامىز. اركىمنىڭ جاقسى كورەتىن جان دۇنيەسى بار عوي. بىرەۋ اتتى، بىرەۋ ٴيتتى، بىرەۋ ماشينانى جاقسى كورەدى»، - دەيدى الماس.

ال ٴومىرحان بۇرىنعى باتىرلاردىڭ سوعىستان بوس ۋاقىتتا رۋحاني كۇش-قۋات جيناۋ ٴۇشىن بۇركىتتى سەرىك ەتكەنىن ايتادى.

«جازبالاردان وقىساڭىز، نە ۇلكەندەردىڭ ايتۋى بويىنشا قازاق حالقى جاۋىنگەر، كوشپەندى حالىق بولعان. ادامعا سوعىستان بولەك ۋاقىتتا قۇسبەگىلىك رۋحاني كۇش-قۋات بەرەتىن بولعان. بۇل ىسپەن شۇعىلدانۋ ارقىلى وزىنە جىگەر جيعان. تاڭنان كەش باتقانشا نايزا، قالقان ۇستاپ جۇرەدى. سودان باسقا ۋاقىتتا بۇركىت ۇستاپ، ونىڭ اڭعا تۇسكەنىن كورىپ، وزىنە رۋحاني كۇش-قۋات الادى. تازا اۋادا، اتتىڭ ۇستىندە جۇرەسىڭ. ٴبىر شەتى ۇلتتىق سپورت، ٴبىر شەتى دەنە شىنىقتىرۋ. قۇس تەمەكى شەككەن، ىشىمدىك ىشكەن ادامنىڭ ٴيىسىن جاقتىرمايدى. (...) بۇركىت – كوك بايراعىمىزداعى قۇس. باسقا حالىقتى بىلمەيمىن، قازاق ٴۇشىن ورنى ەرەكشە قۇس. سول ٴۇشىن ٴبىز تەك قانا بيىككە قويامىز، باعاسى بيىك»، - دەيدى ول.

قۇسبەگىلەردىڭ 80 پايىزى – جاستار

«اتاقتى قۇسبەگى قاريا كۇنتۋعان توقتارباي اتامىزدى ەسكە الۋ ٴتۋرنيرى جىلدا داستۇرگە اينالىپ وتكىزىلىپ كەلەدى. بۇگىندە قۇسبەگىلىك جارىستارىنان دەنى جاستاردى كورەسىڭ. بۇرىنعىداي ۇلكەن كىسىلەر جوق ٴقازىر. جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن بايقاۋعا بولادى. جارىستارعا 70-80 پايىز جاستار قاتىسادى»، - دەيدى ٴومىرحان.

ونىڭ ايتۋىنشا، سپورت مەكتەپتەرىندە قۇسبەگىلىككە ۇيرەتەتىن ارنايى سىنىپتاردىڭ اشىلۋى ونى ناسيحاتتاۋعا زور مۇمكىندىك بەرمەك.

«سپورت مەكتەپتەرىنەن ارنايى سىنىپتار بولۋدە. بالالاردى كىشكەنتاي كەزدەن، مەكتەپكە باراتىن جاستان دايىنداپ جاتىر. ول جەردە جوعارى ٴبىلىمى بار، وسى سالانىڭ مايىن ىشكەن ازاماتتار جاتتىقتىرۋشى بولىپ ٴجۇر. ٴبىر جاتتىقتىرۋشى 25-30 شاقتى شاكىرت تاربيەلەپ جاتىر. بولاشاقتا جاستار ٴوسىپ شىقسا ەلىمىزدە قۇسبەگىلىك ودان دا جوعارى داميدى»، - دەيدى ول.

بۇركىتشىلەر سپورتتىق دارەجە الاتىن بولادى – قاۋىمداستىق

ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راحات جاقسىبايدان بۇركىتشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا قانداي شارالار وتەتىنىن سۇرادىق.

«بىرىنشىدەن، ٴبىز ەرەجەلەردى تالقىلاۋ بويىنشا سەمينارلار ۇيىمداستىرامىز. ەكىنشىدەن، سپورتتى دامىتۋ ديرەكسياسىمەن بىرگە بىلىكتىلىك ارتتىرۋ، وقىتۋ سەمينارلارىن وتكىزەمىز. ۇشىنشىدەن، جىلدا وتەتىن سپورتتىق شارالاردىڭ رەتىن جاسايمىز جانە حالىقارالىق جارىس بولسا سونىڭ الدىنداعى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرامىز. جىلدا وتەتىن 4-5 جارىستىڭ جۇلدە قورى قاۋىمداستىق تاراپىنان ۇسىنىلادى»، - دەدى ول.

راحات جاقسىباي كەيبىر وبلىستا سپورت مەكتەپتەرىندە قۇسبەگىلىك كلۋبى بارىن، سول جەردە بۇركىتشىلەر سپورت ينسترۋكتورى رەتىندە تىركەلگەنىن اتاپ ٴوتتى. ولار سول جەردەن كىشگىرىم جالاقى الۋى مۇمكىن.

«بۇل – ٴداستۇر. ٴبىراق قازاقستان قۇسبەگىلىك ٴداستۇرىن ساقتاپ قالۋ ٴۇشىن سپورت رەتىندە تانىعان. الەمدە بۇعان سپورت دەپ قارايتىن ەل كەم دە كەم. باسقا ەلدەردە اۋەسقويلىق، جەكە ٴوزىنىڭ ٴحوببيى رەتىندە قارايدى. ەۋروپادا كوپتەگەن ادام قۇس ۇستايدى. ونىڭ ٴبارى جەكە ادامداردىڭ قۇستارى. بىزدەگى ەرەكشەلىك ول – باسقا سپورت تۇرلەرى سەكىلدى تورەشىسى، كۇنتىزبەسى بار»، - دەيدى ول.

سونداي-اق قاۋىمداستىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى بۇركىتشىلەرگە سپورتتىق دارەجە بەرۋ شارالارى جوسپاردا بارىن اتاپ ٴوتتى.

«1-2 جەلتوقساندا ازيا چەمپيوناتىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ونداعى ماقسات – ٴداستۇردى جالعاستىرۋشى كىسىلەردىڭ سپورتتىق دارەجە الۋى. ازيا چەمپيوناتىنا كەمىندە 8 ەل قاتىسسا ولارعا حالىقارالىق سپورت شەبەرى دەگەن اتاق بەرىلەدى. چەمپيوناتقا ٴداستۇرلى تۇردە كەلەتىن مونعوليا، قىتاي، قىرعىزستاننان عانا ەمەس، اراب ەلدەرىنىڭ قۇسبەگىلەرىن كۇتىپ وتىرمىز. سايىس ەكى فورماتتا وتەدى: ٴبىرىنشىسى – ۇلكەن قۇستار، بۇركىت ٴبىزدىڭ ارەالدا دامىعان، ەكىنشىسى – كىشى قۇستار، سۇڭقار، قارشىعا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە بار. ولاردى دا تارتۋ ٴۇشىن وسىنداي ەكى ساناتتا ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز»، - دەدى ول.

فوتولار: نۇرجاس جاقسىباي


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي