BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

وزبەكالى جانىبەكوۆ قىزىققان قۇندى مۇرا

فوتو: Автор

قىزىلوردا، baq.kz ٴتىلشىسى. قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق ٴۇي جيھازىنىڭ بىرەگەي ٴتۇرى اسادال ساقتالعان.

اسادال قازىرگى تاڭدا مۋزەي ەكسپوزيسياسىنان ورىن العان. ونى كەڭەس وداعى تۇسىنداعى مۋزەي قىزمەتكەرلەرى قۇندى جادىگەرلەر جيناقتاۋ ەكسپەديسياسى كەزىندە قازالى وڭىرىنەن تاۋىپتى. 1982 جىلى مۋزەي قورىنا وتكىزىلگەن.

ەڭ الدىمەن، اسادال دەگەن نە؟ ول – قازاق حالقى ٴۇي تۇرمىسىندا پايدالانعان جيھازداردىڭ ٴبىرى. «اس جانە ادال» دەگەن سوزدەردەن قۇرالعان. اسادال نەگىزىنەن شكافتىڭ قىزمەتىن اتقارعان. وندا تاماق جانە ىدىس-اياق ساقتالادى.

قىزىلوردا وبلىستىق مۋزەيىنىڭ عىلىمي حاتشىسى، تاريحشى اسحات قوجاگەلدى ۇلى سايلاۋدىڭ ايتۋىنشا، ەتنوگرافيالىق دەرەكتەر ونىڭ دا بىرنەشە ٴتۇرى بولعانىن جانە تۇركى حالىقتارى قولدانعانىن ايعاقتاپ وتىر.

«بەلگىلى ەتنوگراف ح.ارعىنبايەۆ ٴوزىنىڭ ەڭبەگىندە اسادالدىڭ ەڭ كونەسى قازىرگى تۋمبوچكا ٴتارىزدى جاسالعانىن، ەكىنشى ٴتۇرىنىڭ ەنى مەن بيىكتىگى شامالاس ەكەنىن جازادى. ال ٴۇشىنشى ٴتۇرىنىڭ بيىكتىگى كەبەجەدەي عانا بولعان. ٴتورتىنشى ٴتۇرى بۋفەت ٴتارىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستىق ولكەتانۋ مۋزەيى قورىندا اسادالدىڭ تۋمبوچكا جانە بۋفەت تۇرلەرى بار. ال مۋزەيدەگى بۋفەت ەتىپ جاسالعان اسادال قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ساقتالعان باسقا تۇرلەرىنە مۇلدەم ۇقسامايدى جانە وزىندىك پىشىنىمەن ەرەكشەلەنەدى»، – دەيدى اسحات قوجاگەلدى ۇلى.

بۇل اسادالدىڭ اشپالى ەسىگى بار. ەڭ ۇستىڭگى اشىق بولىگىندەگى ويۋ-ورنەكتەر نازار اۋدارتپاي قويمايدى. ماڭداي بەتىندەگى گۇل بەينەلى ويۋلار جانە قاز مويىن تارىزدەس ورنەكتەردىڭ رەڭكى، ناقىشى ٴوزارا ۇيلەسىم تاپقان.

اسادالدىڭ اۆتورىنا كەلسەك، حح عاسىردىڭ ٴى جارتىسىندا ارال-قازالى وڭىرىنە تانىمال بولعان اجىمبەت قارايعىروۆ دەگەن اعاش ۇستاسى. ول 1888 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. 1937 جىلى ستاليندىك زۇلماتتىڭ قۇربانى بولعان. ال 1953 جىلى قايتا اقتالعان ەكەن. تاريحشى اسحات قوجاگەلدى ۇلىنىڭ مالىمەتىنشە، اجىمبەت قارايعىروۆتىڭ اسادالى قازاق ٴسسر-نىڭ مادەنيەت ٴمينيسترى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان. ول مۇراجايعا كەلىپ، جادىگەرلەرمەن تانىسادى. سوندا وسى اسادال ونىڭ كوزىنە وتتاي باسىلىپتى.

«وزبەكاىل اعامىز جارتى ساعاتتاي جيھازعا ٴۇڭىلىپ، ٴبىر سىرعا قانىققانداي تاڭداي قاعادى. مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە قاراپ، اسادال بەتىندەگى ويۋ-ورنەكتەردىڭ «سويلەپ» تۇرعانىن جەتكىزەدى. ٴسويتىپ، وعان العاش رەت «اعاش ۇستاسى اجىمبەت ٴوز ٴومىرىنىڭ بايانىن اسادالعا سىيدىرعان» دەگەن باعڭا بەرەدى. سونىمەن بىرگە، مۇنداي اسادالدىڭ قازاق دالاسىندا وتە سيرەك كەزدەسەتىنىن ايتقان. وكىنىشتىسى سول، اسادالدىڭ سيپاتتاماسى قاعاز بەتىنە تۇسپەگەن. وسىنىڭ ٴوزى، اجىمبەت ۇستانىڭ قولىنان شىققان دۇنيەلەردىڭ ٴقايسىبىرى بولماسىن، قازاقتىڭ اعاش وڭدەۋ ونەرىندەگى بىرەگەي دۇنيەلەر دەپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى»، – دەيدى اسحات سايلاۋ.

مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، مۇندا باس سۇققان عالىمدار، تۇركولوگتار، ەتنوگرافتار مىندەتتى تۇردە اسادالعا ايالداپ، ۇستانىڭ شەبەرلىگىنە ٴتانتى بولىپ كەتەدى. ٴتىپتى، قىزىلورداعا ات باسىن تىرەگەن قازاق ونەرىنىڭ مارعاسقاسى ٴاسانالى ٴاشىموۆ تە مۋزەيگە كەلىپ، «قۇپياعا تولى اسادالدى جاساعان شەبەر تەگىن ادام ەمەس، رۋحانياتى تەرەڭ تۇلعا بولعان عوي» دەپ تاڭدانىس ٴبىلدىرىپتى.

اجىمبەت ۇستا بۇدان دا باسقا قۇرال-سايماندار، ٴتۇرلى جابدىقتار، ۇلكەندى-كىشىلى ٴۇي جيھازدارىن جاساعان. ونىڭ شامامەن وتكەن عاسىردىڭ 20-30 جىلدارى جاساعان ساندىعى مەن جۇكاياعى دا وسى مۋزەيدە ساقتاۋلى. ۇستا ارلەپ-ساندەۋدە قيالىنا ەرىك بەرگەن. ساندىقتىڭ بەتىنە «بوتاكوز»، «تاڭداي»، «جاپىراق»، «گۇل» ورنەكتەرى، جۇكاياققا «گۇل»، «سۋ» ورنەكتەرى سالىنعان. ٴۇي جيھازدارىنىڭ جاسالعانىنا ٴبىر عاسىرعا جۋىق وتسە دە ٴالى كۇنگە دەيىن العاشقى كوركەمدىك كەيپىن جوعالتپاعان. بوياۋلارى قانىق.

ٴا.قارايعىروۆتىڭ ٴتول تۋىندىلارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ، وسى كۇنگە جەتكىزگەن ۇستا ۇرپاقتارى مەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگى زور ەكەنىن اتاپ ٴوتۋ كەرەك.

«بۇل مۇرالار – ەلىمىز بويىنشا بالاماسى جوق قۇندى دۇنيەلەر. مادەني يگىلىگىمىزدىڭ وسى ٴبىر بولشەگىنىڭ وزىنەن تەرەڭ ماعىنا مەن اسقان شەبەرلىكتىڭ ۇلگىسى كورىنەدى. دۇرىسى، قازاقتىڭ ۇلىلىعى مەن كەمەل وركەنيەتىنىڭ ٴىزى سايراپ جاتقانى بايقالادى»، – دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ٴبولىم مەڭگەرۋشىسى ەلزيرا ساعيتجانوۆا.

فوتولار: اۆتوردان


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي