BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

مۇحيت سالعان اۋەزدى اندەر

ونەرناما تاريحىندا وزىندىك سۋرەتكەرلىك بولمىسىمەن ەسىمىن تاڭبالاعان سيرەك داراقتىڭ ٴبىرى سال مۇحيت ەدى. شاندوز ٴان شەبەرى، حالىق پسيحولوگياسىنىڭ بىلگىرى مۇحيت مەرالى ۇلى قاشاندا دىبىستار جۇيەسىن ٴار قىرىنان قۇبىلتا قۇرۋىمەن تىڭداۋشىسىن ەستەتيكالىق-ەموسيونالدىق كوڭىل-كۇيدە قالدىرىپ وتىرعان. ماتىندە بەينەلەنگەن ويلاۋ فورمالارىنىڭ سەزىمدىك اسەرىن اۋەن ارقىلى ارتتىرىپ، كۇشىن وسىرە تۇسكەن. بۇعان ونىڭ قاي شىعارماسى دا تولىق دالەل.

ونىڭ حالىق اراسىنا كەڭ تاراعان «اينامكوز»، «ۇلكەن ايداي»، «كiشi ايداي»، «زاۋرەش»، «پاڭكويلەك»، «دۇنيە»، «اق يiس» اندەرi – قازاق مۋزىكا مادەنيەتiنiڭ التىن قورىنداعى ارنالى ۇلگiلەر. ەندەشە، ٴسىز بولىپ، ٴبىز بولىپ مۇحيت سالدىڭ اندەرى تۋرالى از-ماز اڭگىمە قوزعاپ كورەلىك.

«اق ٴيىس» ٴانى

مۇحيتتىڭ كوپشىلىك اندەرى ارناۋ رەتىندە دۇنيەگە كەلگەن. «اق يىستە» سونداي ارناۋ ٴان. «اق ٴيىس» ٴانىنىڭ تاريحى تۋرالى ا.جۇبانوۆتىڭ «زامانا بۇلبۇلدارى» ەڭبەگىندە بىلاي دەيدى: «...مۇحتاردىڭ قىرمىزى دەگەن بايبىشەسى بولادى. ەلدەن تاڭداپ العان سۇلۋ، اۋىل-ايماققا ٴقادىرلى كەلىنشەكتىردىڭ الدىنعى قاتارىندا بولعا دەسەدى. كورگەن ادامنىڭ ٴبارى دە قىرمىزىنىڭ كەلبەتىنە، ادامشىلىعىنا ىرزا بولادى ەكەن..

ٴبىراق مۇحتاردىڭ «باقىتىنا، بايلىعىنا باسى اينالعان بايبىشە بەرى كەلە ٴوزىنىڭ بۇرىنعى كەڭپەيىلدىگىنەن ايىرىلىپ، اشۋلى، وكتەمدىككە كوشەدى. ونىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس-تى. مۇحتار قىرمىزىنىڭ ۇستىنە ەكىنشى ايەل الادى. ارينە، كۇننەن-كۇنگە مۇحتاردىڭ نازارى جاس ايەلىنە قاراي اۋا بەرەدى. بۇل بايبىشەنىڭ مازاسىن الادى. مىنە، وسى كەزدە، جوقتىقتان قوڭسى قونىپ وتىرعان مۇحيتتىڭ ۇي-ىشىنە بايبىشە تەرىس كوزىمەن قاراپ، ازداعان ازىق جاردەمىن تىيىپ تاستايدى. قايتا جاس تا بولسا، ەكىنشى ايەلى – ٴيىس شاماسى كەلگەنىنشە ٴانشىنىڭ ٴقادىرىن ٴبىلىپ، قول ۇشىن بەرىپ تۇرادى. ەجەلدەن قۋاقىلىق ٴسوزسىز وتىرمايتىن مۇحيت وسى ارادا تاعى دا ٴبىر «جاعىمسىز» ٴسوز ايتادى. ول ٴسوز جاي قاراپايىم اڭگىمە ەمەس، انمەن بايلانىستى بولدى. بايدىڭ دا، اسىرەسە بايبىشەنىڭ قىتىعىنا تييۋ ٴۇشىن ٴيىستى كوتەرىپ، بايبىشەنى تومەندەتىپ ٴان شىعارادى. ٴان مۇحيتتىڭ شالقىعان كەڭ دەمالىستى شىعارمالارىنا ۇقساماي، كوبىنە ٴسوزىن ەسىتتىرىپ، تاقپاقتاپ ايتىلۋعا ارنالعان، ەكپىنى جۇردەك، مەلودياسىندا قالجىڭنىڭ مىسقىلدىڭ ٴۇنى بار.

«جىلقىدا ەرتە تۇرسام كۇرەڭ تاي جوق،

نوعايدا بۇرىنعىداي ەندى شاي جوق.

اق ٴيىس كەلگەننەن سوڭ ارتا بەردى،

ويلاسام قىرمىزىعا ەندى باي جوق»، – دەگەن سوزدەردىڭ ٴمانىسىن مۋزىكا اينىتپاي بەرەدى. دارىندى سۋرەتكەر، ادامنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن بايانداعاندا دا، بىرەۋدى كەمىتەيىن دەگەندە دە ٴتيىستى دىبىس بوياۋىن تاۋىپ «جازادى». بۇل ٴان حالىق اراسىندا «اق ٴيىس» اتانىپ كەتتى.

«اينامكوز» ٴانى

ايتۋشىلار مۇحيت قوبدا بويىن ارالاپ جۇرگەندە بىرەۋدىڭ ۇيىنە ٴتۇسىپ، ٴان سالىپ، اۋىل ادامدارى جينالىپ، كەش بويى ساۋىقتايدى. ەرتەڭىندە سول ٴۇيدىڭ بويجەتكەن قىزى قۇرالايدىڭ شاي قۇيىپ وتىرعانداعى سىپايىلىعى، مىنەزى، اجارى مۇحيتقا قاتتى ۇناپ، سول ارادا ٴبىر ٴان شىعارادى. انشىگە قىزدىڭ كوزى ۇنايدى.

سوندىقتان ول: «شىراعىم، مىنا ٴبىر ٴاندى ساعان ارنادىم، ناعىز اينامكوز ەكەنسىڭ، ٴاننىڭ اتى دا « اينامكوز» بولسىن» دەيدى. بۇل ٴان حالىق اراسىندا كوپ تاراعان، «اينامكوزدى» ايتپايتىن ادام از. اسىرەسە جاي ۇيدە بولعان ماجىلىستەردە كوپشىلىكتىڭ قوسىلىپ ايتاتىن ٴاننىڭ ٴبىرى – « اينامكوز».

بۇل مۇحيتقا ٴتان دياپازوندى، ۇلكەن داۋىس شەڭبەرڭن تىلەيتىن ٴان. باسىنان اياعىنا شەيىن ليريكا، ەشبىر قايعىنىڭ ۇشقىنى جوق، سۇيگەنىن، جاقسى كورگەنىن بەينەلەيتىن ساعىنعان اۋەن بار. ٴاننىڭ كەۋدەسى مەن قايىرماسى بىرىمەن ٴبىرى جالعاسىپ كەتەدى. ٴان بايسالدى، ورنىقتى ەكپىندە جۇرەدى. ٴاربىر دىبىسى قاتتالىپ، ورىنداۋشىدان داۋىس رەگيستورىنىڭ تەگىستىگىن تىلەيدى. «اينامكوز» – ۇلكەن، جىلى جۇرەكتەن شىققان ٴان.

«ۇلكەن ايداي» جانە «كىشى ايداي» اندەرى

ٴوزى اقىن، ٴانشى مۇحيت جاسىنان كوركەم سوزگە ٴۇيىر بولدى. ونىڭ قىزىعىپ تىڭدايتىن جىرى، تولعاۋىنىڭ ٴبىرى اقىن بالا ورازدىڭ شىعارمالارى بولسا كەرەك. ٴبىر كۇنى مۇحيت بالا ورازدىڭ اۋزىنان شىققان «جىلقىشى حيكاياسىن» جادىنا ٴتۇيىپ الادى. ول حيكايا بويىنشا، ٴوزىنىڭ قىزىنا عاشىق بولعان جىلقىشىنى باي نوكەرلەرىن جالداپ ولتىرتەدى. ادىلەتسىزدىكتىڭ قۇربان بولعان سۇيىكتىسىن كورگەن قىز دا وزىنە پىشاق سالادى.

بۇل اڭىز مۇحيتتىڭ تۇلابويىن تەگىس مەڭگەرىپ، قاتتى تولقىتادى. قىرشىنىنان قيىلعان ەكى جاس، جانباي سونگەن تازا ماحاببات، ەكىنشى جاعىنان سوققى مەن سويىلعا سۇيەنگەن قارا كۇش-انشىنىڭ اسقاق قيالىن ارالاپ، تىنىشتىعىن كەتىرەدى. دارىندى كومپازيتور سول ارادا دومبىراسىن الىپ، قوي شەگىنىڭ شەگىنە جەتكەنشە قاتتى بۇراپ، جان اشۋىنىڭ ايقايىنداي، داۋسىتىڭ ەڭ جوعارعى رەگيستورىنان باستاپ، اششى دا ، ايبارلى دا دىبىس شىعارادى. بالا ورازدان ەسىتكەن اڭىزدىڭ سۋرەتىن كوز الدىنا كەلتىرە وتىرا سول وقيعانى دىبىس ونەرىمەن ورنەكتەيدى.

قازاق حالقىنىڭ ٴان بايلىعىنا ەمىن-ەركىن ەنىپ، كوپ زەرتتەگەن كومپازيتور ە. برۋسيلوۆسكيي مۇحيتتىڭ بۇل ٴانىن ٴپۋچچينيدىڭ مۋزىكاسىنداعى شىڭعا كوتەرىلۋىمەن تەڭەيدى. ٴادىل تەڭەۋ. بەيكۇنا ولگەن ەكى جاستىڭ ازاسى ما، جوق الدە ادىلەتسىز فەودالدىق زاماننىڭ قارا كۇشىنە دەگەن قاھارىنا مىقتاپ ٴمىندى مە، تاپ وسى ٴبىر اندە مۇحيتتىڭ تۆورچەستۆولىق قۇلاشى ٴتىپتى كەڭ جايىلعانى سونداي، اناۋ-مىناۋ ٴانشى ايتا الماۋى وسى كۇنگە شەيىن كەلەدى. بۇل ٴان حالىق اراسىندا «جىلقىشى» بولىپ تا، «بالا وراز» بولىپ تا، «كىشى ايداي» بولىپ تا جايىلىپ ٴجۇر.

«ايداي» بولاتىن سەبەبى ولەڭىنەن دە بولۋ كەرەك. سال داۋىسقا ىڭعايلى «اي»، «داي» دەگەندەردى كوپ پايدالانادى. دىبىستىڭ، ٴسوزدىڭ تەحنيكاسىن كونسەرۆاتوريا ىشىندە وتەتىن جاعدايى بولماعان ٴانشى، ٴوزىنىڭ وتكىر سەزىمى ارقاسىندا سوزاتىن داۋسىسقا يكەمدى كەلەتىن داۋىستى دىبىستاردى تاڭداۋدا شىندىقتىڭ ۇستىنەن ٴتۇسىپ وتىرعان.

سالامىن سال ورازدىڭ ايدايىنا،

باق بەرگەي ەر جىگىتتىڭ ماڭدايىنا، – دەپ، كەر زامانعا كەزدەمكەن جاستاردىڭ تاعدىرىن باياندايدى. جىلقىشىنىڭ، قويشىنىڭ بۇل سياقتى حيكايالارى قازاقتا بۇرىننان كەلە جاتقان جاي. بۇل تاقىرىپتا جازىلعان پوەمالار دا از ەمەس. «جىلقىشىعا» دياپازون، قۇرىلىس، جىگەرى جاعىنان جاقىن كەلەتىن مۇحيتتىڭ ەگىز شىعارماسى - «ۇلكەن وراز». بۇل ٴان كەيدە «ۇلكەن ايداي» دەپ تە ايتىلادى. ٴاننىڭ شىعۋى جايلى دەرەك جوق. بۇل دا جوعارى داۋىس رەگيسترىنەن باستالادى. ٴبىراق «جىلقىشىدان» ايىرماسى-بۇل ٴان بىردەن ەمەس، ورتا رەگيستردەن جاعالىڭقىراپ بارىپ، جوعارى شىعادى.

مۇندا ٴبىرىنشى جانە مۋزىكالىق سويلەم ٴبىرىن ٴبىرى قايتالايدى. تەك ەكىنشى سويلەمنىڭ اياعىندا مەلوديا قايتادان جوعارى كوتەرىلىپ، ٴالى دە اڭگىمەنىڭ بىتپەگەنىن تىڭداۋشىعا حابارلايدى. سودان كەيىن بارىپ، كۋپتەتتىڭ اياعىنا كوشىپ، مەلوديا جولى بىرنەشە رەت يرەتىلىپ، ورالىپ، بىتەدى.

«ۇلكەن وراز» دا ورىنداۋ دارىنىن، كەڭ داۋىس شەڭبەرىن، ۇلكەن جىگەر-كۇشتى كەرەك ەتەدى.

massaget.kz


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي