BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازبالارىنا جاۋاپ

ٴوزىڭىز دە بىلەسىز، كەز-كەلگەن ادامعا «اكە-شەشەڭ – مىنانداي» دەسەڭىز نەمەسە «اتاڭنىڭ مىنا ايتقانى – ساندىراق» دەسەڭىز، اشۋىن وياتىپ، اۋزىنان «قارا ٴيتتىڭ» شىعۋىنا تۇرتكى بولاسىز. ال مۇسىلماندار قۇران مەن پايعامبارىن اتا-اناسىنان دا، بالا-شاعاسىنان دا، ٴتىپتى ٴوز جانىنان دا ارتىق جاقسى كورەدى. سوندىقتان ٴسىزدىڭ ايتقان سىني پىكىرلەرىڭىزگە «سىر بەرىپ»، ارتىق-اۋىس ٴسوز ايتقان البىرت باۋىرلارىمدى كەشىرىپ قويىڭىز...

ٴسوز باسى

اعا، ار-نامىس پەن ادىلدىكتى تۋ ەتىپ، اقيقات ىزدەپ، ۇلى جاراتۋشى يەمىزگە قاتىستى (ٴسىزدىڭ ويىڭىزشا) قاتە تۇسىنىك-پىكىرلەردى تالقانداۋ ٴۇشىن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ٴبىراز جازبا جاريالاعانىڭىزدى بىلەمىز. جازبالارىڭىزدى شامامنىڭ جەتكەنىنشە مۇقيات وقىپ شىقتىم. تۇسىنگەنىم: وزدەرىنىڭ ناداندىقتارىمەن اسىل دىنىمىزگە كۇيە جاعىپ، كوپشىلىكتى «ٴدىن» دەسە تۇرا قاشاتىن جاعدايعا جەتكىزگەن «فاناتتارعا» – پاراسات-پايىم جوق، «ارىپكە» (بۋكۆاليزم) جابىسقان تار ويلى «دىنشىلدەرگە» نارازى ەكەنسىز، قاس ەكەنسىز. ونداي «باۋىرلارعا» مەن دە قاتتى نارازىمىن! ناماز وقىماعاندى «كاپىر» دەپ، «كاپىردى ٴولتىرۋ – ساۋاپ» دەپ، وقىعان قۇرانى تاماعىنان ارى وتپەيتىن (تۇسىنبەيتىن)، دىننەن اتىلعان جەبەدەي شىعىپ كەتەتىن وندايلاردىڭ بولاتىنىن ارداقتى پايعامبارىمىز (ول كىسىگە اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن!) ايتىپ كەتكەن. ونداي شەكتەن شىعۋشىلاردى «توزاقتىڭ يتتەرى» دەگەن... بەس كىتاپ وقىپ الىپ، ٴدىن اتىنان سويلەيتىن، وزدەرىنىڭ عالامتوردىڭ ار جاعىندا وتىرعان «ويىنشىلاردىڭ» قۋىرشاعى ەكەنىن سەزبەيتىن، ەڭ باستىسى: ٴوز ناپسىلەرىنىڭ قۇربانى ەكەنىن تۇسىنە الماي جاتقان ول «باۋىرلارىمىزدى» جاراتقان يەمىز ەسىركەگەي!..

سول جازبالارىڭىزدان قاسيەتتى قۇرانعا قاتىستى سىنىڭىز بەن پايعامبارلىققا قاتىستى ويلارىڭىزدى دا وقىدىق. وقىدىق تا ويعا قالدىق. ويتكەنى، ٴسىز كوتەرگەن ماسەلەلەر – نەگىزى بۇرىننان ايتىلىپ كەلە جاتقان، تالايلاردىڭ باس قاتىرعان تولعانىسىنا ازىق بولعان ماسەلەلەر. (ولاردىڭ كوبى يسلامدى، قۇراندى قارالاماق بولىپ بارىن سالسا دا، مىنە 14 عاسىردان استى، مۇز جارعان كەمەدەي يسلام تەك العا جىلجىپ كەلەدى...) ارينە، بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابىن تاپپاي تۇرىپ، ٴومىردىڭ ٴمان-ماعىناسىن ٴتۇسىنۋ، يمانىڭدى بەكەمدەۋ – قيىن بولماق...

اشىعىن ايتايىن، اعا، مەن دە – اتالارىم سياقتى ٴوزىمدى «ٴالىمساقتان مۇسىلمانمىن» دەپ سانايتىن قازاقتىڭ ٴبىر بالاسىمىن. عالىم ەمەسپىن، ٴبىراق ٴاتادىنىمدى ٴبىراز بىلەمىن. ٴدىنشىل ەمەسپىن، ٴدىندارمىن... وزىمشە ٴوز سەنىمىم مەن ٴقادىر تۇتقان اسىلىمدى شامامنىڭ جەتكەنىنشە قورعاماقشىمىن (ارينە، حاق ٴدىن قورعاۋعا مۇقتاج ەمەس، اقيقاتتى تابۋعا ٴبىز مۇقتاجبىز...).

ٴوزىڭىز دە بىلەسىز، كەز-كەلگەن ادامعا «اكە-شەشەڭ – مىنانداي» دەسەڭىز نەمەسە «اتاڭنىڭ مىنا ايتقانى – ساندىراق» دەسەڭىز، اشۋىن وياتىپ، اۋزىنان «قارا ٴيتتىڭ» شىعۋىنا تۇرتكى بولاسىز. ال مۇسىلماندار قۇران مەن پايعامبارىن اتا-اناسىنان دا، بالا-شاعاسىنان دا، ٴتىپتى ٴوز جانىنان دا ارتىق جاقسى كورەدى. سوندىقتان ٴسىزدىڭ ايتقان سىني پىكىرلەرىڭىزگە «سىر بەرىپ»، ارتىق-اۋىس ٴسوز ايتقان البىرت باۋىرلارىمدى كەشىرىپ قويىڭىز...

اعا، اتالى سوزگە ارسىز توقتامايتىنىن، سونىمەن قاتار وزگە پىكىرگە ويلانا قاراماي، ول جايلى وقىپ-زەرتتەمەي، «ٴوز ويىم عانا دۇرىس» دەيتىن پەندەنىڭ اقىلدان عانا ەمەس، اقيقاتتان دا جىراق قالارىن ٴسىز دە بىلەسىز، مەن دە بىلەم...

سونىمەن، بارلىعىنا بولماسا دا، ساۋالدارىڭىزعا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسىپ كورەيىن.

ٴسىز بىلاي دەپسىز: «اسپانتەكتى بابالار دانالىعى نەگىزىندەگى پايىمدار

قۇداي ەشقانداي "ەلشىگە" مۇقتاج بولماعان جانە بولمايدى دا.

قۇداي مەن ادام اراسىنداعى "ەلشى" - قۇداي بەرگەن اقىل-ەس.

اقىل-ەسىن "ەلشى" ەتە الماعانداردىڭ اقىماقتىعى ٴۇشىن قۇداي كىنالى ەمەس.

قۇداي - قۇلعا مۇقتاج بولماعان جانە بولمايدى دا.

"قۇدايدىڭ ق ۇلىمىز!" دەپ جۇرگەندەر - ٴوز ەركىمەن قۇلدىققا سۇراناتىن ناداندار.

وعان قۇداي كىنالى ەمەس.

قۇداي - سوت تا، پروكۋرور دا، ادۆوكات تا بولماعان جانە بولمايدى دا.

اركىمنىڭ "سوتى مەن پروكۋرورى ٴھام ادۆوكاتى" - ٴوزىنىڭ ارى مەن جادى.

قۇدايدىڭ ادىلەتتىلىگى - سونداي.

قۇداي ٴۇشىن كاپىرلەر جوق. "ماڭدايىنىڭ سورى بەس ەلى"-لەر بار.

قۇداي ٴۇشىن مۇسىلماندار جوق. "ماڭدايىنىڭ باعى بەس ەلى"-لەر بار.»

قۇداي مەن ادام اراسىنداعى «ەلشى» - قۇداي بەرگەن اقىل-ەس پە؟

جالپى، اركىمنىڭ ٴتۇر-تۇلعاسى عانا ەمەس، العان ٴبىلىمى مەن ٴوي-ورىسى، كورگەن تاربيەسى مەن تالعام-تالابى دا ٴارتۇرلى ەمەس پە؟ ەندەشە اركىم ٴوز قيالىنا ەرسە، جەر بەتىندە قانشا ٴدىن بولماق؟ ويتكەنى، ەلدىڭ ٴبارى وقىمىستى، ەلدىڭ ٴبارى ويشىل ەمەس قوي! ٴناپسىسىنىڭ جەتەگىنەن اسا الماي جۇرگەن پەندە از با؟ دارۆينيزمنەن دارمەن، فرەيدتەن ٴپاتۋا العانداردىڭ ٴقازىر ايۋان ىستەمەس ٴىس-قىلىقتارعا بارىپ جاتقانى، ٴتىپتى حايۋاندىعىن (ٴبىرجىنىستى نەكە، پەدوفيليزم، زووفيليزم...) زاڭداستىرىپ، بارشا ادامزاتقا مويىنداتىپ جاتقانى از با ەدى؟.. «تۇپ-تەگىم – مايمىل» دەپ سەنگەن ادام مەن «ٴتانىم – توپىراقتان، جانىم – جاراتۋشى سالعان رۋح» دەپ سەنگەن ادامنىڭ ايىرماسى جەر مەن كوكتەي ەمەس پە؟.. قۇدايىنان قورىقپاعان (ٴتىپتى ونى جوق دەيتىن)، ارعى دۇنيەگە سەنبەگەن ادام ويىنا كەلگەنىن ىستەمەي مە؟ اتەيستەر سالعان ويراندى ۇمىتقان جوقپىز...

ۇلى جاراتۋشى قالاي جالعىز بولسا، ول جاراتقان الەمدەگى زاڭدىلىقتار دا (ماتەريالدىق ٴھام رۋحاني زاڭدىلىقتار) – بىرەگەي... قۇدىرەتى شەكسىز، دانالىعى ٴتۇپسىز، مەيىرىمى ولشەۋسىز ۇلى جاراتۋشىعا پەندەلەرىن باعىت-باعدارسىز، جەتەكشى-باسشىسىز قالدىرىپ، «تۋرا جول مەن مەنى ٴوز اقىلىڭمەن تاپ» دەپ، تەنتىرەتىپ قويۋى جاراسا ما؟ اۋەلى ادامنىڭ ويىنىڭ ٴبارى – ٴوز ويى ما؟.. (وي تۋرالى حاديستەردى ايتپاعاندا، «ويدى قايدان العانىن ادام ٴوزى سەزبەيدى، جاننىڭ ايداپ سالعانىن سەزبەسە دە ىزدەيدى» دەگەن شاكارىم اتانىڭ ٴسوزى ەسىڭىزدە بولار؟) مەنىڭشە، بارلىق جاعداي مەن بۇكىل دەڭگەي (ادامداردىڭ دەڭگەيى) ەسكەرىلگەن، ادام بالاسىنىڭ بارىنە ورتاق زاڭ ٴتۇسىرۋ، سول زاڭدى تۇسىندىرەتىن، ىسكە اسىراتىن ەلشى جىبەرۋ – قۇدايدىڭ ادىلدىگى مەن مەيىرىمىنە ساي...

قۇدايعا قۇل بولۋ – ارلاناتىن ٴىس پە؟

راس، ٴوزىڭ سياقتى پەندەگە قۇل بولۋ – قورلىقتىڭ كوكەسى. «ەڭكەڭدەپ وتكەن ومىردەن كوسىلىپ جاتار كور ارتىق!»... ال «قۇدايعا عانا قۇل بولام» دەگەن ٴسوز – اقشا مەن اتاققا، بيلىك پەن ٴمانساپقا، تاماق پەن قۇمارلىققا، ٴبىر سوزبەن ايتقاندا «ٴناپسىمنىڭ، قيالىمنىڭ ق ۇلى ەمەسپىن، ۇلى جاراتۋشىنىڭ ايتقانىمەن جۇرەمىن (ويتكەنى كەمەل قۇداي كەمەل زاڭ جىبەرگەن: ٴوز پەندەسىنىڭ قاجەتتىلىگى مەن باقىتتى بولۋىنا كەرەك بارلىق نارسەنى كورسەتكەن، جاماندىقتاردان ساقتاندىرعان) دەگەن ٴسوز. قۇدايعا قۇل بولعان ادام اقىلدىڭ دۇشپانى – اراقتان اۋلاق جۇرەدى; تەكسىزدىكتىڭ وشاعى – زيناعا جولامايدى; بايىپ كەتسە ساداقا-زەكەتىن بەرىپ، بيلىككە جەتسە، حالقىنا قىزمەت قىلىپ، اللا رازىلىعىن تابۋعا ۇمتىلادى. ياعني، ول جاراتۋشىسى بەلگىلەگەن شەكارانى ساقتاپ، شايتاننىڭ تورىنان، ٴناپسىسىنىڭ (مەنمەندىگىنىڭ) قۋلىعىنان ساقتانادى... «(قۇدايعا) قۇلدار عانا – ازات!» دەگەن ٴحافيزدىڭ ٴسوزى بار...

اركىمنىڭ «سوتى» – ٴوزىنىڭ ارى مەن جادى ما؟

راس، اركىمنىڭ سوتى – ارى مەن جادى. ٴبىراق، تازا بولسا، ساقتالسا. ويتكەنى، ۇيات كىرلەنەدى، جاد كومەسكىلەنەدى... ار تۇرماق، ايۋاننان تومەن دارەجەگە تۇسكەن «ادامدى» كىم «سوتتاماق»؟.. ۇيات تۇرماق، اقىلىنان الجاسىپ جاتقانداردىڭ قورلىعى مەن قياناتىنا ٴبىر زاۋال بولماسا; جاقسىلىققا سىي، ز ۇلىمدىققا جازا بولماسا، بۇل ومىردە نە ٴمان بار؟ جاقسىلىققا ۇمتىلىپ نە كەرەك؟ سوندىقتان «ادام بالاسىنان ماحشاردا سۇراۋ بەرەتۇعىن قىلىپ جاراتقاندىعىندا ٴھام ٴعادالات، ٴھام ماحاببات بار... قۇداي تاعالا ەشبىر نارسەنى حيكمەتسىز جاراتپادى، ەشبىر نارسەگە حيكمەتسىز تاكليف (بۇيىرمادى) قىلمادى...» (اباي، 38-قارا ٴسوز)

«ماڭدايداعى بەس ەلى» تۋرالى

"ماڭدايىنىڭ سورى بەس ەلى"-لەر مەن "ماڭدايىنىڭ باعى بەس ەلى"-لەرگە كەلسەك، ٴبىز ٴۇشىن (قۇران ۇكىمى سولاي): كاپىرلىك – قارسىلىق، مۇسىلماندىق – مويىنسۇنۋ; ماڭدايداعى جازۋ – قۇپيا، سىر. بىزگە تاعدىر سەكىلدى تۇبىنە اقىل بويلاماس ماسەلەگە قاتتى كىرىسپەۋ بۇيىرىلعان. «اقىلدى ناقىل شەكتەيدى» دەيدى اتالارىمىز. «اللا تاعالا – ولشەۋسىز، ٴبىزدىڭ اقىلىمىز – ولشەۋلى. ولشەۋلى ٴبىرلان ولشەۋسىزدى بىلۋگە بولمايدى». (اباي، ٴ38-قاراسوز) ٴيا، بىزگە كومەسكى، قۇپيا نارسەگە ەمەس، ۇكىمى اشىق قۇرانعا سۇيەنۋ، سول بويىنشا ٴومىر ٴسۇرۋ بۇيىرىلعان... ال، جاراتىلعان اقىلدىڭ جاراتۋشىنىڭ بۇكىل ٴىسىن بىلۋگە ۇمتىلۋى – ٴناپسىنىڭ تاكاپپارلىعى...

اعا، مەنىڭ تۇسىنگەنىم: ٴسىز «قۇرانداعى قاتەلىكتەرگە، ادامدار قوسقان سوزدەرگە نارازىسىز»; ياعني «قۇران – ادام قولىمەن جازىلعان» دەيسىز. ال مەن، بارشا قازاق سەكىلدى، اباي سەكىلدى «اللانىڭ ٴوزى دە – راس، ٴسوزى (قۇرانى) دە – راس» دەيمىن. ٴيا، مەن، 2 ميلليارد مۇسىلمان سەكىلدى، قۇراننىڭ – اللا ٴسوزى ەكەنىنە سەنەم! ويتكەنى: اتا-بابام سەنىپتى; عىلىم مويىنداپتى («قۇران جانە عىلىم» دەپ تەرسەڭىز، عالامتوردا تالاي نارسە بار...); مازمۇنى مەن ماعىناسىن زەرتتەدىم، پايعامبار (س.ا.س.) عۇمىرىن زەردەلەدىم; اسىل ٴسوزىم مەن ٴسالت-داستۇرىمدى بايىپتادىم... اقىلىم سەندى، جۇرەگىم قابىلدادى!..

قاسيەتتى قۇراننىڭ ەڭ العاشقى تۇسىرىلگەن اياتى «وقى! جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن وقى!» (عالاق سۇرەسى، 1-ايات) ەكەندىگى، «مۇسىلمان ەرگە دە، ايەلگە دە ٴبىلىم الۋ – پارىز» (حاديس) ەكەندىگى، ٴبىلىم الۋ – 40 پارىزدىڭ ٴبىرى ٴارى بىرەگەيى ەكەندىگى، قۇلشىلىقتان بۇرىن ٴبىلىم تۇراتىندىعى كوبىمىزگە بەلگىلى. سونداي اق مەيىرىم مەن ادىلدىك، كەشىرىم مەن كىشىپەيىلدىلىك، ادالدىق پەن تازالىق – يسلامنىڭ باستى قاعيداتتارى ەكەندىگى دە، ٴسال ىزدەنگەن ادامعا، بەلگىلى. ٴسىز سىناعان اياتتارعا كەلمەس بۇرىن، ٴسىز بەن ٴبىز وقىپ جۇرگەن قۇراننىڭ – اۋدارمالار ماعىناسى ەكەنىن جانە اۋدارما بارىسىندا ولقىلىقتار بولاتىنىن، سوندىقتان قۇراندى ٴتۇسىنۋ ٴۇشىن تاپسىرلەردى وقۋ (اسىرەسە، حاديس ٴىلىمىن مەڭگەرۋ) كەرەكتىگىن ەسكە سالعىم كەلەدى. (ايتقان ٴسوزىمىز دالەلدى، وبەكتيۆتى، ٴادىل بولۋى ٴۇشىن; تۇتاس وركەنيەتتىڭ نەگىزى بولعان، ميللياردتاعان ادامداردىڭ سەنىمى بولىپ وتىرعان ٴدىندى، ونىڭ ۇستىنە ٴوز حالقىمنىڭ ٴاتادىنىن (ٴال-فارابي، ۇلىقبەك، بەيبارىس، بۇقار، ماحامبەت، اباي، شاكارىم، الاش ارىستارى ۇستانعان!) نەگە زەرتتەمەسكە؟!) سونداي-اق، قۇراندا، كىتاپ قۇرامىندا ساقتالىپ قالعان، ٴبىراق كۇشىن جويعان اياتتاردىڭ بار ەكەنىن; كەيبىر اياتتاردىڭ ورىندالۋى سوعان سايكەس جاعداي تۋىنداعاندا عانا (ماسەلەن سوعىستىڭ باستالۋى) جۇزەگە اساتىنىن بىلگەنىمىز دۇرىس. قىسقاسى، قۇران ٴىلىمىن زەرتتەۋ، وقۋ قاجەت. ايتپەسە، اياتتا ايتىلعانىنداي، بۇل قۇران – تالايلاردى تۋرا جولعا باستاپ، تالايلاردى (ٴبىلىمسىز سويلەگەندەردى دە) قۇردىمعا قۇلاتادى...

ادام اتا مەن حاۋا انا – بىر-بىرىنە جاۋ ما؟

ٴبىر جازباڭىزدا مىنا مازمۇنداعى اياتتاردى «ەكەۋىن (ادام مەن ھاۋانى) سايتان ازعىرىپ، ٴجانناتتان تايدىردى، ونىڭ يگىلىكتەرىنەن ايىرىلدى. «بىر-بىرىڭە قاس بولىپ، جەرگە تۇسىڭدەر» - دەدى (اللا). جەر بەتى سەندەرگە ٴمالىم ۋاقىت مەكەن بولادى جانە وندا سەندەر پايدالاناتىن جاعداي بار» («باقارا» سۇرەسى. 36-ايات.) (راتبەك قاجى نىسانباي ۇلى، ۋاھاپ قىدىرحان ۇلى. الماتى. "جازۋشى". 1991 ج.) كەلتىرە وتىرىپ، سوڭىندا «ٴيا، بۇل ايتىلعانداردىڭ "جۇماقتان قۋىلعان ادام مەن ھاۋا" تۋرالى ەكەندىگى بارىمىزگە دە بەلگىلى. بەلگىسىزى ادام مەن ھاۋا جۇماقتان قۋىلعاندا، ولاردىڭ بىر-بىرىنە نەلىكتەن قاراداي ٴوش بولۋى... ەگەر، "سايتاننىڭ انتيپودتىق نەگىزگى قارسىلاسىنىڭ پەرىشتە ەكەندىگىن" ەسكەرسەك، وندا "جۇماقتان قۋىلعان كەزدەگى "ادامنىڭ "پەرىشتە" كەيپىندە، "ھاۋانىڭ "سايتان" كەيپىندە بولعانى". مىنە، سۇراق اتاۋلىنىڭ نەبىر كوكەسى وسى پايىمنان تۋىندايدى» دەپ (كوپ كولەم الاتىندىقتان، بارلىق ٴسوزىڭىزدى كەلتىرۋدى قاجەتسىز دەپ ٴبىلدىم) قورىتىپسىز...

اعا، كەيدە كوركەم شىعارمانىڭ ٴوزىن ٴتۇسىنۋ ٴۇشىن قايتالاپ وقۋعا، باسقا مالىمەتتەر ىزدەۋگە، بىلەتىندەردەن اقىل-كەڭەس سۇراۋعا تۋرا كەلىپ جاتادى. ايتايىن دەگەنىم: قۇران دا – ٴبىر وقىعاننان تۇسىنە سالاتىن نەمەسە ٴوز ويىڭمەن قورىتىندى شىعارا سالاتىن كىتاپتاردىڭ قاتارىندا ەمەس; اۋەلى قۇران ٴوزىن-وزى تۇسىندىرەدى (ياعني ٴبىر اياتتا ايتىلعاندى باسقا ٴبىر ايات تۇسىندىرەدى)، ودان كەيىن پايعامبارىمىزدىڭ (ول كىسىگە اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن!) حاديستەرى تۇسىندىرەدى، ونان سوڭ عالىمداردىڭ ٴتاپسىرى بار... بۇل اياتتا بىر-بىرىنە جاۋ بولىپ تۇسكەندەر – ادام بالاسى مەن شايتان ەكەنى بۇكىل تۇسىندىرمەلەردە انىق ايتىلعان... (نەگىزى، قۇران اراب تىلىندە تۇسىرىلگەندىكتەن ونى تاپسىرلەۋدىڭ ٴبىر شارتى – اراب ٴتىلىن جاقسى ٴبىلۋ ەكەندىگىن ۇمىتپاعان دۇرىس. ايتپەسە، ماتەماتيكانىڭ «ٴتىلى» مەن فورمۋلالارىن بىلمەي تۇرىپ، جوعارى ماتەماتيكاعا قاتىستى وي ايتقان ادامنان ايىرمامىز قايسى؟)

«ەر باسشى» دەگەن – نە دەگەن ٴسوز؟

ەندى ٴسىز سىناعان قۇران اياتتارىنا كەلەيىك. «ەركەك - ايەلدەرگە بيلىك جۇگىزەدى. نەگە دەسەڭ، اللا ولاردى بىر-بىرىنەن ارتىق ەتىپ جاراتقان جانە ەرلەر ايەلدەر ٴۇشىن مال-مۇلىكتەرىن سارپ ەتەدى. جاقسى ايەل ەرىنە بويۇسىنادى; ەرلەرى جوق كەزدە، ٴبىر اللانى عانا پانا تۇتىپ، وزدەرىنىڭ ابىرويىن ساقتايدى. ال، ەگەر، ولاردان بوساڭدىق بايقاساڭدار، وندا ەسكەرتىڭدەر، ٴبىر توسەكتە بىرگە جاتپاڭدار; ٴتىپتى بولماسا، ساباپ تا الىڭدار. ەگەر، باعىنىشتىلىق كورسەتسە، ولاردى مازاققا سالماڭدار. اللا ۇلى دا ۇستەم». («نيسا» سۇرەسى. 34-ايات.) (راتبەك قاجى نىسانباي ۇلى، ۋاھاپ قىدىرحان ۇلى. الماتى. "جازۋشى". 1991 ج.). بۇل اياتتى بىلاي «تاپسىرلەپسىز»: «سونىمەن، "ەركەكتەر - ايەلدەردەن ٴبىر ساتى جوعارى ۇستەمدىككە يە". مۇنداعى "ۇستەمدىك" دەگەنىمىز نە؟ ول - ايەلدى باعىنىشتىلىقتا ۇستايتىن قوجا ەركەكتىڭ مەنمەن بيلىگى. "ەركەك - ايەلدەرگە (ياعني، ٴبىر ايەلگە عانا ەمەس، بارشا ايەلگە. ت.ٴا.) بيلىك جۇرگىزەدى" دەگەندەگى بيلىك - بارشا ايەلدەردى باعىنىشتىلىقتا ۇستايتىن مەنمەن قوجا ەركەكتىڭ ٴدال سول وزبىر بيلىگى. ياعني، ٴار ەركەك - ايەلدەرگە قوجا. ارينە، ول - قيانات. سونى ويلاي قالساڭىز، تۇسىنىكسىز بولسا دا، - جاۋاپ دايىن: "نەگە دەسەڭ، اللا ولاردى بىر-بىرىنەن (ياعني، ەركەكتى ايەلدەن. ت.ٴا.) ارتىق ەتىپ جاراتقان". نەگە "ارتىق ەتىپ جاراتقان"؟ وعان جاۋاپ جوق. ٴجا، بۇل ماسەلەنى الداعى اڭگىمەلەردىڭ ەنشىسىنە قالدىرا تۇرالىق. "ەرلەر ايەلدەر ٴۇشىن، مال-مۇلىكتەرىن سارپ ەتەدى". ال، "ايەلدەر ەركەكتەر ٴۇشىن مال-مۇلىكتەرىن سارپ ەتەدى" دەگەن ٴسوز جوق قۇراندا. دەمەك، "ايەلدەردە وزىندىك مال-مۇلىك تە بولمايدى، ٴتىپتى، بولا قالسا دا، ولار ونى ەركەكتەر ٴۇشىن سارپ ەتە المايدى" دەگەن ٴسوز. جارايدى، سولاي بولسا، ول ديسكريميناسياعا دا كونەيىك. "جاقسى ايەل ەرىنە بويۇسىنادى; ەرلەرى جوق كەزدە، ٴبىر اللانى عانا پانا تۇتىپ، وزدەرىنىڭ ابىرويىن ساقتايدى". وسىنداعى سوڭعى سوزدەر بەلگىلى ٴبىر مولشەردە دۇرىس ايتىلعان دەسەك تە، "جاقسى ايەل ەرىنە بويۇسىنادى" دەگەندى قالاي تۇسىنبەك كەرەك؟ سوندا قالاي، كۇيەۋى جامان بولسا دا، جاقسى ايەل وعان بويۇسىنۋ كەرەك پە؟ سولاي بولسا، ول دا - پارادوكس. مەيلى، ول ماعىناسىزدىققا دا باس قاتىرىپ جاتپايىق. "ال، ەگەر، ولاردان (ٴوز ايەلدەرىڭنەن. ت.ٴا.) بوساڭدىق بايقاساڭدار، وندا ەسكەرتىڭدەر، ٴبىر توسەكتە بىرگە جاتپاڭدار; ٴتىپتى بولماسا، ساباپ تا الىڭدار" دەگەن نە ٴسوز؟ ٴتىپتى، سونداي جاعداي بولا قالعان كۇننىڭ وزىندە، كەز كەلگەن سابىرلى دا اقىلدى ەركەك ٴوز ايەلىنە دە، وزگە ايەلدەرگە دە ەش قول كوتەرمەي-اق، ٴبارىن پاراساتپەن شەشەر ەدى عوي. دەمەك، "ساباپ تا الىڭدار" دەپ كەڭەس بەرىپ وتىرعان قۇدايدىڭ ٴوزى سابىرسىز، اقىماق، ەركەك قوجا بولعانى ما؟ البەتتە، ولاي ەمەس. ماسەلە - قۇراندى تۇزۋشىلەردىڭ ايەلگە دەگەن سوراقى كوزقاراسىندا» دەپسىز.

سونىمەن: ەر مەن ايەلدىڭ بىر-بىرىنەن ارتىقشىلىعى بار ما؟ بار. كۇش-قۋات، اقىل-پاراسات، قاجىر-قايرات جاعىنان ەر كىسىلەر باسىم با؟ باسىم. جۇكتى بولعان، بوسانعان، ەمىزگەن كەزدەرىن ەسەپتەمەي-اق قويايىق، جالپى جەر بەتىندە بۇرىنعى-سوڭعى ۋاقىتتا ايەل كىسىلەردىڭ جۇمىس ىستەپ، ٴوزىن-وزى اسىراۋى وڭاي بولىپ پا ەدى؟ جالپىلاما العاندا وتباسىن كىم اسىرايدى؟ قوعام مەن مەملەكەت تىزگىنىن كىم ۇستاپ، ەلگە كىم تۇتقا بولىپ وتىر؟ ەرلەر! جاراتىلىسى، تابيعاتى، بەيىمى سونداي. (ٴوزىمىز وي قورىتۋعا قۇمار جاراتىلىسقا، تابيعاتقا قاراڭىز: كىم باسقارادى: ەركەگى مە، ۇرعاشىسى ما؟ ٴبىر ٴۇيىر جىلقىنى ٴبىر ايعىر، قىرىق تاۋىقتى ٴبىر قوراز باسقارماي ما؟..)

باسشى بولۋ – ويىڭا كەلگەندى ىستەۋ نەمەسە قولاستىڭداعىنى قورلاۋ ەمەس، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ، قامقورلىق جاساۋ، مەيىرىم توگۋ (مۇسىلمانشا ايتقاندا: ادامداردى، قوعامدى بىلاي قويىپ، اللا الدىندا جاۋاپ بەرەتىنىڭدى ۇمىتپاۋ; پايعامبارىمىز: «جۇبايلارىڭىز – سىزدەرگە بەرىلگەن امانات»، - دەگەن)... ايەل ادامدا نازىكتىك، سەزىمتالدىق باسىم، ەر كىسىدە سالقىن اقىل مەن سابىر باسىم. سوندىقتان ۇلى جاراتۋشى باسقارۋدى عانا ەمەس، تالاق بەرۋ ماسەلەسىن دە (بۇل دا ەر ازاماتقا ارتىلعان سەنىم، جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك) ەركەككە جۇكتەگەن...

«ايەلدەردە وزىندىك مال-مۇلىك بولمايدى» دەگەنىڭىز دە – اعاتتىق. ايەل كىسى جۇمىس تا ىستەي الادى، دۇنيەگە دە يە بولا الادى، قالاعان جاعىنا جۇمسايدى دا (نەكە قيعاندا ٴماھر الادى، قالعان دۇنيەگە – ميراسقور، ٴوز مال-مۇلكىنە – قوجايىن، ت.ب.). بۇل جايلى يسلامنىڭ فيقھ سالاسىنان حاباردار ٴاربىر ادام ايتا الادى... ال قازاق اتام «ەرىن سىيلاعان ەسىكتە قالمايدى; ايەل – مويىن، ەركەك – باس; ەركەك – ٴۇيدىڭ ەگەسى، ايەل – ٴۇيدىڭ شەگەسى; التىن باستى ايەلدەن باقىر باستى ەركەك ارتىق» دەپ ايتپادى ما؟..

«ايەلدى ۇرۋ»: قالاي جانە نە ٴۇشىن؟

اياتتاعى كەلەسى سويلەمدە: وتباسىندا كيكىلجىڭ تۋعاندا، سونى رەتتەۋ جولى كورسەتىلگەن. ەگەر ايەل كىسى قيسىق-قىڭىرلىققا بارار بولسا، اۋەلى ناسيحات ايتىلادى، تىڭداماسا – توسەكتە بولەك قالدىرىلادى، وعان دا بولماسا – جاپا شەكتىرمەي، جانىنا باتىرماي، سەس كورسەتىپ ۇرۋعا رۇقسات ەتىلەدى (ٴبىراق ەش جاعدايدا بالاعاتتاپ ار-نامىسىنا تييۋگە جانە بەتىنەن ۇرۋعا بولمايدى! (حاديس)). قول جۇمساۋ – ەڭ سوڭعى، شاراسىز قالعاندا قولدانىلاتىن جانە وتباسىن ساقتاپ قالۋى، ايەلىنىڭ تۇزەلۋى ٴۇشىن قولدانىلاتىن امالسىز شارا!.. پايعامبار ونەگەسىنە كەلسەك، ول كىسى ايەلدەرى تۇرماق، قىزمەتشىلەرىنە قولىنىڭ ۇشىن تيگىزبەگەن، اۋىر ٴسوز ايتپاعان! ال ساحابالار ٴتىس جۋاتىن ميسۋاقپەن «ساباعان»!.. ەلدىڭ ٴبارى اقىلدى، سابىرلى ەمەستىگى، ايەلدىڭ ٴبارى ايتقانىڭدى ۇعا قوياتىن ۇعىمتال ەمەستىگى، نەبىر بەتباق پەن تاياز ويلى جانداردىڭ بار ەكەنى، ومىردە نەشە ٴتۇرلى جاعدايلار ورىن الاتىنى – ايتپاسا دا تۇسىنىكتى...

«ٴۇش تالاق»-تىڭ سىرى

ودان كەيىن: «ەرى ايەلىن ٴۇشىنشى رەت تالاق ەتسە، وندا ايەل باسقا بىرەۋگە ٴتيىپ شىقپايىنشا، (قايتا قوسىلۋعا) رۇقسات ەتىلمەيدى. الدا-جالدا، ايەلدى ەكىنشى تيگەن ەرى تالاق ەتسە، اللانىڭ شارتى بويىنشا، بىرگە تۇرۋعا (اۋەلگى ەرىمەن) ەكەۋى دە بەل بايلاسا، وندا قايتا قوسىلۋلارىنا بولادى. اللانىڭ شارتى وسى. بىلگەن ادامعا اللا وسىلاي بايان ەتكەن». (قۇران كارىم. اۋدارعاندار: راتبەك قاجى نىسانباي ۇلى، ۋاھاپ قىدىرحان ۇلى. الماتى. جازۋشى. 1991 ج. "باقارا" سۇرەسى. 230-ايات. 33-ب.).

وسىدان كوپتەگەن ورىندى سۇراقتار تۋىندايدى:

1. ٴۇشىنشى رەت تالاق ەتىلگەن ايەل باستاپقى كۇيەۋىمەن قايتا قوسىلۋ ٴۇشىن، نەگە مىندەتتى تۇردە باسقا ٴبىر ەركەككە ٴتييۋى كەرەك؟

2. سوندا وعان اقىل كىرە مە؟

3. الدە، ول تالاپ - تالاق ەتىلىپ ٴبىر ازاپتالعان ايەل سورلىعا قوسىمشا جازا ما؟

4. مۇمكىن، جولاي قوسىلعان ەركەك وعان تالاق ەتىلمەۋدىڭ قۇپياسىن ۇيرەتەتىن بولار؟

5. ەكىنشى كۇيەۋىنەن تالاق ەتىلگەن ايەل عانا نەلىكتەن ٴبىرىنشى كۇيەۋىمەن قايتا قوسىلۋىنا مۇمكىندىك الماق؟

بارىپ تۇرعان ابراكادابرا! ەندى وسىنداي نونسەنستى "اللانىڭ شارتى" دەۋ - نە ساندىراق؟ جاراتۋشىعا ٴويتىپ جالا جابۋعا بولا ما؟

ٴجا، بۇل پارادوكستىڭ باستى سەبەبىنىڭ ايەل تەڭسىزدىگىندە جاتقاندىعىن ايتىپ جاتۋدىڭ ٴوزى ارتىق. ماسەلەن، ايەلىن كۇيەۋى نەلىكتەن تالاق ەتە الۋى ٴتيىس تە، كۇيەۋىن ايەلى نەگە تالاق ەتە المايدى؟ حاقىسى جوق پا؟ نەگە؟ جالپى، تالاق دەگەننىڭ ٴوزى نەندەي اقىماقتىق؟» دەپسىز.

تالاق بەرۋ قۇقىعىنىڭ ەرلەرگە بەرىلۋىنىڭ ٴبىر سەبەبىن جوعارىدا ايتتىق (ايەل ادامنىڭ قانداي جاعدايدا تالاق سۇراي الاتىنى شاريعاتىمىزدا ايتىلعان). نەگە ٴۇش رەتتەن سوڭ قايتا قوسىلۋعا بولمايدى – از-كەم سوعان توقتالايىق. «اللا تاعالانىڭ رۇقسات بەرسە دە، ەڭ جەك كورەتىنى – تالاق» دەگەن حاديس بار. بۇل – تالاققا قاتىستى باستى ۇستانىم. قىسقا قايىرساق: اجىراسۋ – ەرلى-زايىپتىلارعا قاتىستى بولسىن، بالالارعا قاتىستى بولسىن وتە اۋىر تيەتىن جاعداي بولعاندىقتان جانە تالاقتىڭ ويىنشىققا (اشۋلانسا – اجىراسىپ، كوڭىلى تۇسسە – قايتا قوسىلىپ) اينالماۋى ٴۇشىن بەكىتىلگەن زاڭدىلىق. ەرگە دە، ايەلگە دە: «اۋزىڭنان شىعاتىن سوزگە اباي بول، كوڭىل اۋەنىنە توڭكەرىلە بەرمە، اشۋىڭدى اۋىزدىقتا، بالالارىڭنىڭ جاعدايىن ويلا، جارىڭنىڭ جانىن جارالاي بەرمە; ٴقادىرىن بىلمەسەڭ، ايىرىلىپ تىناسىڭ!» دەگەن ٴسوز عوي...

ايەل – ەگىنجاي ما جوق الدە؟..

تاعى “ايەل زاتىنا دەگەن ديسكريميناسيالىق ٴدالدۇرىش پايىمداردىڭ قۇرانداعى باستى ٴبىرى مىناداي ايات:"ايەل دەگەن - سەندەر ٴۇشىن ەگىنجاي ٴتارىزدى (سەندەر ولاردان ٴناسىل الاسىڭدار)، ال، ەگىنجايعا كوڭىلدەرىڭ سوققان جاعدايدا بارۋلارىڭ، ول ٴۇشىن، وزدەرىڭدى ازىرلەۋلەرىڭ كەرەك. اللادان قورقىڭدار، ونىمەن كەزدەسەتىندەرىڭدى ۇمىتپاڭدار، مۇميندەردى قۋانتىڭدار" (سوندا. "باقارا" سۇرەسى. 223-ايات. 32-ب.). بۇل اياتتىڭ ينتەرپرەتاسياسى: "ٴاي، ەركەكتەر، ايەل - ەگىن القابى سياقتى. ەگىندىكتەن قالاي ٴونىم جىينايسىڭدار، ايەلدەرگە دە سولاي بالا تاپتىراسىڭدار. سوندىقتان، ولارمەن جىنىستىق قاتىناستى كوڭىلدەرىڭ قالاعان جاعدايدا عانا جاساڭدار. ول ٴۇشىن، سەندەرگە باپ كەرەك!"

وسى شىندىقتى ادامزاتتا يا ارابتا مۇحاممەد زامانىنا دەيىن ەشكىم بىلمەي كەلگەن بە سوندا؟ ونداي جاعدايدى ادام تۇگىل، حايۋان دا بىلەدى عوي، ىقىلىم زاماننان. اقىلمەن بولسىن، تۇيسىكپەن يا سەزىممەن بولسىن، ول جاعدايدان كۇللى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ بارلىعى دا "حاباردار" ەمەس پە؟ جاراتۋشى ىيە ونداي سەزىمدى - جاراتىلۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ دا بويىنا و باستا "دارىتىپ" قويماي ما؟ ويتپەسە، ولار قالاي وسىپ-وركەندەر ەدى؟ ەگەر، اتالمىش ايات تا "قۇداي ٴسوزى" بولسا، وسىراق قوڭىز ەكەش وسىراق قوڭىز دا بىلەتىن سونداي جىنىستىق ٴجايتتى قۇداي نەسىنە مىجىپ وتىر؟!.. ارينە، قۇداي ونداي مىجىما اقىماق ەمەس. قۇراندى تۇزۋشىلەر عوي - قۇدايدى سولايشا اقىماق قىلىپ وتىرعان. ولارىمەن قويماي، "اللادان قورقىڭدار، ونىمەن كەزدەسەتىندەرىڭدى ۇمىتپاڭدار، مۇميندەردى قۋانتىڭدار" دەيتىندەرىن قايتەرسىڭ! نە ٴۇشىن قورقۋىمىز كەرەك، "ەركەكتەرمەن "جاقىنداسقان" ايەلدەر عانا بالا تاباتىنىن، ايەلدەرگە بالا تاپقىزۋ ٴۇشىن، ەركەكتەردىڭ قالاۋى مەن بابى بولۋ كەرەكتىگىن" بىزگە قۇداي مۇحاممەد زامانىندا قايتادان تۇسىندىرگەنى ٴۇشىن" قورقۋىمىز كەرەك پە؟! سوندا قالاي، "ەگىنجاي" رەتىندەگى ايەلدەر ەركەكتەرگە بالا تابۋ ٴۇشىن عانا قاجەت بولعانى ما؟ "مۇميندەردى سول ٴۇشىن قۋانتۋىمىز" كەرەك پە؟! كەز كەلگەن ەگىنجاي - ماۋسىمدىق دۇنيە. دەمەك، "ەگىنجاي" رەتىندەگى ايەلدەر سونداي "ماۋسىمدىق مەرزىمدەرىنەن" تىس ۋاقىتتاردا ەركەكتەرگە مۇلدە قاجەت بولماعانى عوي؟!..» دەپسىز.

ال عالىمداردىڭ تاپسىرىندە: بۇل اياتتاعى ەكىنشى سويلەم، ياعني «وزدەرىڭ قالاعان جاقتان كەلىڭدەر» دەگەنى (« ۇلى سوزدە ۇياتتىق جوق»): جاقىنداۋ جاقتارىن (الدى نەمەسە ارتى دەگەن سياقتى) بىلدىرۋىمەن قاتار، تەك سول «ەگىندىك بولاتىن جەرگە عانا» دەگەن ماعىنانى دا بىلدىرەدى. «ونى ايۋان دا بىلەدى» دەسەڭىز، «باسقا تەسىككە» شاباتىندار، ٴتىپتى ٴوز جىنىسىنا شاباتىندار بار ەمەس پە الەمدە؟ جانە ولار ٴوز ۇستانىمىن زاڭمەن قورعاپ، باق ارقىلى ناسيحاتتاپ جاتىر ەمەس پە؟ وسى سياقتى ازعىندىقتىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن اياتتا ەسكەرتىلسە، ونىڭ نەسى ايىپ؟!.. (قۇران ۇكىمدەرى بۇكىل جاعدايلاردى ەسكەرگەن امبەباپ ەرەجە ەكەنى وسىدان دا كورىنەدى)

ايەل كىسىنىڭ عانا بالا تابۋعا قابىلەتتى ەكەنىن ايتۋ – باسقا قابىلەتىن قورلاۋ نەمەسە تىيىم سالۋ ەمەس. ەگىنجايدىڭ ۋاقىتشا بولۋى – «ونى باسقا كەزدە كۇتۋگە، قورعاۋعا، دايارلاۋعا بولمايدى» دەگەن ٴسوز ەمەس (ساۋالىڭىزعا وراي)... كەلەسى سويلەم «وزدەرىڭ ٴۇشىن جاقسىلىق ازىرلەڭدەر» دەپ تە اۋدارىلادى. ياعني، «جالپى وزدەرىڭ ٴۇشىن جاقسىلىق جاساڭدار، ارعى دۇنيەگە جاقسىلىق ازىرلەڭدەر: ونىڭ ىشىندە وسى تىيىم مەن ۇكىمدى ەسكەرۋ ارقىلى دا جاقسىلىق ازىرلەڭدەر» دەلىنەدى. ارى قاراي «تاقۋالىق قىلىڭدار، اللامەن كەزدەسەتىندەرىڭدى بىلىڭدەر» دەگەنى دە، «يمان كەلتىرگەن مۇمىندەردى (جاقسىلىقپەن، جانناتپەن) سۇيىنشىلە» دەگەنى دە – تۇسىنىكتى. قارسى كەلىپ، كاپىر بولعاندى ەمەس، جاراتۋشىسىنا مويىنسۇنىپ، تاقۋا بولعاندى سۇيىنشىلەمەگەندە كىمدى سۇيىنشىلەيمىز؟! بۇل جەردەگى باستى قاتەلىك: قۇراننىڭ ٴبىر اياتىنىڭ ىشىندە بىرنەشە سويلەم (حابار، ۇكىم) بولاتىنىن ەسكەرمەۋدەن، ياعني «ٴبىر اياتتا ٴبىر-اق نارسە ايتىلادى» دەگەن تۇسىنىكتەن تۋىنداسا كەرەك...

كوپ ايەل ماسەلەسى

ٴسىز: “تەگىندە، ايەلزاتىن كۇڭ ەتۋگە بولا ما؟ ولاردى قاتىن ۇستىنە قاتىن ەتۋگە بولا ما؟ بولسا، گۋمانيزم پرينسيپتەرى قايدا قالادى؟ الدە، گۋمانيزم دەگەنىمىز جاي شاتپىراق پا؟ قۇراندى وقىپ وتىرساڭىز، سولاي سياقتى، ياعني، "ايەلدەردىڭ ەركەكتەرگە كۇڭ بولۋى ٴھام ايەلدەردىڭ ٴبىر ەركەككە قاتىن ۇستىنە قاتىن بولۋى - زاڭدىلىق، ادىلەت". سوعان بىر-ەكى مىسال كەلتىرەيىك.

«ەگەر جەتىم قىزدارعا (ۇيلەنسەڭدەر) ادىلەتتى ۇستاي المايتىن تۇرلەرىڭ بايقالسا، ونىڭ باسىن بوساتىپ، وزدەرىڭە ۇناعان ايەلدەردەن ەكەۋىن، ۇشەۋىن، ٴتىپتى، تورتەۋىن الساڭدار دا، ايىپ ەمەس. جالپى، ايەلدەردى تەڭ ۇستاي المايتىنداي بولساڭدار، ەڭ جاقسىسى - بىرەۋىمەن عانا قالۋ، ٴتىپتى، كۇڭدەرىڭمەن كۇن كورسەڭدەر دە بولادى. ٴبىر ايەلمەن قاناعاتتانۋ - قياناتتان اۋلاق بولۋدىڭ ەڭ تۋرا جولى». (سوندا. "نيسا" سۇرەسى. 3-ايات. 64-ب.) ايەل بىتكەننىڭ باس بوستاندىعىن، وزىندىك ەرىك-جىگەرىن، تانىم-تالعامىن، تاعدىرىن تالكەك قىلاتىن وسىناۋ اياتتىڭ سوڭعى ٴسوزى عانا دۇرىس: "ٴبىر ايەلمەن قاناعاتتانۋ - قياناتتان اۋلاق بولۋدىڭ ەڭ تۋرا جولى"...» دەپسىز...

كوپ ايەل الۋ يسلامعا دەيىن دە بولعان. شىنىنا كەلگەندە، يسلام ايەل سانىن 4-كە دەيىن شەكتەدى. بۇل – ٴبىر. ەكىنشىدەن 4 ايەل الۋ – مىندەت ەمەس، رۇقسات. شارتتارىن (ادىلدىك، باعىپ-قاعۋ سەكىلدى) ورىنداي، ساقتاي العاندا عانا بەرىلەتىن رۇقسات.

ومىردە نە بولمايدى، اعا؟ كەي جاعدايدا ايەلدە زايىپتىق مىندەتىن اتقارۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن سوزىلمالى اۋرۋى بولۋى مۇمكىن نەمەسە العان جارى بالا كوتەرە الماعاندىقتان، اقىرى ەكىنشىسىنە ۇيلەنگەندەر از با؟ وسى جاعدايدا «ٴبىر ايەلمەن عانا تۇرۋ كەرەك» دەگەن پرينسيپكە سالىپ، 10-20 جىل وتاسقان، بۇكىل جاستىق شاعى مەن جالىن ماحابباتىن سىيلاعان جۇبايىن لاقتىرعانداي قىلىپ، اجىراسىپ كەتكەنى دۇرىس پا؟ الدە... سول سياقتى، سوعىس كەزىندە ەر ادامدار مايداندا وپات بولىپ، ايەلدەردىڭ كوبى قامقورشىسىز قالعان جاعدايدا دا، جەڭىل جۇرىسكە سالىنۋعا توسقاۋىل قويۋ ماقساتىندا، ازعىندىققا جول بەرمەۋ ماقساتىندا جانە (ەڭ باستىسى) جەتىم-جەسىرگە قامقور بولۋ، سول ارقىلى اللا رازىلىعىنا يە بولۋ نيەتىمەن بىرنەشە ايەلگە ۇيلەنۋگە رۇقسات ەتىلەدى...

«جەسىرىمدى قاڭعىرتپايمىن، جەتىمىمدى جىلاتپايمىن» دەپ امەڭگەرلىك ٴداستۇرىن ەنگىزگەن اتالارىمىز اقىماق پا؟ الدە ٴوز ەركىمەن («بۇكىل توقالدار زورلىقپەن قوسىلعان» دەۋ – ارتىق ٴسوز ەمەس پە؟) توقال بولىپ كەلىپ، اقىرى اۋلەتتىڭ اناسىنا اينالعان اجەلەرىمىز از با تاريحتا؟ توقال بولعاننىڭ ٴبارى وپىق جەپ، وكىنىپ ٴوتىپ پە؟ قايتا، وسى «رۇقسات» حالقىمىزدىڭ سانىن كوبەيتىپ، ەلى مەن جەرىن قورعاپ قالۋىنا سەپتىگى ٴتيدى ەمەس پە؟! ٴتۇرلى سەبەپتەرمەن وتىرىپ قالعان قىز بالاعا قۋ تىزەسىن قۇشاقتاپ وتىرعاننان گورى، ويناستان بالا تاۋىپ العاننان نەمەسە بىرەۋدىڭ وتباسىن ويرانداپ، كۇيەۋىن تارتىپ العاننان گورى، بىرەۋلەردىڭ ويىنشىعى بولعاننان گورى، ەكىنشى بولسا دا، زاڭدى جۇباي، ارلى انا بولعانى ارتىق ەمەس پە، اعا؟..

ەكىنشى ايەل الۋ – مويىنىڭا ەكى ەسە جۇك ارقالاۋ دەگەن ٴسوز. حاديستە ەكى جۇبايى بولىپ، ولارعا ادىلدىك جاساي الماعان ادامنىڭ قيامەتتە جارتى دەنەسىمەن تىرىلەتىنى، ياعني سۇراۋ باستالماي-اق قور بولعان كۇيدە تىرىلەتىنى ەسكەرتىلگەن!..

ٴيا، جاراتۋشى يەمىز قۇرانداعى ۇكىمدەرىندە بۇكىل جاعداياتتى ەسكەرىپ، ٴارتۇرلى ادامداردىڭ دەڭگەيىن ولشەپ بارىپ، امبەباپ ەرەجەنى بەكىتىپ وتىر. ماسەلەن، ٴوش الۋدى الايىق: «قانعا – قان، جانعا – جان» دا، قۇن الۋ دا، كەشىرۋ دە، «جاماندىققا – جاقسىلىق» تا – قۇران ۇكىمدەرى...

مەيىربەك ادىلتەگى (جالعاسى بار)


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي