BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

پرەزيدەنت جارلىعى تۇركىستاندى الەمدىك ارەنادا تانىتادى – احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى

تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى، اكادەميك بولاتبەك ٴəبدىرəسىلوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋىنا قاتىستى پىكىرىن ايتتى، دەپ حابارلايدى baq.kz اقپارات اگەنتتىگى.

بولاتبەك ٴəبدىرəسىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، تۇركىستاننىڭ وبلىس ورتالىعى بولىپ جاريالانۋى بۇكىل قازاق ەلىنە، تۇركىتىلدەس حالىقتار ٴۇشىن دە ۇلكەن جاڭالىق بولدى. قاسيەتتى قالانىڭ مارتەبەسىن ۇدايى اسقاقتاتىپ كەلە جاتقان ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بۇل جارلىعى قازاق تاريحىنان ماڭىزدى ورىن الاتىن بولادى. ٴقازىر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان كۇندە تۇركىستاننىڭ وبلىس مارتەبەسىن الۋىنا وراي ايتىلىپ جاتقان پىكىرلەردى كورىپ، حالقىمىزدىڭ رياسىز قۋانىشتا ەكەندىگىن كورۋگە بولادى.

«ۇلت كوشباسشىسى، تۇركىستاننىڭ مارتەبەسىن ەل تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانعا دەيىن كوتەرۋدى قولعا العان. ونىڭ ناقتى ايعاعى – تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى. وسىدان تۋرا 27 جىل بۇرىن، ياعني 1991 جىلعى 6 ماۋسىمدا قازاقستان پرەزيدەنت الماتى قالاسىندا "قازاقستاننىڭ حالىق شارۋاشىلىعى ٴۇشىن جوعارى بىلىكتى مامانداردى ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيiندە دايارلاۋدى كەڭەيتۋ، ورتا ازيانىڭ ەجەلگi عىلىمي جانە مادەني ورتالىعى – تۇركiستان قالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا 1991 جىلى تۇركiستان مەملەكەتتiك ۋنيۆەرسيتەتi اشىلسىن" دەگەن №329 جارلىعىن شىعاردى. مىنە وسى جارلىق قالانىڭ مادەني، الەۋمەتتىك ٴومىرىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەپتىك بولدى. جارلىق شىققاننان سوڭ ارادا ٴبىر جىل وتكەندە 1992 جىلى 1 مامىر كۇنى تۇركيانىڭ پرەمەر ٴمينيسترى س.دەميرەلمەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ كەلىسىمىمەن بۇل ۋنيۆەرسيتەت "حالىقارالىق مارتەبەگە" يە بولدى. وسىلايشا قالانىڭ وركەندەي تۇسۋىنە كومەك قولىن سوزا باستاعان تۇركيا مەملەكەتى بولدى. وسى كەزدە ەلباسى "قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى تۇركىستاندى تۇركى دۇنيەسىنىڭ ورتاق ٴبىلىم شاڭىراعىنا اينالدىرادى" دەدى. قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتە 8 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت قازاق، تۇرىك، ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە ٴبىلىم الادى. ولاردىڭ قاتارىندا 1300-گە جۋىق ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ 16 مەملەكەتى مەن 15 اۆتونومدى رەسپۋبليكاسىنان كەلگەن 30-دان استام ۇلت وكىلدەرى بار. تۇركى الەمىنىڭ اقساقالى اتانعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ايتقان بولجامى راسىندا ىسكە اسۋدا»، - دەدى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى.

ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى ەلباسىنىڭ احمەت ياساۋي كەسەنەسىن قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋگە قالايشا كومەك بەرگەنىن ەسكە الدى.

«ەستەرىڭىزدە بولسا، تۇركيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ت.ٴوزال كيەلى شاھارعا 1993 جىلى رەسمي ساپارمەن كەلىپ ياساۋي باباعا زيارات جاسادى. وسى كەزدە قازاقستان پرەزيدەنتىنە ۇلى ۇستاز احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ كەسەنەسىن قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋگە كومەك بەرەتىنىن ايتتى. وسىلايشا ۇلى قولباسشى ٴامىر تەمىردىڭ بىزگە مۇرا ەتىپ قالدىرعان 6 عاسىردان بەرى تۇركىلەردىڭ رۋحاني ورداسىنا اينالعان كەسەنە رەستاۆراسيادان ٴوتتى. قاسيەتتى قالانى "رۋحاني استانا" اتاعان پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۇركىستانعا دەگەن پەرزەنتتىك ىقىلاسى وسىلاي وتەلە باستادى. كەيىنگى قالانىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويى، دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى، الەمدىك ٴدىنباسىلارىنىڭ كەڭەسى، تۇركى دۇنيەسىنىڭ "مادەني استاناسى" اتانۋى جانە وزگە دە ماڭىزدى شارالاردىڭ وسىندا ٴوتۋى شاھارىمىزدىڭ گۇلدەنە تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى»، - دەپ اتاپ ٴوتتى بولاتبەك ٴəبدىرəسىلوۆ.

ونىڭ سوزىنشە، نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ تاريحي شەشىمى الداعى ۋاقىتتا تۇركىستاندى الەمدىك ارەنادا تانىتاتىن بولادى.

«ٴبىز وسىدان 20 جىل بۇرىن استانانى سالۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ شەشىمىن دە وسىنداي قۋانىشپەن قابىلداعانبىز. دەيتۇرعانمەن، الەمدى تامساندىراتىن اسەم قالانىڭ قىسقا ۋاقىتتا تۇرا قالاتىنىنا ىشتەي كۇدىكپەن قاراعانىمىزدى مويىنداۋ كەرەك. الايدا، پرەزيدەنت ٴوز ويىن ىسكە اسىردى. دەمەك تۇركىستاننىڭ دا تاياۋ جىلداردا بۇكىل دۇنيەنىڭ ىنتىق قالاسىنا اينالاتىنىنا تولىق سەنۋگە بولادى. ونىڭ سەبەپتەرى دە جوق ەمەس.

بىرىنشىدەن، قازاقستان ٴقازىر باقۋات ەلدەردىڭ قاتارىندا. استانانى باستاعاندا تاۋەلسىزدىكتىڭ شاڭىراعىن كوتەرگەنىمىزگە نەبارى 6 جىل عانا بولاتىن. ال، ٴقازىر شيرەك عاسىرلىق تاريحى بار ٴال-اۋحاتى دامىعان، ىشكى-سىرتقى ساياساتى تۇراقتى مەملەكەتپىز. بۇگىندە قازاقستانعا ينۆەستيسيا سالۋعا دايىن الپاۋىتتار كوپ. سەبەبى ٴبىزدىڭ ەلىمىز سەنىمدى سەرىكتەستىكتىڭ بەينەسىن قالىپتاستىردى.

ەكىنشىدەن، تۇركىستان ٴتۋريزمنىڭ وشاعى. وڭىردە تۋريستەردى قىزىقتىراتىن تاريحي جانە كيەلى جەرلەر گەوگرافياسى مول. سىعاناق، وتىرار، قاراشىق، ساۋران، قارناق، شورناق جانە تاعى باسقا تاريحي جادىگەرلەردى ايتۋعا بولادى. ٴبىز تۇركىستاندى وركەندەتۋمەن قاتار پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى "تۋعان جەر" باعدارلاماسىنىڭ «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى" جانە "قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى" جوبالارىن ىسكە اسىرامىز»، - دەدى جوو رەكتورى.

ەلباسى ۇكىمەتكە جانە وبلىس باسشىلىعىنا وبلىس ورتالىعىن وركەندەتۋدى ناقتى تاپسىردى. ٴقازىر بۇل ٴىس بويىنشا جوبالار ۇسىنىلىپ، قىزۋ جۇمىس باستالىپ كەتتى. ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتايەۆ، وبلىس باسشىسى جانسەيىت تۇيمەبايەۆ، قالا اكىمى الىپبەك وسەربايەۆ پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا ساي قىزمەت جاساۋدا.

بولاتبەك ٴəبدىرəسىلوۆ الداعى جىلداردا جاڭا قالانىڭ قۇرىلىسى باستالىپ، تاريحي شاھاردىڭ بەينەسى تىپتەن وزگەرەدى دەپ سەنىم ٴبىلدىردى.

"الداعى جىلداردا جاڭا قالانىڭ قۇرىلىسى باستالىپ، تاريحي شاھارىمىزدىڭ بەينەسى تىپتەن وزگەرەدى دەپ سەنەمىن. قالانىڭ مادەني، الەۋمەتتىك، دەموگرافيالىق، ەكونوميكالىق الەۋەتى ارتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇلكەن وزگەرىستەر بولادى. ٴبىز وسى ارقىلى تاعى ٴبىر رەت وتانىمىزدىڭ قايراتىن وزگەلەرگە كورسەتەتىن بولامىز. نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى ٴاربىر ٴىستى بايىپپەن شەشەتىن تۇلعا. تۇركىستان – قازاقتىڭ التىن تاجىندەي قاستەرلى جەر. مۇنىڭ ٴقادىرىن ٴاۋ باستان تۇسىنگەن ەلباسىنىڭ كورەگەندىلىگىنە ريزامىز.

ەلىمىزدىڭ بويتۇمارىنا اينالعان قاسيەتتى شاھار – تۇركىستاننىڭ وبلىس ورتالىعى اتانۋى بارشامىز ٴۇشىن زور قۋانىش. قازاق تاريحىنداعى ۇلى شەشىمدەر قابىلدانعان قازاق حاندىعىنىڭ ورداسى بولعان شاھاردىڭ مارتەبەسى ٴوسىپ وتىر. نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى ٴوز سوزىندە «ەل ىشىندە "مەدينەدە مۇحاممەد، تۇركىستاندا قوجا احمەت» دەگەن قاناتتى ٴسوز بار دەي مە، قاسيەتتى قالانىڭ ٴيسى مۇسىلمان الەمى ٴۇشىن دە ۇلكەن ماڭىزعا يە ەكەندىگىن ايتىپ ٴوتتى"، - دەيدى بولاتبەك ٴəبدىرəسىلوۆ.

سونداي-اق، ول ٴوزى باسقارىپ وتىرعان وقۋ ورنىنىڭ الەۋەتى الداعى ۋاقىتتا وسە تۇسەتىنىن اتاپ ٴوتتى.

«قالامىزدىڭ وبلىس ورتالىعى اتانۋى ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىز ٴۇشىن دە ۇلكەن سەرپىلىس بەرەدى. وقۋ ورنىمىزدىڭ الەۋەتى وسە تۇسەتىن بولادى. ٴبىلىمدى جاستاردىڭ قالامىزعا قىزىعۋشىلىعى ارتادى. ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەر كونتينگەنتى ٴوسىپ، تۇركى دۇنيەسىندەگى، رەسپۋبليكامىزداعى گەوگرافيالىق اۋماعى ۇلعايا تۇسەتىن بولادى دەپ سەنەمىز. سونداي-اق، وبلىستىق مارتەبەگە يە قالامىزداعى جەدەل دامۋدىڭ اسەرى وقۋ ورنىمىز ٴۇشىن دە وڭ اسەر بەرەرى انىق. ستۋدەنت-جاستار ٴۇشىن وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتەتىن مەكەمەلەر سانى ارتادى. سونىمەن قاتار، قازىرگى جاڭا ٴبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ٴبىرى ٴدۋالدى ٴبىلىم بەرۋدى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى دەپ ويلايمىن. ٴبىتىرۋشى تۇلەكتەرگە جۇمىس ورىندارى كوبەيەتىن بولادى. جاستاردىڭ قالاسىنا اينالادى. قالادا سەرۋەندەيتىن، ساباقتان تىس بوس ۋاقىتتارىن وتكىزەتىن ٴتۇرلى ۇيىرمەلەر مەن كوڭىل كوتەرەتىن ورىندار، تەاتر، كينوزالدار كوبەيەدى. سايىپ كەلگەندە جاستاردىڭ سۇيىكتى قالاسىنا اينالادى»، - دەپ ٴسوزىن جالعاستىردى ٴبىلىم ورداسىنىڭ باسشىسى.

ونىڭ ايتۋىنشا، وبلىس ورتالىعىنىڭ تاياۋ ارادا وركەندەۋى ٴۇشىن ٴاربىر تۇرعىن ٴوز تاراپىنان قولداۋ ٴبىلدىرۋى قاجەت.

«قالانىڭ وسىلاي تۇلەي ٴتۇسۋى، وبلىس ورتالىعىنىڭ تاياۋ ارادا وركەندەۋى ٴۇشىن ٴوز تاراپىمىزدان قولداۋ ٴبىلدىرۋىمىز قاجەت. بۇكىل قالا جۇرتشىلىعى جۇمىلادى دەپ ويلايمىن. ٴاربىر ادام ٴوزىنىڭ ٴۇيى مەن جۇمىس ورنىندا اباتتاندىرۋ ىسىنە كوڭىل بولسە، وسى كومەك. جاڭادان قۇرىلىسى باستالاتىن قالاعا قاجەتتى ساپالى مامانداردى ازىرلەپ، قالانىڭ قاجەتتىلىگىن وتەيمىز. بۇل ٴۇشىن العىشارتتار جاسالۋدا. وقۋ ورنىمىزدا سۇرانىسقا وراي تەحنيكالىق، قۇرىلىس، اگرارلىق، ارحيتەكتۋرا، اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىندا جاڭا ماماندىقتار اشۋعا مينيسترلىككە ۇسىنىس بەردىك. تۇركىستان كەلەشەكتە ەجەلگى مارتەبەسىن قايتا الادى. ول – ٴبىلىم مەن عىلىمنىڭ، وركەنيەتتىڭ، رۋحانياتتىڭ، مادەنيەتتىڭ قالاسىنا اينالادى. ٴبىز وسى قاسيەتتەردى قايتارۋعا ۇلكەن كۇش سالاتىن بولامىز. قالامىزدىڭ، ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ اۋماعىندا اباتتاندىرۋ، كوگالداندىرۋ ٴىسىن جالعاستىراتىن بولامىز. وقۋ ورنىنىڭ كولەمى 100 گەكتاردى قامتيتىن عىلىمي-زەرتتەۋ الاڭىنا اينالعان بوتانيكالىق باعى تۇركىستان وبلىسىن ٴتۇرلى اعاش سۇرىپتارىنىڭ كوشەتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى 20 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى ٴوڭىر كليماتىنا لايىقتى دەكاراتيۆتى اعاش تۇقىمدارىن زەرتتەپ كەلەدى. سونداي-اق، وقۋ ورنى قالاشىعىندا جاڭا نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ قالانى كوركەيتۋگە ۇلەس قوسامىز»، - دەدى بولاتبەك ٴəبدىرəسىلوۆ.

جوو باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، وسىلايشا قالانىڭ دەموگرافيالىق احۋالىندا كۇرت ٴوسىم بولادى. مەملەكەت قازىرگى تاڭدا مۇندا 600 مىڭ تۇرعىن بولادى دەپ جوسپارلاپ وتىر. ٴوزىمىز بىلەتىندەي، قازىرگى تاڭدا وڭتۇستىك ايماعىنىڭ جۇمىسقا قابىلەتتى تۇرعىندارى ۇلكەن قالالاردا، ٴتىپتى شەت مەملەكەتتەردە قۇرىلىس سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ ٴجۇر. قالاداعى جاڭا قۇرىلىستار الداعى جىلدارى وسى ازاماتتاردىڭ ٴوز وتباسىنىڭ قاسىندا ٴناپاقا تابۋىنا زور مۇمكىندىك بەرگەلى تۇر. ەندى كەرىسىنشە، ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىنان قۇرىلىس سالاسىنىڭ بىلگىرلەرى قالانىڭ كوركەيۋىنە قىزمەت ەتۋگە كەلەتىن بولادى. دەمەك بۇل قونىس اۋدارىپ كەلۋشىلەر مەن جەرگىلىكتى حالىق ٴوسىمىنىڭ ۇلەسى ەسەلەنەدى دەگەن ٴسوز.

ارايلىم التايقىزى


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي