BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

مۇسىلماننىڭ جان-جانۋارلارعا قاتىستى مىندەتتەرى

ٴمۇميننىڭ تەك ادامدارعا عانا ەمەس، جان-جانۋار، جاندىك اتاۋلىعا قاتىستى مىندەتتەرى دە بار. مۇسىلمان ادامداردىڭ قۇقىعىن عانا اياققا تاپتاماۋعا داعدىلانىپ قويماي، تابيعاتقا، جان-جانۋارلارعا قامقورلىق تانىتۋ دا - مەيىرىمدىلىكتىڭ ٴبىر پاراسى. بۇعان جارقىن مىسالدى راسۋلاللانىڭ (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) ومىرىنەن تابا الامىز.

ماسەلەن، ٴشول دالادا كەزىككەن قۇستىڭ ۇياسىن بۇزباس ٴۇشىن اسكەردى باسقا جاقپەن جۇرگىزگەن پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) تاعى بىردە كوزىنەن جاس سورعالاعان تۇيەنىڭ يەسىنە «اللادان قورىق، بۇعان شاماسى كەلمەيتىن جۇك ارتپا» دەپ ەسكەرتكەن. كەرەك دەسەڭىز، اعاش جاپىراقتارىن ەشكىلەر جەسىن دەپ اياۋسىز قاققىشتاعان قويشىنى كورگەن پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام): «مۇنىڭ دا جانى بار، ابايلاساڭشى» دەپ جاساعان ەسكەرتۋىنىڭ ٴوزى ادامزات پەن تابيعات اراسىنداعى ۇلى ۇيلەسىمنەن حابار بەرمەي مە؟ پايعامبارىمىزدىڭ (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) جاندى-جانسىز تابيعاتقا مەيىرمەن قاراعانىنداي، ٴمۇمين دە ٴاربىر تىرشىلىك يەسىنە جاناشىرلىق تانىتا ٴبىلۋى ٴتيىس.

دىنىمىزدە مىسىقتى قاماپ ۇستاپ اشتان قاتىرعان ايەلدىڭ قىلىعى ونى توزاققا جەتەلەگەنىن، حايۋانداردى تىرىدەي نىسانا قىلىپ، قاراقشىعا تىككەندەرگە، مالدىڭ ماڭدايىنا تاڭبا باسقاندارعا قارعىس ايتىلاتىنىن ەسكەرتىپ، ٴتىلسىز حايۋاندارعا جاقسى قاراۋدى مىندەتتەيدى. قورعانسىز حايۋاندارعا اياۋسىز قاراعانداردىڭ جازاسىز قالمايتىنىن مىنا حاديستەن بىلەمىز: «ٴبىر ايەل مىسىقتى اشتان ولگەنشە قاماپ ۇستاعانى ٴۇشىن ازاپقا دۋشار بولدى جانە سول سەبەپتى توزاققا كىردى. ول مىسىققا ەشتەڭە ىشكىزىپ-جەگىزبەدى، ٴتىپتى جەردەگى جاندىكتەردى جەۋىنە مۇرشا بەرمەدى»[1].

ابدۋللا يبن ومار (ر.ا.) بىردە قۇس اتقان قۇرايىشتىق جاسوسپىرىمدەردى كەزدەستىرەدى. ولار ٴدوپ تيمەگەن ٴاربىر وق ٴۇشىن قۇستىڭ يەسىنە اقشا تولەپ جاتادى. ابدۋللا يبن وماردى (ر.ا.) كورگەن جاستار بىتىراي قاشا جونەلەدى. يبن ومار (ر.ا.) ولارعا: «مۇنى ىستەۋگە كىمنىڭ ٴداتى باردى؟ اللا ونى قارعىسقا ۇشىراتسىن! راسىندا اللا ەلشىسى (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) حايۋاندى تىرىدەي نىساناعا تىگىپ وق اتقانداردى لاعىنەتتەگەن بولاتىن»، – دەدى[2].

پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) بىردە تۇمسىعىندا ەن-تاڭباسى بار قاشىردىڭ قاسىنان ٴوتىپ بارا جاتىپ: «مىنا حايۋاننىڭ تۇمسىعىنا كۇيدىرىپ تاڭبا باسقانعا اللانىڭ لاعىنەتى جاۋسىن» دەگەنى انىق بار[3].

ابدۋللا يبن ٴماسعۋدتان (ر.ا.) جەتكەن ريۋاياتتا بىلاي دەلىنگەن: «اللا ەلشىسىنىڭ (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلگەن ٴبىر جورىقتا ەدىك. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) دارەت سىندىرۋ ٴۇشىن اۋدەم جەرگە كەتتى. وسى ارادا ٴبىز قۇس ۇياسىنا تاپ بولدىق تا، ٴالى قاناتتانباعان ەكى بالاپاندى قىزىق كورىپ قولىمىزعا الدىق. بايعۇس اناسى بالاپاندارىن اينالا ۇشىپ شىرپىر بولىپ جاتقاندا پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) ۇستىمىزدەن ٴتۇستى دە: «مىنا بەزەك قاققان قۇستىڭ بالاپاندارىن قايسىڭ الدىڭ؟ ۇياسىنا قايتا قويىڭدار»، – دەپ بۇيىردى. تاعى بىردە قۇمىرسقانىڭ يلەۋىن بۇزىپ وتقا جاققانىمىزدى كورگەندە: «قۇمىرسقالاردى كىم ورتەدى؟» دەپ سۇرادى دا، «راسىندا جاراتقاننان باسقانىڭ وتپەن ازاپ بەرگەنى ٴجونسىز ٴارى دۇرىس ەمەس» دەگەن-دى[4].

قولمەن ىستەگەندى موينىمەن كوتەرۋدىڭ قاجەتتىگىن ەشقانداي قۇقىق سالاسى جوققا شىعارمايدى. ٴبىراق، قۇقىق بۇزۋشىلىق ارەكەتكە، قىلمىسقا تاعايىندالاتىن جازا ادىلەتتىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە جەتكىلىكتى شامادا جانە ايىپتى ادامدى قىلمىسقا قايتا بەتتەۋدەن تىياتىنداي ساباقتى دارەجەدە بولۋى ٴتيىس. يسلام ٴاربىر كۇناعا، قىلمىسقا تيىسىنشە ەڭ ٴادىل جازا بەلگىلەپ، قىلمىستىڭ الدىن الۋ شارالارىن قامداعان. قىلمىس ٴۇشىن بەرىلگەن جازانىڭ ٴادىل بولۋىن قالاعان ٴدىنىمىز جازىقسىز حايۋانداردى وتپەن، توقپەن ازاپتاۋدى قۇپتامايدى. كەرەك دەسەڭىز، پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام) مالدى وتپەيتىن پىشاقپەن باۋىزداپ قيناماۋدى ٴارى پىشاقتى ونىڭ كوزىنشە قايراماۋدى تاپسىرعان. مالدى سويۋ ازىق ٴۇشىن امالسىزدان جاسالعان ٴىس ەكەنىن، حايۋانعا اياۋشىلىق تانىتۋ كەرەكتىگىن وسىدان اڭعارامىز.

ٴدىنىمىز ادامدارعا عانا ەمەس، حايۋاندارعا دا قارعىس ايتۋدى، قارعاپ-سىلەۋدى ماقۇلدامايدى. بايقاعانىمىزداي، يسلام تەك ادام بالاسىنىڭ عانا ەمەس، جان-جانۋارلاردىڭ دا اقىسىن اياقاستى ەتكىزبەي، قامقورلىعىنا العان. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ٴۋا ٴساللام): «تاڭ نامازىنا شاقىرعان اتەشتى سوكپەڭدەر، تىلدەمەڭدەر» دەپ، نامازعا سەبەپكەر ٴاربىر نارسەنى قىمباتقا باعالايتىنىن بىلدىرگەن[5].

وسى تاقىرىپ بويىنشا كوز جۇگىرتكەن اياتتاردان، حاديستەردەن تۇيگەن ويىمىز تومەندەگىدەي:

1. حايۋاندارعا اياۋشىلىق تانىتۋ، ولارعا جاناشىر بولۋ ٴمۇميننىڭ ايقىن ۇستانىمى بولۋعا ٴتيىس. ويتكەنى، حاديستە بىلاي دەلىنگەن: «كوكتەگىلەر (اللا تاعالا مەن ونىڭ پەرىشتەلەرى) سەندەرگە مەيىرىمدى بولسىن دەسەڭدەر، جەر جۇزىندەگىلەرگە مەيىرىمدى بولىڭدار»[6].

2. ٴمۇمين ەشبىر تىرشىلىك يەسىن وزبىرلىقپەن جابىرلەمەۋگە، مالدىڭ باسىنان، تۇمسىعىنان قاعىپ، سوققىعا جىقپاۋى ٴتيىس.

3. ٴمىنىس كولىكتەرىنە شامادان تىس جۇك ارتپاعانى، ەشقانداي جان-جانۋار، جاندىكتى تىرىدەي وتقا ورتەمەگەنى، دەنە مۇشەلەرىن كەسكىلەمەگەنى، كۇيدىرىپ تاڭبا باسپاعانى ٴجون.

4. مالدى اش قاتىرماي، ۋاقىتىلى جەم-سۋىن بەرۋگە، قورا-قوپسىسىن تازا ۇستاۋعا، اۋىرعاندا ەم-دومىن جاساۋعا مىندەتتى.

5. حايۋاندارعا قارۋ كەزەپ قورقىتپاعانى، قۇستاردىڭ ۇياسىن بۇزباعانى، قوراز، يت جانە باسقا دا جانۋارلاردى توبەلەستىرمەگەنى ابزال.

6. كەز كەلگەن زيانى جوق جاندىكتىڭ كوزىن جويۋعا، ولتىرۋگە، تابانمەن جانىشتاۋعا تىيىم سالىنعان. ٴبىرقاتار ۋلى جاندىكتەر مەن ٴقاۋىپتى جانۋارلاردى، سونىڭ ىشىندە جىلاندى، شاياندى، تىشقاندى، ارانى، سونانى، قۇتىرعان ٴيتتى جانە باسقا جاندىكتەردى تەك زيانى تيگەن جاعدايدا ولتىرۋگە رۇقسات ەتىلگەن.

7. ٴمۇمين ەشقانداي حايۋاندى قارعاپ، سىلەمەيدى، لاعىنەتتەمەيدى.

8. ٴمۇمين بارشا ادام بالاسىنا، جان-جانۋارلار مەن جاندىكتەرگە جاناشىرلىق تانىتادى، ولارعا قامقور بولادى. باسقالاردىڭ دا قاتىگەزدىككە بارۋىنا قارسى تۇرادى، جازىقسىز جانۋارلاردى قورعايدى.+


[1] بۇحاري. ٴانبيا 54; ٴمۇسليم. سالەم 151،152، بيرر 133، 134.

[2] بۇحاري. ٴزاباين 25; ٴمۇسليم. سايد 58،60; تيرميزي. سايد 9; ٴناساي. داحايا 41; يبن ٴماجا. ٴزاباين 10.

[3] ٴمۇسليم. ليباس 107; ٴابۋ ٴداۋىت. ليباس 52.

[4] ٴابۋ ٴداۋىت. جيھاد 112، ادەپ 164.

[5] ٴابۋ ٴداۋىت. ادەپ 115.

[6] تيرميزي. بيرر ٴۋا سىلا 16; بايحاكي. ٴاس-سۋنانۋ كۇبرا 9/41.

قۇدايبەردى باعاشار

muslim.kz


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي