BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

جارىق ٴسونىپ قالسا ەكەن. . .

فوتو: stroim.club

ماقسات قيزات ۇلى 1984 جىلى قىتايدىڭ تارباعاتاي ايماعىنا قاراستى ٴدوربىلجىن اۋدانىنداعى جايىر تاۋىندا دۇنيەگە كەلگەن. 2008 جىلى شىڭجاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق ٴتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعىن ٴبىتىرىپ، 2009 جىلى «شىڭجاڭ گازەتىنە» قىزمەتكە ورنالاسقان.

جۋرناليستيكا «جورىعىنا» اتتنعاننان بەرى ول سونداعى قازاق باسىلىمدارىندا ٴتۇرلى جانردا قالام تەربەپ، قىتاي قازاقتارىنىڭ قازىرگى زامان ادەبيەتىنە ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سوندىقتان بولار ول: «جازۋشىلىق پەن جۋرناليستيكا مەنىڭ قوس قاناتىم»،-دەيدى.

ماقسات قيزات ۇلى قازىرگە دەيىن 200-دەن اسا پروبلەمالىق ماقالا مەن 10-نان استام اڭگىمەنى وقىرماندارعا ۇسىنىپ ۇلگەردى. ونىڭ 2011 جىلى جازعان «جانار نەگە جىلايدى؟» وچەرگى قىتايدىڭ «1-دارەجەلى اقپارات» سىيلىعىن ەنشىلەسە، 2014 جىلى جازعان «ەرتەڭگى مالشى كىم بولار؟» اتتى جۋرناليستىك زەرتتەۋى «2-دارەجەلى اقپارات» سىيلىعىنا يە بولدى. «ەسكى دوستى ەسكە الۋ» اتتى اڭگىمەسى 2015 جىلى بەيجىڭ ورتالىق حالىق راديوسىنىڭ وتكىزگەن بايقاۋىندا «ەرەكشە تۋىندى» نوميناسياسىن جەڭىپ الدى.

ونىڭ «ارمىسىڭ، اكە»، «تاۋ باسىندا قويشى تۇر»، «ٴالدي-اي، جۇرەك، ٴالدي-اي»، «سەن ومىرگە كەرەكسىڭ»، «دوستىق كىمدە؟» قاتارلى اڭگىمىلەرى وقىرمانداردىڭ جوعارى باعاسىن الدى. ماقسات قىتاي قازاق جاستارى اراسىندا تۇڭعىش رەت ينتەرنەت ادەبيەتىنە قالام ٴىزىن قالدىرعان جاس جازۋشى. ونىڭ 2015 جىلدان باستاپ جازىپ كەلە جاتقان «قاڭعىرعان ادام» دەرەكتى حيكاياسىن وقىرماندار اسىعا كۇتىپ، ىزدەپ وقيدى. اۆتوردىڭ «جۇرەك داپتەرىندەگى 101 ٴسوز» دەگەن فيلوسوفيالىق اڭگىمىلەرى دا ٴجۋرناليستىڭ اششى تەرىنىڭ ٴتاتتى جەمىسى دەۋگە بولادى.

بۇگىن ٴبىز سايتىمىزداعى «جاھان قازاقتارى» ٴبولىمىنىڭ «شەتەل قازاقتارىنىڭ ادەبيەتى» ايدارى ارقىلى جاس قالامگەردىڭ «جارىق ٴسونىپ قالسا ەكەن...» اتتى اڭگىمەسىن وقىرمان قاۋىمعا ۇسىنامىز.

جارىق ٴسونىپ قالسا ەكەن. . .

ماقسات قيزات ۇلى

«شاشىڭىزعا اق ٴتۇسىپ كەتىپتى، ٴا؟»،-دەدىم ۇلكەن اپەكەم جازيرانىڭ سامايىنا تۇسكەن اق شاشتى كورىپ.

«قاي قازاقتىڭ اناسى مەن كەلىنى ەرتە قارتايمادى دەيسىڭ، شەت جۇرتتىڭ كەلىنشەكتەرىندەي بەت-اۋزىن سىلاپ، تاڭعى اسىنىڭ ٴوزىن تاڭداپ جەيتىن كۇي قايدا بىزدە؟! قاشان بولماسىن شاش اعارتار شارۋانىڭ ورتاسىندا جۇرەمىز. كۇندىز بالا وقىتامىن، ساباقتان شىعا سالا ۇيگە كەلىپ تاماق ىستەيمىن. كەشتە ساباققا دايىندالامىن، تۇنگى ساعات ون ەكىگە دەيىن بالالاردىڭ تاپسىرماسىن ورىنداتامىن. ورتادا اتا-ەنەمنىڭ كۇتىمى تاعى بار، ماڭايىمداعى كەلىنشەكتەردىڭ ٴبارىنىڭ شاشى اعارىپ كەتتى، ەندى اعارعان ٴشاشتى قارايتۋعا جەزدەلەرىڭنىڭ قۇدىرەتى جەتسە، مىنە وتىر عوي»،-دەپ ۇلكەن اپەكەم جەزدەمە قاراپ جىميدى.

ول جىميىپ وتىرىپ جىلاپ، جىلاپ وتىرىپ جىميعان سەكىلدى سەزىلدى ماعان.

شەشەم قىزدارىنىڭ 8 ناۋرىز ايەلدەر مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋعا كەلگەنىن سەزگەن جوق.

بەس بالانى وقىتىپ جەتكىزگەن، قاجىعان قىر كەمپىرىنىڭ قالاعا قونىستانعانىنا 1 جىلدان ەندى اسىپ بارادى.

«مىنا قابات ٴۇي دەگەنىڭ ٴقاماقۇي ەكەن. ۇل مەن كەلىن قىزمەتىنە كەتكەندە، شالىمىز ەكەۋىمىز تەرەزەدەن سىرتقا قاراپ، - شىركىن، قاشان جاز بولادى؟- دەپ ەكى كوزىمىز ٴتورت بولادى. جاز تۋسا قىرعا شىعىپ كەتپەسەك بولمادى. قوڭىر سيىر جەلىندەپ ٴجۇر دەيدى»،-دەپ انام اس ٴۇي جاقتا كۇڭكىلدەپ ٴجۇر.

كۇڭكىل كومۋلى قالدى.

«مىنانى قاراشى اكە، جەتى جاستاعى بالا جىر كەشىن وتكىزىپتى»،-دەپ كىشكەنە قارىنداسىم گۇلميرا اكەمدى wechat-تاعى تاڭعاجايىپ اقپاراتتارمەن تانىستىرىپ جاتىر.

«ۋايفايلارىڭنىڭ قۇپيا ٴنومىرى قانشا؟ »،-دەدى جاڭا عانا ەسىكتەن كىرگەن كىشكەنە اپەكەم فاريدا سىرت كيمىن شەشىپ جاتىپ.

«قوي، بولدى، تەلمىرمەڭدەر، بالالارىڭدى جامان ۇيرەتەسىڭدەر، شايعا كەلىڭدەر»،-دەپ انام بالالارىن داستارحانعا شاقىردى.

«تۇستەن بۇرىن ٴمۇيىز، تۇستەن كەيىن كيىز» دەيتىن ناۋرىزدىڭ تاعى ٴبىر كۇنى قىزارىپ باتتى.

«كۇن قىزارىپ باتتى عوي، ەرتەڭ كۇن جىلى بولادى ەكەن»،-دەپ اكەم باتىسقا ەلجىرەي قارادى.

«اتا، ٴبىز «ايۋلاردى» كورەمىز»،-دەپ جيەندەر تەلەديدار قوسىلعان بەتتە شۋلاپ كەتتى.

«ەستىمەگەن ەكەنسىڭدەر عوي، كەشە سونداعى تاقىرباستى ورماندا ايۋ جەپ كەتىپتى»،-دەپ اتاسىنىڭ قالجىڭداعانى سول ەدى، جۇگىرمەكتەر جىلاپ قويا بەرگەنى.

«ولمەيدى، ورمانشى ۆيك، ولمەيدى، وتىرىك ايتاسىڭ»،-دەپ بوتاداي بوزدادى.

«وي، وڭكەي اقىماقتار، قالجىڭدايمىن، تاپ سەندەر ەرتەڭ مەن ولگەن كۇنى، ٴدال مىنا قۇساپ جىلامايسىڭدار، تۇگە»،-دەپ اكەم اجەپتاۋىر رەنجىپ قالدى.

اپەكەمدەر كۇلىپ جاتىر.

«مىنە، مىنانى قاراشى، شەشە»،-دەپ ۇلكەن قارىنداسىم رازيا شەشەمە تەلەفونداعى الدەبىر عاجايىپ دۇنيەنى كورسەتە بەرگەندە، جارقىراپ تۇرعان جارىق ٴسوندى دە قالدى.

– ٴما، جارىق ٴسونىپ قالدى. . .

– جارىق تۇگەل ٴسوندى مە؟

– زالدا دا جارىق جوق ەكەن، بارلىق جەردە ٴسونىپتى.

– ٴما، ەندى نە ىستەدىك؟

جارىق سونسە، تىرلىكتەن ٴمان كەتكەندەي ەكەن، اياق استىنان اتىنان ايىرىلعان جولاۋشىداي ٴۇنجۇرعامىز ٴتۇسىپ كەتتى.

– ۇيدە ماي شام بارما ەدى؟

– كارەسىن شام بار.

– كارەسىن شامى نەسى، قالادا؟

– جەتىسىپ الىپ ۇمىتقانسىڭدار عوي. باسە، بىلگەنمىن، قالانىڭ سىرى ٴمالىم عوي، - دەپ شەشەم وزدەرى جاتىپ جۇرگەن تۇپكى ۇيدەن كارەسىن شامدى الىپ شىقتى.

– مىناۋ، نە، مىناۋ، - دەپ جيەندەر كارەسىن شامدى سيپاپ تاڭعالىپ ٴجۇر.

– بۇل كارەسىن شام، مىنا وتىرعان اپەكەلەرىڭ مەن اعالارىڭ سەندەي كەزىندە وسى شامنىڭ جارىعىمەن ساباق قارايتىن، - دەپ اكەم وتكەن ٴبىر ەسكى كۇننىڭ بەتىن اشتى.

– ٴيا، راس ەدى، وسى شامنىڭ تۇبىندە تالاي كىتاپ وقىپ ەدىم. التى جاستامىن عوي دەيمىن، اكەم جوق قاراپ كەتكەن. ٴبىز شەشەمىزدىڭ ەتەگىنە جابىسىپ ەرتەگى ەستىدىك. شەشەم جەز تىرناق پەن سۇرمەرگەننىڭ اڭگىمەسىن قايتالاپ ايتا بەرەتىن. شەشە سول كەزدە قاراڭعى ۇيدە نەگە قورقىنىشتى اڭگىمە ايتاسىز، - دەپ اپەكەم جازيرا شەشەمە تاڭدانا قارادى.

– مەنىڭ دە انامنان ەستىپ بىلگەن جالعىز ەرتەگىم سول تۇرسا، باسقا نەنى ايتامىن قاراعىم، ونىڭ ۇستىنە قورقىنىشتى اڭگىمە ايتپاسام، ۋلاپ-شۋلاپ ەسىمدى شىعاراسىڭدار ەمەس پە، - دەپ شەشەم كۇلدى.

– سول ەرتەگى مەنىڭ دە ەمىس-ەمىس ەسىمدە، - دەدىم مەن جايىر تاۋدىڭ قۋىسىنداعى تاس ۇيدەگى بالالىق شاعىمدى ەسىمە ٴتۇسىرىپ: سيراعى سىنعان دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ ۇستىندە كارەسىن شام جانىپ تۇراتىن. سول كەزدە وسى شام كەرەمەت جارىق سەزىلۋشى ەدى.

– كارەسىن شامنىڭ بىلتەسىن اۋىستىراتىن كەزدە: مەن اۋىستىرامىن، شيشاسىن مەن سۇرتەمىن، - دەپ تالاسۋشى ەدىك قوي ەسىڭدە مە، رازيا؟

– ٴيا، سەن بوي بەرمەي قويۋشى ەدىڭ عوي، پارەي. بىردە سەن سىرتتا ويناپ جۇرگەندە، شيشانى مەن ٴسۇرتىپ جاتقانمىن، سەن كورىپ قويدىڭ دا، مەن سۇرتپەدىم دەپ ونى جەرگە تاستاي سالدىڭ. دەگەنمەن كىشكەنە كەزىڭدە قاتتى قىرشاڭقى ەدىڭ، سول كۇنى كەش جارىقسىز قاراڭعى ۇيدە فانار جارىعىنىڭ استىندا كوجە ىشكەنىمىز ٴالى ەسىمنەن كەتپەيدى.

– قىستىڭ ٴبىر سۋىق كۇنى ەدى، كارەسىن شامنىڭ بىلتەسى تاۋسىلىپ قالدى. ماقتا بولسا بىلتە ورنىندا ىستەتۋگە بولادى ەمەس پە. جاقسى اتامنىڭ ۇيىنە بىلتە سۇراي بارسام، ول ۇيدە دە بىلتە جوق ەكەن. سودان ىرگەدە ٴىلۋلى تۇرعان جاقسى اتامنىڭ سارى ىشىگىنە كوزىم ٴتۇستى، وڭىرىندە ينەنىڭ كوزىندەي اپپاق بىردەڭە جىلتىرايدى، باجايلاپ قاراسام ماقتا سياقتى، قايشىنى الىپ ينەدەي تەسىكتى ۇلكەيتكەنگە تۇرايىن، ماقتا ساۋدىراپ ٴتۇستى. ٴبىر ۋىس ماقتانى الىپ كەلدىم. مول ماقتانى اكەلگەنىمە شەشەم قىلپ ەتە قالدى، بىلەم، جۇگىرىپ جاقسى اتامنىڭ ۇيىنە كەتتى. كەلگەندە كەلىستىرىپ وتىرىپ تاياق جەدىم، مارقۇم جاقسى اتام بەرتىنگە دەيىن: «ماساي، ىشىگىمدى تولەپ بەر»،-دەپ قالجىڭداپ جۇرەتىن. شىركىن، قىزمەتتىڭ قۇلاعىن ەندى ۇستاي بەرگەنىمدە، و دۇنيەگە اتتانىپ كەتتى. ايتپەگەندە قىمبات باعالى ىشىكتەن بىرەۋىن كيگىزەر ەدىم. وتكەن كۇننىڭ قانداي ٴبىر جەتىسپەگەن شاعى جەتكەن كەزىڭدە ساعىنىشقا اينالىپ قالا بەرەدى ەكەن.

– شىركىن كارەسىننىڭ ٴيىسى-اي دەسەڭشى، بۇل ٴيىس مەنىڭ بالالىق شاعىمنىڭ ٴيىسى، مەنىڭ جايىر تاۋعا دەگەن ساعىنىشىمنىڭ ٴيىسى وسى يىستەن باستاۋ الادى. كارەسىن شامدى كورسەم، قىس كۇنىندەگى جاستىعىمنىڭ بارلىق كارتيناسى كوز الدىمدا كولبەڭدەپ وتەدى. اجەم مەن انامنىڭ كارەسىن شامنىڭ تۇبىندە ٴبىر جارىق، ٴبىر قاراڭعىدا سىرماق تىگىپ وتىراتىنى كوز الدىمنان كەتەر ەمەس.

«اجە، سىرماقتى كۇندىز تىگىڭىزشى، قاراڭعىدا قولىڭىزعا ينە كىرىپ كەتەدى»،-دەسەم اجەم بايقۇس: «قولىما ينە كىرەتىن ولاقپىن پا، جوق، سوقىرمىن با، ٴتايت ارى، مازامدى العانشا شامعا كارەسىن قۇيىپ، بىلتەسىن كوتەرىپ قوي»،-دەپ ۇرساتىن. سودان شام تۇبەگىنە كارەسىن قۇيىپ جاتىپ، كارەسىندى توگىپ الاتىنمىن. كارەسىن قولىما تامىپ، كيىمىمە جۇعاتىن، سودان كۇنى بويى كارەسىن ساسىپ جۇرەتىنمىن. بۇگىن جەتىلىپ، ٴاتىر اڭقىپ جۇرگەن قازاقتىڭ قارا بالاسى كەشە قارا تاۋدىڭ باۋىرىندا، قارا پەشتىڭ تۇبىندە كارەسىن ساسىپ جۇرگەنىن ۇمىتپاعان شىعار-اۋ، ٴسىرا؟!

ٴبىز كارەسىن شامنىڭ تۇبىندە وسىدان 20 جىل نەمەسە 30 جىل بۇرىنعى بالالىق شاعىمىزدى ەسكە الىپ، قاۋقىلداسىپ اڭگىمە شەرتىسىپ وتىرمىز.

كەنەت جارىق كەلدى.

– ۋا، توك كەلدى، - دەپ كىشكەنەلەر قۋانىپ كەتتى.

كىلەگەي تاتىعان كەرەمەت اڭگىمەمىزدىڭ ۇسىتىنە بىرەۋ سيا توگىپ جىبەرگەندەي ۇدىرەيىسىپ قالدىق.

نەشە ٴجۇز ۆاتتىق زامان شىراعى كارەسىن شامنىڭ جارىعىن ماڭگىلىككە ٴوشىرىپ جىبەرگەندەي ەدى.

قارىنداستارىم قولفونىنا قايتا قول سوزدى، اڭگىمەمىزدىڭ بەلى ٴۇزىلدى.

«شەشە، مەرەكەڭىز قۇتتى بولسىن! سىزگە لايىقتى سىيلىق بەرە المادىق، مىنانى از بولسا دا كوپتەي كورىپ الىڭىز»،-دەپ قىزدار اناما سىيلىقتارىن اقشالاي ۇسىنىپ جاتتى.

– راحمەت، اينالايىندار! مەن بۇنى الا المايمىن، مەنىڭ قالاعانىم بۇل ەمەس. قولدارىڭنان كەلسە ٴبىر قولقا سالايىن دەپ وتىرمىن، سونى ورىنداساڭدار، مەن ٴۇشىن ودان اسقان ۇلكەن سىيلىق جوق، - دەدى انام قىزدارىنا ەزىلە قاراپ.

– ايتىڭىز، ايتىڭىز، الىپ بەرەمىز، ورىندايمىز ايتقانىڭىزدى، - دەدى اپەكە-قارىنداستارىم ٴبىر اۋىزدان.

– بۇگىن جارىقتى ٴوشىرىپ، كارەسىن شامدى جاعىپ قويىڭدارشى، اڭگىمىلەسەيىكشى، - دەپ شەشەم قولىنا ساماۋرىنىن الىپ اس ۇيگە قاراي بەتتەدى.

دايىنداعان: مايگۇل سۇلتان


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي