BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

تاتتىمبەتتىڭ مۇراگەرى

استانا قالالىق مۇراعاتىندا تاتتىمبەتتىڭ تىكەلەي مۇراگەرى تۇرىسبەك تۇسىپبەكوۆتىڭ قۇجاتتارى ساقتالعان. مۇراگەر ٴوز زەرتتەۋلەرىندە شەرپە كۇيدىڭ شەبەرى تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلى كۇيلەرىنىڭ شىعۋ تاريحتارىن جازعان. سولاردىڭ ىشىندەگى ماڭعاز دالانىڭ سۇلۋ كەلبەتىن سۋرەتتەگەن تاتتىمبەتتىڭ «سارجايلاۋ» كۇيىنىڭ تاريحى ەرەكشە.

سانكت-پەتەربۋرگتە ٴىى الەكساندر پاتشانى ۇلىقتاۋعا ٴسىبىر قازاقتارىنىڭ وكىلدەرى رەتىندە بارعاندا وسى كۇيدى ورىنداپ، پاتشا قولىنان كۇمىس مەدال العان. سول جولى پاتشا قابىلداۋىنان كەيىنگى كەشكىلىك كونسەرتتە «بەستورە» كۇيىن شەرتكەن دەگەن دە ٴسوز بار. ٴدال وسى «بەستورە» كۇيى تاتتىمبەتتىڭ 31 جاسىندا كەنەسارى، ناۋرىزباي، ەسەنكەلدى، سارجان، بوپايلاردىڭ اق پاتشاعا قارسى كوتەرىلىستەرى جەڭىلىس تاپقانداعى كۇيزەلىسىنەن تۋعان شىعارماسى.

ۆ. دال پاتشا سارايىندا تارتىلعان كۇيلەر تۋرالى «سەۆەرنايا پچەلا» گازەتىنە: «ورىس كومپوزيتورلارى تاتتىمبەتتىڭ بۇل سيۋيتالارىن وزدەرىنىڭ سيمفونيالارىندا پايدالانعان» دەپ جازعان.

تاتتىمبەتتىڭ تۆورچەستۆوسىن زەرتتەۋشى تۇرىسبەك تۇسىپبەكوۆ داڭقتى بابا كۇيلەرىنىڭ بۇگىنگى جارشىسى. ول تاتتىمبەت تانۋدا اسىرەسە ونىڭ كۇيلەرىنىڭ تاريحىن جيناۋدا زور ەڭبەك ەتكەن ازامات.

تاتتىمبەتتىڭ 90-نان استام كۇيلەرى بار دەپ ەسەپتەلىنسە، سونىڭ ٴبىرى – «ٴشايىرعالى» دەگەن كۇيى. ٴشايىرعالى تاۋىنىڭ بيىك شىڭ-قۇزدارىندا قىران بۇركىتتەر ۇيا سالادى ەكەن. ٴبىراق ونىڭ شاتقال تاستارىنا ەشكىم شىعا الماعاندىقتان بۇركىتتەر قولعا تۇسپەگەن. تەك مىنەكەي دەگەن قۇسبەگى عانا بيىك قۇزدارعا سىرت جاعالاپ بارىپ ۇزىندىعى 40 مەتر ارقان تاستاپ بۇركىت بالاپانىن العان. مىنەكەي ونى تاتتىمبەتكە سىيعا تارتقان. اڭعا سالعاندا كوزىنە كورىنگەندى قۇتقارمايتىن بۇركىتىن كۇيشى ايناكوز دەپ اتاپ، ۇزاق جىلدار ساياتكەرلىك قۇرعان.

تاتتىمبەتتىڭ «تەپەڭكوگىنىڭ» دە تاريحى قىزىق. ۇلى كۇيشى قوياندى جارمەڭكەسىنىڭ جانىندا اكەسى قازانعاپتىڭ قۇرمەتىنە ۇلكەن اس بەرەدى. استا باسقا ويىن تۇرلەرى بىتكەن سوڭ كەزەك ات جارىسقا بەرىلەدى. بايگەگە ات قوسقانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى باي، بي، ماناپ، تورەلەردىڭ بالالارى وزدەرىنىڭ باپتاعان جۇيرىكتەرىن دوداعا سالماقشى. مۇندايدا ارينە اركىم ٴوزىنىڭ ەڭ سەنىمدى دەگەن اتىن قوسادى. سول كوپپەن بىرگە ٴبىر كەدەيدىڭ بالاسى شابانداۋ كوكشولاقپەن تەپەڭدەي جونەلەدى. كۇن شىعا جىبەرگەن بايگە اتتارى ٴتۇس اۋا جارمەڭكەگە جاقىندايدى. بايگە اتتارىنىڭ الدى قىلاڭ بەرىپ كورىنە باستاعاندا ەڭ الدىندا تەپەڭكوك وزىپ كەلە جاتىر ەكەن. مۇنى كورگەن جاناق جىراۋ تاتتىمبەتكە «مىناۋ كەرقۇلا اتتى كەندەبايدىڭ، قوبىلاندىنىڭ اتىنداي ەكەن. وسى اتتىڭ ٴجۇرىسىن سالشى» دەپ قولقا سالىپتى. كۇيشى قولىنا دومبىراسىن الىپ، قوس ىشەكتى الما كەزەك ىلە وتىرىپ «تەپەڭكوك» كۇيىن تولعايدى.

ال «سىلقىلداق» دەگەن سازدى كۇيىنەن اتىنا زاتى ساي، اسەم ٴبىر سۇلۋ سىمباتتى، يبالى قازاق قىزىنىڭ بىرەگەي كەسكىنىن اڭعارعاندايسىڭ. شىنىدا دا سولاي. وعان كۇيدىڭ شىعۋ تاريحى دالەل بولا الادى. قارقارالىدا وتكەن ٴبىر ۇلى جيىندا جاناق جىراۋ ٴۇش كۇن، ٴۇش ٴتۇن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋدى» جىرلاعان. جىراۋدىڭ وڭ تىزەسىن جاناي وتىرعان تاتتىمبەت ٴدۇلدۇل جىر سارايىنان بايان سۇلۋدىڭ بەينەسىن «سىلقىلداق» ارقىلى سيپاتتاعان سياقتى. ٴۇش كۇن، ٴۇش ٴتۇن بويى جىر كاۋسارىنان سۋسىنداعان تاتتىمبەت ىشتەي جىراۋمەن كۇي جارىسپەن باسەكەگە بارىپ، اقىرىندا وسى كۇيىن توكسە كەرەك.

1851 جىلى تاسبۇلاق، سۋىقبۇلاق دەگەن جەرلەرگە كيىز ۇيلەر تىگىلىپ 48 بولىستان جينالعان ەلگە ۇلكەن اس بەرىلەدى. وسى دۋماندا كۇيشى جەر اتتارىنا سايكەس ەكى كۇي شىعارادى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز ەل اراسىندا وسى كۇيلەر كيەلى دەپ اتالىپ كەتىپتى.

اباي قۇنانبايەۆتىڭ شەشەسى ۇلجان تاتتىمبەتكە نەمەرە اپا بولىپ كەلەدى. تاتتىمبەت ابايدىڭ ٴدىلداعا ۇيلەنۋ تويىنا قاتىسىپ «ازامات»، «سەكىرتپە»، «نار يدىرگەن»، «جاز قىزىعى» سەكىلدى قىرىقتان استام كۇيلەرىن تارتادى. جاز بويى شىڭعىستاۋدا اباي اۋىلىندا بولىپ، التىنمەن وقالانعان شاپان جامىلىپ قايتادى. ۇلجان ابايعا باتا بەرگەندە تاتتىمبەت ناعاشىڭداي ونەرلى بول دەيدى ەكەن.

قازاقتىڭ ان-كۇيلەرىن تۇڭعىش جيناۋشى بەلگىلى ەتنوگراف ا.ۆ.زاتايەۆيچ تاتتىمبەتتىڭ «قوس باسار» كۇيى تۋرالى بىلاي دەگەن ەكەن: «بۇل كۇيدىڭ س.ۆ. راحمانوۆتىڭ شىعارماسىنىڭ بىرىنە ۇقساۋى تاڭقالارلىق جاعداي. ال كۇيدىڭ ورتا شەنى م.پ. مۋسورگسكييدىڭ «بوريس گودۋنوۆىنداعى» شينكاركانىڭ قورتىندى فرازاسىن ەسكە تۇسىرەدى. ٴتىپتى قايتالاعانداي بولادى. وسى ٴۇش كومپوزيتور ٴبىرىن-بىرى جاقسى ٴبىلىپ ەتەنە ارالاسىپ جۇرسە، شىعارمالارىن بىرىنەن-بىرى كوشىرىپ الدى دەۋگە بولار ەدى. ٴبىراق ورىس پەن قازاقتىڭ ارالاسپاعان كەزى عوي. سوندىقتان مۋزىكانىڭ ۇقساستىعىن مويىنداۋ كەرەك».

تاتتىمبەت ونەر سالاسىنداعى ەرەكشە دارا تۇلعا. سوندىقتان ونى كۇي اتاسى رەتىندە زەرتتەۋدىڭ ماڭىزى زور.

شارا باتتالعازيەۆا


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي