BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

سالافيلىك جاماعاتىنداعى الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ كەيبىر قىرلارى

قازىرگى تاڭدا سالافيلىك جاماعاتتار قازاقستاننىڭ زايىرلى قوعامىنان وقشاۋلانىپ، اينالاسىنداعىلاردان «بولەك» ٴومىر سۇرەتىن توپتاردى قۇرايدى. سونداي-اق ولاردىڭ اراسىندا وزگە ٴدىن وكىلدەرى مەن مازھاب ۇستاناتىن مۇسىلمانداردى كۇپىرلىكپەن ايىپتاۋ (تاكفىر)، ٴدىني نەگىزدە وتباسىلىق قاتىناستاردى بۇزۋ، وزگە مادەنيەت پەن وركەنيەت مۇرالارىنا توزىمسىزدىك تانىتۋ، مەملەكەت پەن قوعامنان وقشاۋلانۋ كورىنىستەرى ٴجيى بايقالادى.

سونىڭ سالدارىنان سالافيلىك توپتاردىڭ ىشىندە زايىرلى ٴبىلىم الۋدان، زايىرلى ماماندىق يگەرۋدەن، اقى تولەنەتىن ەڭبەكتەن، ٴتىپتى ادام ٴومىرى ٴۇشىن ماڭىزدى دارىگەرلىك جاردەمنەن باس تارتۋعا جەتەلەيتىن يدەيالار كەڭىنەن تارالعاندىعىن كورۋگە بولادى.

بۇرمالانعان مۇنداي ٴدىني كوزقاراستار ازاماتتارىمىزدىڭ باستى كونستيتۋسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىن شەكتەيدى. بۇل جاعداي قوعامدا ورىن العان زاڭسىز ۇيلەنۋ-اجىراسۋ (نەكە-تالاق)، ايەلدەر مەن بالا-شاعانىڭ قامقورلىقسىز جانە باسپاناسىز قالۋ، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان قاباتىنىڭ ۇلعايۋ فاكتىلەرىمەن كۇردەلەنىپ كەلەدى. سەبەبى وزدەرىن سالافيزم يدەولوگياسىنىڭ ىقپالىنا تۇسكەن ادامداردا وتباسىن اسىراۋ، بالا-شاعاسىنان قامقورلىعىن ۇزبەۋ جاۋاپكەرشىلىگى جوققا ٴتان. وعان زايىرلى جانە ٴداستۇرلى ٴدىني-رۋحاني قۇندىلىقتاردى مويىندامايتىن، قوعامنان وقشاۋلانعان سالافيلىك توپقا اربالعان ادامداردىڭ ٴدىني ۇستانىمدارىنىڭ نەگىزىندە اتا-اناسىمەن، وتباسىمەن تۋىستىق قارىم-قاتىناستارىن بۇزۋ وقيعالارى ايعاق بولماق.

سالافيلىك ۇستانىمداعىلاردىڭ كەيبىرى تەگىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردەن، سونىڭ ىشىندە تەگىن مەديسينالىق جاردەمنەن، بالالارعا بەرىلەتىن جاردەماقىدان، مەملەكەتتىك سالالارداعى جۇمىستاردان باس تارتىپ وتىر. ولاردىڭ مۇنداي ارەكەتتەرىنىڭ سالدارى قامقورسىز قالعان ايەلدەر مەن بالا-شاعانى قيىن جاعدايعا تۇسىرەتىنىن الگى ٴسالافي-دىندارلارىمىز «ٴدىني تۇرعىدان» تۇسىنە قويماعانى قاي-قايسىمىزدى بولسا دا اشىندىرارى انىق. مۇنىڭ سەبەبى ٴوزىن «ٴدىندار» سانايتىن سالافيلەردىڭ ٴدىننىڭ ىشكى ٴمانىن تۇسىنبەۋى، ٴداستۇرلى ٴدىني قاعيدالار مەن شىنايى شاريعات شارتتارىن ساقتاماۋى بولىپ وتىر.

سالافيزم جاماعاتىنىڭ يدەولوگتارى سۇراق-جاۋاپ تۇرىندە ٴار ٴتۇرلى ٴدىني سارىنداعى سۇحبات جۇرگىزۋ ارقىلى ٴدىندارلارعا قالاي ٴومىر ٴسۇرۋ كەرەكتىگىن، كىممەن قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ نەمەسە ٴۇزۋ قاجەتتىگىن ۇيرەتەدى. وسىلايشا ماقساتتى تۇردە يدەولوگيالىق ىقپالعا تۇسكەن ادامداردىڭ ساناسىن باسقارادى. مۇنىڭ مىسالى رەتىندە عالامتور جەلىسىندە تارالعان سالافيلىك باعىتتا جۇرگىزىلگەن كەلەسى سۇحباتقا نازار سالساق.

سۇحبات بارىسىندا ٴوزىن قازاقستاندىق جاماعاتتانمىن دەپ تانىستىرعان ٴبىر ازامات يسلامداعى ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىنا قاتىستى: «ٴقازىر كوپتەگەن اپكە-قارىنداسىمىز كۇيەۋىنەن اجىراسىپ، كوكەيلەرىندە «بالا-شاعامىزدى قالاي باعامىز؟» دەگەن ساۋال تۋىنداپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا ايەلدەر وزدەرىن جانە وتباسىسىن اسىراۋى ٴۇشىن قانداي دا ٴبىر جۇمىستى ىزدەپ تابۋىنا بولا ما؟»، – دەگەن سۇراق قويعان بولاتىن.

سونداي-اق سۇراق قويۋشى الگى ادام جاماعاتتاعى اجىراسقان ايەلدەردى تالاق ەتكەن جۇبايى وزگەلەردەن قارجىلاي نەمەسە باسقا دا ماتەريالدىق كومەك قابىلداۋىنا تىيىم سالاتىندىعىن جەتكىزدى.

قويىلعان بۇل ساۋالدارعا جاۋاپ رەتىندە يدەولوگ: «ەگەر ايەلدىڭ كۇيەۋى قايتىس بولسا، ول كەشىكتىرمەي تەزىرەك تۇرمىسقا شىقسىن. ال، ەگەر ايەلدەر تۇرمىس قۇرا الماسا، وندا ولارعا جۇمىس ىستەۋلەرىنە رۇقسات ەتىلەدى. تەك قانا ول جۇمىس قالانىڭ اۋماعىندا بولۋى شارت. ول ايەلگە باسقا قالاعا كەتۋگە بولمايدى. سونداي-اق ول ايەلدەر وزگە ەركەكتەرمەن ٴبىر سالادا جۇمىس جاساۋىنا تىيىم سالىنادى»، – دەگەن پىكىردى ٴبىلدىردى.

جاماعات مۇشەسى قويعان سۇراقتىڭ وزىنەن-اق بۇل توپتارداعى ايەلدەردىڭ قانشالىقتى الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق اۋىر جاعدايلاردى باستارىنان وتكىزىپ جاتقاندىعىن تۇسىنۋگە بولار، الايدا ٴتۇيسىنۋ قيىن. زاڭدى نەكەسى بولماعان سوڭ، ەرى «اقيقاتىن» ۇرانداتىپ، ٴوزىنىڭ جۇبايى مەن پەرزەنتى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ورىنداۋدان باس تارتىپ وتىر. ٴتىرى جەتىم-جەسىرلەردىڭ دالادا پاناسىز قالۋىنا «ۇلكەن ۇلەسىن» قوسۋدا. ونىمەن قويماي، بۇل «اقيقاتشىلاردىڭ» قورعانسىز وتباسىنا وزگەلەردەن قانداي دا ٴبىر كومەك الۋىنا قارسىلىق تانىتۋى ٴسالافيزمدى ۇستاناتىنداردىڭ ادامي قاسيەتتەردەن جۇرداي زالىمعا اينالاتىنىن ايعاقتاي تۇسپەك.

قازىرگى تاڭدا ٴسالافيزمدى ۇستانۋشىلاردىڭ اراسىندا كەڭ ەتەك العان زاڭسىز نەكە مەن تالاق ماسەلەسى ەلىمىزدەگى وتباسى ينستيتۋتىنا ٴقاۋىپ توندىرەتىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر. شاريعي قاعيدالاردى بۇرمالاپ تۇسىندىرەتىن سالافيلەردىڭ نەكەلەسۋ مەن اجىراسۋعا ات ٴۇستى قاراۋى قوعامدا وتباسىلاردىڭ بۇزىلۋ فاكتىلەرىنىڭ جيىلەۋىنە ىقپال ەتەدى.

سالافيلىك توپتاردىڭ ىشىندە احاج بولىمشەسىندە زاڭدى نەكەگە تىركەلمەي، اتا-اناسىنىڭ رۇقساتىنسىز نەكەسىن قيدىرۋدىڭ سالدارىنان از ۋاقىت ىشىندە 4-5، ٴتىپتى 11 رەت تۇرمىسقا شىعىپ ۇلگەرگەن بويجەتكەندەردى كورۋگە بولادى. بويجەتكەندەر ٴار نەكەدەگى كۇيەۋىنەن نەگىزسىز «تالاق» العان سوڭ بالالارىمەن باسپاناسىز، قامقورلىقسىز قالىپ قويىپ وتىر. وتباسىلىق جاۋاپكەرشىلىكتەن باس تارتقان سالافيلەردىڭ مۇنداي ارەكەتتەرىنەن كوپتەگەن قىز-كەلىنشەك، ايەل-انا، ٴسابي تاستاندى حالگە ۇشىراۋدا. سونداي-اق، ايەلىنە ۇيالى بايلانىستان «تالاق» دەگەن سمس-حابارلامانى جىبەرۋ ارقىلى وتباسىلىق جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشقاقتاۋ وسى سالافيلىكتى ۇستانعان ازاماتتاردىڭ اراسىندا ادەتكە اينالىپ وتىر.

ٴسالافيزمدى ناسيحاتتاۋشى توپتار ايەلگە جاماعاتتان تىس ورىنداردا زايىرلى ٴبىلىم الۋعا، اينالاسىنداعى قوعاممەن ەمىن-ەركىن قارىم-قاتىناس ورناتۋىنا، ٴوزىن جانە وتباسىن اسىراۋىنا، وزگە قالاعا نەمەسە ەلگە ساپارعا شىعۋىنا، ٴوزىنىڭ نەگىزگى كونستيتۋسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن پايدالانۋىنا شەكتەۋ قويۋدا. وسىعان وراي، ٴسالافيزمدى قازاقستاننىڭ زايىرلىلىعى مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمىن، اتا زاڭى مەن كونستيتۋسيالىق زاڭدارىن، قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىن مويىندامايتىن توتاليتارلىق ۇيىم دەپ اتاۋ نەگىزسىز ەمەس ەكەنىن بايقاۋعا بولادى.

ٴداستۇرلى يسلام شاريعاتىندا وتباسى قۇرۋ – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىن ماڭىزدى قادام. ويتكەنى وتاعاسى وتباسىنىڭ ٴار مۇشەسى ٴۇشىن جاراتۋشىنىڭ الدىندا جاۋاپتى بولادى. يسلامداعى مورالدىق جانە شاريعي نورمالارعا سايكەس ٴار ادام ەڭ الدىمەن ٴوزىنىڭ، سودان سوڭ تۋعان- تۋىستارى مەن كورشى-قوڭسىلارىنىڭ الدىندا، سونداي-اق حالقى مەن وتانى الدىندا قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بار. ولاردىڭ بارلىعىن ەلەمەي قالدىرۋ – مۇسىلمانشىلىققا جات سيپات.

قوعامدا وتباسى قۇندىلىعىنىڭ ساقتالماۋى كوپتەگەن الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ تۋىنداۋىنا اكەپ سوقتىرادى. ولاردىڭ ىشىندە قامقورسىز قالعان قىز-كەلىشەكتەر مەن جەتىم بالالاردىڭ كوبەيۋى، جاستاردىڭ اراسىندا سۋيسيدتىك وقيعالاردىڭ جيىلەۋى، قوعامنىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك تۇرعىدان قۇلدىراۋى سەكىلدى باسقا دا پروبلەمالاردى ۇزاق تىزبەكتەۋگە بولادى.

دەگەنمەن، بۇگىندە سالافيلىك اعىمنىڭ ىقپالىنا تۇسكەن، ولاردان زارداپ شەككەن جاندارعا مەملەكەتىمىز تاراپىنان جان-جاقتى كومەك كورسەتۋ شارالارى كەشەندى تۇردە بەلسەندى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. اۋىر الەۋمەتتىك جاعدايعا تاپ بولعان، ٴدىني ەكسترەميزم باپتارىمەن سوتتالعانداردىڭ وتباسى مۇشەلەرى مەن تۋعان-تۋىستارى قر «مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تۋرالى» جانە «بالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقىلار تۋرالى» زاڭدارىنا سايكەس وزدەرىنە تيەسىلى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الا باستادى. ولاردىڭ ٴبىراز بولىگى ەلباسىمىز بەكىتكەن «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. سونداي-اق ولاردىڭ كەيبىرىنە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋ ٴۇشىن «كاسىپكەر» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىندە قاجەتتى نەسيەلىك كومەكتەر بەرىلۋدە. سونىمەن قاتار، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا كومەك بەرۋ شارالارىنىڭ قاتارىندا بالالاردى مەكتەپكە دايىندايتىن «مەكتەپكە جول» ناۋقاندارىن اتاپ وتۋگە بولادى.

سالافيزم سەكىلدى راديكالدى ٴدىني اعىمنىڭ ىقپالىمەن كۇرەسۋدىڭ ٴتيىمدى جولى رەتىندە ەلباسىمىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «بىزگە قوعامدا، اسىرەسە جاستار اراسىندا ٴدىني ەكسترەميزمگە قارسى پروفيلاكتيكانى كۇشەيتۋ قاجەت» دەپ، الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ٴوتتى. وسىعان وراي، قر ٴدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى ەڭ الدىمەن «وقشاۋلانباعان» حالىقتى ەسكەرتۋ جانە قوعامنىڭ ٴار قاباتىندا ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان ٴاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ جۇمىستارىن بەلسەندى جۇرگىزىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار مينيسترلىك ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسە وتىرىپ، جات اعىمنىڭ ىقپالىنا تۇسكەن ادامدارمەن كەشەندى تۇردە وڭالتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى جۇيەلى تۇردە قولعا العان.

قازىرگى تاڭدا قازاقستان ٴوزىن الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل ٴبولىپ، جەكە كاسىپكەرلىكتى قولداۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ورنىقتى تۇردە جەتىلدىرىپ كەلەدى. ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ٴار ٴتۇرلى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ارنايى باعدارلامالار قولعا الىنۋدا. باستى ماقسات – جوعارى تەحنولوگيالىق جاڭا ٴوندىرىستى ورگە سۇيرەيتىن شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى ورتا الەۋمەتتىك تاپتىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ، حالىقتىڭ ٴال-اۋقاتىن كوتەرۋ. كەز كەلگەن ادام وتباسىن اسىراپ-ساقتاۋ، ۇرپاعىنا جاقسى تالىم-تاربيە بەرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ كوركەيۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسادى. بۇل ٴاربىر مۇسىلماننىڭ وتان جانە جاراتۋشى الدىنداعى قاسيەتتى بورىشى.

مۋسليموۆ م.ج

قر مسم دىك «ٴدىن ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعى» رمم يسلامدى زەرتتەۋ ٴبولىمىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى

maturidi.kz


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي