BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ۇلتتار اراسىندا تاريحي جادىناماعا قاتىستى تارتىس پەن باسەكەلەستىك ورىن الۋدا – پروفەسسور

فوتو: Автор

الماتى، baq.kz ٴتىلشىسى. رەسەي قازاق جەرىن جاۋلاعان كەزدە ولار بوس جاتقان جەردى بايقادى، ەشقانداي وركەنيەتى جوق جابايى حالىق دەپ باعالادى. بۇل جايىندا فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور رۇستەم قادىرجانوۆ «تاريحي جادىنى قالىپتاستىرۋ جانە قازاقستانداعى ساياسي بىرەگەيلىك» اتتى جيىن كەزىندە ايتتى.

«مەنىڭ ويىمشا تاريحي جادى دەگەنىمىز –تاريحي راتيفيكاسيانىڭ كومەگىمەن ۇلت نەمەسە ەتنوسقا تيەسىلى بەلگىلى ٴبىر تەرريتوريانى الىپ، سوندا ٴوز مەملەكەتتىگىن قۇرۋعا باعىتتالعان ۇلتتىق ەليتانىڭ جوباسى. تاريحي جادىدا وتكەنگە باعىتتالعان ۋاقىت مەرزىمىنىڭ ۇزاقتىعى ماڭىزدى رول وينايدى. ياعني قاندايدا ٴبىر ەتنوس ٴوز تاريحىن بەلگىلى ٴبىر ايماقپەن ۇزاق مەرزىمدە بايلانىستىرسا، سوعۇرلىم ول جەردى وزىنە تيەسىلى ەتە تۇسەدى»، - دەيدى ول.

پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، تاريحي جادىنى قالىپتاستىرۋدا بەلگىلى ٴبىر ايماققا قاتىستى ەتنوس نەمەسە ۇلتتار اراسىندا پىكىر قايشىلىق ورىن الىپ جاتادى. ٴار تاراپ ول جەردى وزىنە تيەسىلى ەكەندىگى تۋرالى ارگۋمەنتتەر ايتادى، ونىڭ ارتى ۇلكەن قاقتىعىستارعا اكەپ سوعادى.

«ماسەلەن، يزرايل مەن پالەستينا اراسىنداعى جەر داۋى، قىتايداعى شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدانىن ايتۋعا بولادى. ۇيعىرلار ول جەردە 2 مىڭ جىلدان بەرى مەكەن ەتىپ كەلەمىز دەپ تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسە، قىتايلار ٴبىزدىڭ بۇل جەردە 5 مىڭ جىلدىق تاريحىمىز بار دەپ ٴۋاج ايتۋدا. ياعني ۇلتتار اراسىندا تاريحي جادىناماعا قاتىستى تارتىس پەن باسەكەلەستىك ورىن الۋدا. دەگەنىمەن تاريحي جادىنامانى باسقارۋشى ەليتا جۇرگىزگەندىكتەن ول مەملەكەتتىك جوباعا اينالىپ، باسىمدىققا يە بولىپ كەتەدى»،-دەيدى ر.قادىرجانوۆ.

سونداي-اق ول، پوستكەڭەستىك ەلدەر اراسىنداعى تاريحي جادى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا باعىتتالىپ، ەلدەگى تيتۋلدى ۇلتتىڭ تاريحي جادىناماسىمەن قالىپتاسىپ جاتقاندىعىن ايتىپ ٴوتتى.

«دەگەنىمەن بۇل ەلدەر اراسىندا دا تەرريتورياعا قاتىستى داۋلار تۋىنداۋدا. ماسەلەن ٴازىربايجان مەن ارمەنيا اراسىنداعى تاۋلى قاراباق ماسەلەسى، ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ قىرىمعا تالاسۋى. بۇلاردىڭ بارلىعى ول جەرلەردىڭ وزىنە تيەسىلى ەكەندىگىن العا تارتىپ، تاريحي دەرەكتەرگە، جادىنامالارعا سۇيەنۋدە»، - دەيدى ول.

پروفەسسور قازاقستانداعى تاريحي جادىنىڭ قالىپتاسۋى بۇل دا ۇلتتىق قۇرىلىمنىڭ ٴبىر بولىگى ەكەندىگىن ايتادى.

«قازىرگى قازاقستان تەرريتورياسىندا قازاقتار ەرتەدەن تۇرعاندىقتان وعان تاريحي دا، زاڭدى دا قۇقىعى بار. دەگەنىمەن بۇل جەردە مادەني وركەنيەتتىلىك تۇرعىسىنان قيىندىقتار بولدى. ونى رەسەي بودانىنداعى جانە سوۆەتتىك تۇستاعى دەپ ەكى كەزەڭگە ٴبولىپ قاراۋعا بولادى. بوداندىق تۇستا، ياعني رەسەي قازاق جەرىن جاۋلاعان كەزدە ولار بوس جاتقان جەردى بايقادى، ەشقانداي وركەنيەتى جوق جابايى حالىق دەپ باعالادى. ەشبىر تاريحى، مادەنيەتى جوق، ولار رۋحاني دامۋدى جانە باسقارۋشىلىقتى قاجەت ەتەدى دەپ ويلادى. سول كەزدە جارىق كورگەن كىتاپتاردا قازاق تاريحىنا، ەل بولعانىدىعىنا قاتىستى كۇمان كوپ. ال كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاقتار ٴوز جەرىنە يەلىك ەتتى. الايدا بۇل ەل ارتتا قالعان، از حالىق دەگەن تۇجىرىم بولدى. ياعني سوۆەتتىك ۇكىمەتتىڭ ارقاسىندا وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسىلدى، ٴوزىنىڭ مەملەكەتتىگىن الدى دەپ ايتىلىپ كەلدى. وزگە ۇلتتاردى قويىپ، ٴوز قازاعىمىز دا ولاردىڭ ايتقانىن قابىلداپ، تەرەڭنەن تارتاتىن تاريحي جادىلارىمىزدان ايىرىلا باستادى»، -دەيدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، تاۋەلسىزدىك العان تۇستان بەرگى تاريحي جادىنى قالىپتاستىرۋ جوباسى ۇمىتىلعاندى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان.

«ٴقازىر ٴبىز كوشپەلى حالىقتىڭ ٴوز وركەنيەتى بولعانىن، ەرەكشە مادەنيەتى بولعانىن قارسى جاۋاپ رەتىندە ايتا الامىز. ونى ەلباسى ٴوز ماقالاسىندا دالا وركەنيەتى دەپ جازدى. سوندىقتان تاريحي جادىنى وياتاتىن مۇنداي ماقالانىڭ ماڭىزى زور»، - دەيدى ول.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي