BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

عىلىمدى بيۋروكراتيا قۇرتادى – «100 جاڭا ەسىم» جەڭىمپازى 

فوتو: Нұржас Жақсыбай

توپىراقسىز ورتادا وسىمدىك وسىرۋگە بولادى دەگەندى بۇرىن-سوڭدى ەستىپ پە ەدىڭىز؟ بۇل كۇلكىلى كورىنۋى مۇمكىن، ٴبىراق حيميك، زەرتتەۋشى-كاسىپكەر دياس تاسانبەكوۆ سەرىكتەسى ارمان توسقانبايەۆپەن بىرگە اەروپونيكا اتتى تاسىلمەن ٴتاپ-تاۋىر ٴونىم بەرەتىن جىلىجاي كەشەنىن ويلاپ تاپتى. سونداي-اق ول «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە تىزىمگە ەنگەن 18 عالىمنىڭ ٴبىرى. وسى ورايدا baq.kz ٴتىلشىسى زەرەندىدە جاستار ٴبىلىم لاگەرىنە سپيكەر رەتىندە كەلگەن جاس عالىم دياسپەن سۇحباتتاسىپ، جوباسى تۋرالى سۇراپ كوردى.

- ٴبىلىم لاگەرىندە جاستارعا نە ايتا الاسىز؟
- قازىرگى تاڭدا بىرنەشە جوبالارمەن جۇمىس ىستەپ ٴجۇرمىن. ەڭ باستىسى – اەروپونيكا جۇيەسى، ياعني اۆتوماتتاندىرىلعان توپىراقسىز وسىمدىك ٴوسىرۋ ٴتاسىلى. اەروپونيكا جوباسى – عىلىم مەن كاسىپتى بىرىكتىرۋدىڭ ۇلگىسى. وسى تۋرالى جاستارعا ايتىپ بەرۋگە دايىنمىن. ٴبىرىنشى عىلىم تۋرالى، ەكىنشىدەن كاسىپ تۋرالى باياندايمىن. وسىمدىككە بەلگىلى ٴبىر فاكتورلار قاجەت، ولار – كۇن ساۋلەسى، فوتوسينتەز ٴجۇرۋى ٴۇشىن قورەكتى زات، سۋ، اۋا، جىلۋ. وسى بەس فاكتوردى بەرسەڭىز وسىمدىك وسە بەرەدى. قورەكتى زاتتى نە توپىراقتان، نە سۋدان السا دا وسىمدىككە ٴبارىبىر. تامىرىمەن قورەكتى زاتتاردى سورىپ الا بەرەدى. وسىمدىكتىڭ دامۋىنا ەش كەدەرگى جوق.

- جوباڭىزدى قايدا تانىستىردىڭىز، قولداۋ تاپتى ما؟ قالاي كاسىپكە اينالدىرىپ وتىرسىز؟
- بۇل جوبامەن اينالىسىپ جۇرگەنىمە بىرنەشە جىل بولدى. ٴارتۇرلى ستارتاپ سايىستارعا قاتىستىق. ەڭ سوڭعى رەت ستارتاپ «بولاشاق» ەكىنشى ماۋسىمىنا قاتىسىپ، ەكىنشى ورىنعا يە بولدىم. قارجىلاي گرانت جەڭدىم جانە جەكە ينۆەستورلار بىزگە قوسىمشا اقشا قۇيدى. سودان بەرى مەن جانە سەرىكتەسىم ارمان توسقانبايەۆ ەكەۋمىز جوبامىزدى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ ٴجۇرمىز.

- توپىراقسىز وسىمدىك ٴوسىرۋ جالپى نە ٴۇشىن قاجەت؟
- كوپ ادامدار اەروپونيكا تۋرالى ەستىگەندە، شىنى كەرەك، ماعان كۇلەدى. «قازاقستاندا جەر كوپ ەمەس پە، نە ٴۇشىن توپىراقسىز وسىرەسىڭ؟» - دەيدى. كوپ ادام قازاقستاندا سۋ تاپشى ەكەنىن بىلمەيدى جانە سەزبەيدى. ماعان سەنبەسەڭىز بۇۇ ەسەبىن وقىساڭىز بولادى نەمەسە پرەزيدەنت جولداۋىندا «قازاقستاندا سۋ تاپشى، سۋدى ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالار بىزگە قاجەت» - دەپ تىكەلەي سوزبەن ايتقان. ٴبىراق ادامدار مۇنى ەستىمەگەن سياقتى. سوندىقتان دا وسى اەروپونيكا دەگەن ٴوسىرۋ ٴتاسىلى ٴبىزدىڭ ەلىمىزگە دە قاجەت. ويتكەنى اەروپونيكانى قولدانىپ سۋدى ۇنەمدەي الاسىز.

- الەمدىك تاجىريبەدە مۇنىمەن اينالىسىپ جۇرگەندەر بار ما؟
- ارينە، بۇل ٴتاسىلدى ويلاپ تاپقان ٴبىز ەمەسپىز. وسىعان ۇقساس ٴتاسىلدى مايا، استەك تايپالارى قولدانعان. 1911 جىلى ارسيحوۆسكيي دەگەن زەرتتەۋشى وسى ٴتاسىلدى اشتى. قازىرگى كۇندە جەرى نەمەسە سۋى تاپشى جاپونيا، كورەيا، ۆەتنام، يزرايل، امەريكا جانە ت.ب ەلدەر وسى ٴتاسىلدى كوپ قولدانادى.

- قايدا ٴبىلىم الدىڭىز؟ مىقتى عالىم بولۋى ٴۇشىن مىقتى وقۋ ورنىندا وقۋ قاجەت پە؟ قازىرگى تاڭدا زەرتحاناڭىز قاي جەردە؟
- ٴال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ حيميا ماماندىعى بويىنشا فاكۋلتەتىن ٴبىتىردىم. ودان كەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ۇلىبريتانيادا ماگيستراتۋرا وقىدىم. عىلىممەن اينالىسۋ ٴۇشىن، ارينە، شابىت كەرەك، ٴبىر كۇندىك ەمەس بىرنەشە جىلعا تۇراقتى بولاتىن موتيۆاسيا قاجەت. ول موتيۆاسيا ٴولىپ قالماۋى ٴۇشىن، ادام شابىتتانىپ عىلىممەن اينالىسۋى ٴۇشىن قورشاعان ورتا جاساۋى ٴتيىس. قورشاعان ورتا تەك قانا قۇرال-جابدىقتان تۇرمايدى، قورشاعان ورتا – ادامداردان تۇرادى. اينالاڭىزدا جەتكىلىكتى قۇرال-جابدىقتار بولسا جانە ٴسىز سياقتى عىلىممەن اينالىسقىسى كەلەتىن ادامدار بولسا سول كەزدە عىلىمىمىز داميدى.

- جالپى ەلىمىزدە عىلىمعا دەگەن قولداۋ قانداي؟
- قولداۋ بەرۋگە تىرىسىپ جاتىر، ٴبىراق ونىڭ ٴبارىن قۇرتاتىن – بيۋروكراتيا. كوپ جەردەن جۇمىستان شىعىپ كەتكەنىمە وسى سەبەپ بولدى. ويتكەنى بيۋروكراتياعا كوپ شىداي الماي قالدىم دا، ٴوز جوبالارىمدى جەكە، دەربەس، تاۋەلسىز كومپانيا رەتىندە ىسكە اسىرىپ ٴجۇرمىن. جاستارعا ايتارىم، جوبالارىڭىز قارجى جاعىنان قولجەتىمدى بولسا وزدەرىڭىز ىسكە اسىرۋعا تىرىسىڭىزدار. ويتكەنى ۇلكەن ۇيىم ارقىلى بيۋروكراتياعا قور بولاسىز.

انىقتاما: دياس «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ماگيستراتۋرانى اياقتاعان سوڭ ٴبىر جىلدان كەيىن دياس نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەت – nazarbayev university research and innovation system (nuris) زەرتتەۋ ورتالىعىنا كىشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ورنالاستى، بۇندا كۇن قۋاتىمەن جۇرەتىن باتارەياعا ارنالعان پوليمەردىڭ مەديسينالىق تابيعي جولمەن ىدىرايتىن جانە جارتىلاي وتكىزگىش دەگەن ەكى تۇرىمەن اينالىستى. 4 جىلدان سوڭ ول nuris-دەن كەتىپ ٴبىر جىلدان سوڭ قبتۋ-دە «التەرناتيۆتىك پوليمەر ماتەريالدارى» جەكەمەنشىك زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولادى، قبتۋ مەن قازۇتۋ (پوليتەح) بىرىكتىرىلگەننەن كەيىن زەرتحانا جاڭادان قۇرىلعان ۋنيۆەرسيتەت – قازۇزتۋ-گە كوشەدى، ول وسى جەردە بۇگىنگە دەيىن جۇمىس ىستەيدى.

كىشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ىستەگەن كەزىندە دياس ٴوز جوبالارىمەن اينالىسا باستايدى: سويلەيتىن قوقىس جاشىگى (جوبا ارمانا سۋلەيمەنوۆتىڭ ٴى startup school-دا 1-ورىن الدى)، بەينە-اشىق حاتتار، تاپسىرىس بويىنشا 3d-باسىپ شىعارۋ، اەروپونيكا (وسىمدىكتەردى توپىراقسىز اۆتوماتتاندىرىلعان ٴوسىرۋ). سوڭعى جوباسىمەن دياس startup bolashak-قا (1-ماۋسىم) قاتىسىپ، جەڭىلەدى.

ٴبىراق 2016 جىلى قايتا (2-ماۋسىم) قاتىسىپ، 2-ورىن الادى: جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا جەكە ينۆەستورلاردان گرانت جانە ينۆەستيسيالار الادى. ٴقازىر جوبا الماتىدا جانە قاراعاندىدا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىندە دياس ٴوزىنىڭ دوكتورلىق جۇمىسىنا ارناۋدى جوسپارلاپ وتىرعان ەڭ ٴىرى جوباسى – وستەوسينتەز ٴۇشىن تابيعي ىدىراعىش يمپلانتتارعا تاپسىرىس دايىنداۋدا.

ۆيدەو: نۇرجاس جاقسىباي


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي