BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 5 جىلىندا شەتەلدەرگە جاساعان ەلباسى ساپارلارى ەكسكليۋزيۆ

فوتو: Ақорда

جاقىندا عانا «قازاقستان جاستارى – 2017» ۇلتتىق بايانداماسى جاسالدى. ەلىمىزدىڭ جاستارىنىڭ الەۋمەتتىك، ساياسي-ەكونوميكالىق، قوعامدىق ٴومىرىن ساراپتاعان جىلدىق قورىتىندىدا زەرتتەۋلەر ناتيجەسى كورسەتكەندەي ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ كوبى شەتەلدە ٴبىلىم الۋعا، ەل-جەر كورۋ ٴۇشىن ساياحاتتاۋعا بارادى ەكەن. بۇل تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ، ساياسي تىنىشتىعىنىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك. ال 26 جىلدىق تاريحى بار تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ٴبىزدىڭ ەلدىڭ وسىنشا مامىراجاي، بەرىك ىرگەتاسىنىڭ قالانۋىنا قانداي كۇش ىقپال ەتتى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايتىنى انىق.

وعان ٴبىزدىڭ بۇگىنگى ازداعان ساراپتامامىز ارقىلى كوز جەتكىزەسىزدەر دەگەن ويدامىن.

ٴيا، كىم شەتەل اسىپ، ساياحات، سەرۋەن قۇرۋدى جەك كورسىن؟! دەگەنمەن، ٴومىرىنىڭ 60 پايىزدان استامى ۇشاقتا ٴوتىپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلىنىڭ ٴار ساپارىنىڭ استارىندا وتانداستارىنىڭ تاعدىرى بار. ايتپەسە ورتا ەسەپپەن جىلىنا 20 مەملەكەتكە ساپار جاساپ، كەرگىلەسكەن كەلىسسوزدەر، سايقال ساياسات اراسىنان الاشتىڭ ابىرويىن، الاشتىڭ ارمانىن جۇزەگە اسىرىپ، ٴوز پايداسى ەمەس، ەل مۇددەسىنە جول تابۋ وڭاي شارۋا ەمەسى بەلگىلى.

ەندەشە سوناۋ تاعدىرشەشتى كەزەڭدەگى تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى رەتىندە نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ شەتەلدەرگە جاساعان العاشقى ساپارلارىن سارالاپ كورەيىك.

1991 جىل، اشحابات (تۇرىكمەنستان)

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان العاشقى 1991 جىلى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ وسى ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى رەتىندە ەڭ العاشقى ساپارىن 12-13 جەلتوقسان كۇندەرى تۇرىكمەنستانعا جاسادى. وندا قىرعىزستان پرەزيدەنتى اسقار اقايەۆ، وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ، تاجىكستان پرەزيدەنتى راحمون نابيەۆ جانە تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى ساپارمۋرات نيازوۆ بولدى.

بۇل كەزدەسۋدە باۋىرلاس تۇركى حالىقتارىنىڭ باسشىلارى تمد ماسەلەلەرىن، ارال مەن چەرنوبلدىڭ جاعدايىن تالقىلادى.

سونىمەن قاتار وسى جىلى 30 جەلتوقساندا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى نازاربايەۆ بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا ساپار جاسادى.

وندا تمد ەلدەرى اراسىندا 15 قۇجاتقا قول قويىلدى. وندا ەلدەر اراسىنداعى تاتۋ كورشىلىك ماسەلەسى مەن ساياسي-ەكونوميكالىق ماسەلەر بار ەدى.

1992 حەلسينكيي (فينليانديا)

جەتەسىنە جەتىپ، ٴتايت دەسەڭ قيراعالى تۇرعان تۇلدىر دۇنيەدەن، تۇرلاۋلى تۇعىر ورناتىپ، تاۋەلسىزدىكتىڭ اق بالاپانىن تەمىرقانات تاستۇلەك ەتۋ جولىندا ايانباي، تالماي ەڭبەك ەتكەن ەلباسىنىڭ «ٴتۇن ۇيىقتاماي، كۇندىز وتىرماي» جاساعان ساپارلارىنىڭ ٴبىر پاراسى ايگىلى جازۋشى، تالانتتى جۋرناليست ورالحان بوكەيدىڭ دە قالامىنىڭ ۇشىنا ىلىنگەن ەكەن. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىنعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتىنان قۇندى مالىمەتتەر بەرەتىن «پرەزيدەنتتىڭ ٴبىر اپتاسى» اتتى ماقالاسىندا ورالحان بوكەي ەلباسىنىڭ ماسكەۋگە جاساعان العاشقى ساپارىن بىلايشا سۋرەتتەيدى:

«رەسپۋبليكامىزدىڭ پرەزيدەنتىن بوريس ەلسيننەن كەيىنگى باسشىلارى مەن اسكەري قولباسشىلارى قۇرمەتپەن قارسى الدى. قازاقتىڭ «... اعايىنعا ٴقادىرىڭ جوق – بەتىڭدى كورەدى» دەگەن ٴسوزىنىڭ راستىعىن وسىندايدا مويىندايمىز. ٴوز ەلىڭدە قادىر-قاسيەتىنە جەتپەي، كەزەگىڭ كەلگەنشە ٴسۇت تاۋسىلىپ قالسا دا ەل باسشىسىنان كورىپ، قارعاپ-سىلەيتىن مىنەزىمىز ول كىسىنىڭ اۋقىمدى ويى مەن جوسپارلانعان ىسىنە كەدەرگى كەلتىرىپ، جۇيكەسىن توزدىرارىن ەلەپ-ەسكەرە بەرمەيمىز. مەنىڭ كوزىم جەتكەنى: ۇلتتىڭ نامىسىن ويلاپ، جىرتىسىن جىرتىپ ٴجۇرمىز دەيتىن قايسىبىرىمىزدەن دە نازاربايەۆتىڭ قازاقتىڭ قامىن الدەقايدا كەڭ ويلايتىن ۇلتجاندىلىعى. بۇل مەنىڭ اللا الدىندا دا ايتار ادال مويىنداۋىم. الايدا، سان ۇلت مەكەندەگەن قىرىق رۋلى جەرىمىزدى تىستەگەننىڭ اۋزىندا، ۇستاعاننىڭ ۋىسىنا بەرىپ قويعان ول ەمەس قوي. وزىنە دەيىن شۇرىق-شۇرىق تەسىپ، ٴتىلىم-تىلىم كەسىپ تاستاعان جەرى مەن تىلىنە تيەك سالىپ ەڭىرەتىپ تاستاعان ەلىن قايتسەم ەمدەپ، جازامىن دەۋمەن ارپالىسىپ ٴجۇر. دەمەك، باسقالار، الدىڭعىلار جىبەرگەن قاتەلىكتى قايتالاماۋ عانا ەمەس، تۇزەپ الۋ ٴۇشىن دە ادامدىق ۇلكەن اقىلكەرەك. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى ەلۋ پروسەنتكە جەتپەيتىن كەڭبايتاق ەلدى التىباقان الاۋىزدىققا، ونسىز دا از قازاقتى قانتوگىسكە ۇرىندىرماي سىرتتىڭ ساتقىندىعى، ٴىشتىڭ مەرەزدىگىنەن ساقتاپ، بولاشاققا باستاۋ ٴۇشىن كۇرەستىڭ قانداي ٴتاسىلىن تاڭداپ الۋ كەرەكتىگىنە بايلانىستى. ەكى بۇيىرىنەن الپاۋىتتاي ەكى الىپ دەرجاۆا قىسىپ تۇرعاندا بۇل تىعىرىققا بابالارىمىز دا تىرەلگەن. ٴبارىبىر ٴالىن بىلمەگەن الەكتىڭكەرىن كيمەي، ەلدىڭبەرەكەسىن، تىنىشتىعىن ويلاعان. ەگەر تۋعان حالقىمىز كورىنگەننىڭ جاعاسىنا جارماسا بەرسە، قازاقتان تۇقىم قالار ما ەدى، قالماس پا ەدى...

(ورالحان بوكەي، «پرەزيدەنتتىڭ ٴبىر اپتاسى» «قازاق ادەبيەتى» گازەتى 1992 جىل شىلدە)

مۇنان بولەك، 1992 جىلى ەلباسى 25 مەملەكەتكە ساپار جاساعان. ونىڭ كوبىندە تاياۋ كورشى ەلدەرگە تمد ەلدەرى باسشىلارىنىڭ جيىنىنا قاتىسقان. ال ەرەكشە اتاپ وتەتىنى – 5 قازان كۇنى اقش-قا جاساعان ساپارى ەدى. بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-سەسسياسىنا قاتىسقان نۇرسۇلتان نازاربايەۆ وسى كۇنى تۇڭعىش رەت بۇۇ مىنبەرىنەن ادامزاتقا ٴۇن قاتتى.

وسى ساپاردىڭ ناتيجەسىندە قaزaقستaن رeسپۋبليكaسى، حaلىقaرaلىق دeڭگeيدe، حaلىقaرaلىق قaۋىمدaستىقتaر مeن aنىقتaلعaن قaعيدaتتaردى قoلدaيتىن مeملeكeت ٴرeتىندe 1992 جىلدىڭ 2 نaۋرىزىندa بۇۇ-عا مۇشە بولدى.

1993 جىل، داۆوس (شۆەيساريا)

1993 جىلدى وزبەكستانعا ساپارمەن باستاعان نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى جىل بويى 24 ەلگە ساپار جاساپ، 24 جەلتوقساندا اشحاباتقا باردى.

بۇل جىلعى ساپارلاردىڭ ەڭ باستىسى 29-31 قاڭتار كۇندەرى شۆەيساريانىڭ داۆوس قالاسىنا جاساعان ساپار دەۋگە بولادى. مۇندا شىعىس جانە باتىس ەۋروپا ەلدەرى مەن تمد-نىڭ، اقش پەن ەۋروپالىق وداقتىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى. وسى كەزدەسۋدەن كەيىن قازاقستان ٴوزىنىڭ ٴتول ۆاليۋتاسى – تەڭگەنى اينالىمعا شىعاردى (15 قاراشا 1993 جىل). بۇل قادام قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن ودان ٴارى نىعايتا ٴتۇستى دەۋگە بولادى.

وسى جىلى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ موڭعوليا پرەزيدەنتى پۋنسالمااگيين وچيرباتتىڭ شاقىرۋىمەن موڭعوليا استاناسى ۇلان-باتىر قالاسىنا ساپارمەن بارادى. وسى ساپارىندا ەلباسىنىڭ الدىنان سونداعى قانداستار اتىنان تەرمە ايتىپ شىققان قارشاداي قىز، قازىرگى تانىمال ٴانشى مەرۋەش باشايقىزى بىلايشا ەسكە الادى.

«1993 جىلى ەلباسى العاش رەت رەسمي ساپارمەن موڭعولياعا كەلدى. 21-22 جەلتوقسان كۇندەرى نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلىن قارسى العان دەلەگاسيا قۇرامىندا مەن دە بولدىم. وسى كەزدەسۋ كەزىندە موڭعوليالىق قازاقتار اتىنان ەلباسىعا ارناۋ ايتتىم. ارناۋدى ەستىگەن ەلباسى قاتتى تولقىپ، كوزىنە جاس الدى. ول كەزدە مەن 17 جاستا ەدىم. قولىما دومبىرا الىپ، سول ەلباسى الدىندا ارناۋ ايتۋ باقىتى بۇيىرعان ەدى. شەتتەگى قازاقتاردىڭ كەلىپ قارسى الۋى ەرەكشە اسەر ەتكەن بولۋى كەرەك، سول ساپاردا قازاقستاننان بارعان دەلەگاسيا قۇرامىنداعى تانىمال اعالارىمىز دا وسى ساپاردان العان اسەرلەرىن كۇنى بۇگىن ايتىپ جۇرەدى» - دەيدى ٴانشى.

1994 جىل بۋداپەشت (ۆەنگريا)

بۇل جىلى دا العاشقى ساپار وزبەكستاننان باستالدى (10-11 قاڭتار). جىل بويى 20-دان استام ەلگە ارنايى ساپارمەن بارعان نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 6 جەلتوقسان كۇنى سوڭعى ساپارىن ۆەنگريادا اياقتادى.

1994 جىلى 6 جەلتوقسان كۇنى بۋداپەشت قالاسىندا ەقىۇ كەزەكتى ٴسامميتى بولدى. الەمنىڭ 55 مەملەكەتى قاتىسقان ايتۋلى جيىنعا تاۋەلسىز قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ العاش رەت قاتىستى. وسى جيىندا نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى قازاقستانداعى يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى.

«سول سامميتتە نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى سەمەي پاليگونىن جاباتىنىن، ٴبىراق الەم ەلدەرى ٴبىز ٴۇشىن قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگىن بەرۋى كەرەكتىگىن تالاپ ەتتى. مەن دە بۋداپەشتكە بارعان دەلەگاسيانىڭ قۇرامىندا بولدىم. سامميتتە اقش-تىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى بيلل كلينتون، فرانسيا پرەزيدەنتى ميتتەران فرانسۋا، انگليانىڭ پرەمەر-مينيسترى دجون مەيدجور، رەسەي پرەزيدەنتى ۆوريس ەلسين بارلىعى دا يادرولىق دەرجاۆالار رەتىندە قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەردى. ٴدال وسى يادرودان باس تارتۋ قازىرگى كەزدە تۋرا سولاي بولۋ كەرەك سەكىلدى قابىلدانادى. ال ٴبىز سول كەزدە «مىناداي الپاۋىت ەلدەر قازاقستان پرەزيدەنتىمەن ساناسىپ تۇر» دەگەن ماقتانىشپەن-اق تىماعىمىزدى اسپانعا اتىپ قۋانعان ەدىك» - دەيدى سول كەزدە قر العاشقى اقپارات مينيسترلىگىن باسقارعان قۋانىش سۇلتانوۆ.

1995 بەيجين (قىتاي)

بۇل جىلعى العاشقى ساپار رەسەي فەدەراسياسىنان باستالدى (22-23 قاڭتار). جەڭىستىڭ 50 جىلدىعىنا وراي ٴبىراز ەلگە ارنايى ساپارمەن بارعان نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 22 رەت شەتەلگە شىقتى. 28 جەلتوقسان كۇنى سوڭعى ساپارى پالەستيناعا جاسالدى.

وسى جىلى بۇعان دەيىن دە 1993 جىلى 18-20 قازان ارالىعىندا بارىپ قايتقان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا ارنايى ساپار جاسادى. نازاربايەۆتىڭ 10-11 قىركۇيەك كۇندەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا جاساعان ساپارى بارىسىندا ەل پرەزيدەنتى سزيان سزەمينمەن بولعان كەزدەسۋى پرەزيدەنتتىك حاتتامادا كورسەتىلگەن ۋاقىتتان اسىپ كەتكەن. بۇل تۋرالى تانىمال قوعام قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆ baq.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ جۋرناليسىنە بەرگەن سۇقباتىندا ايتادى.

«ول كىسىنىڭ ٴبىر ەرەكشەلىگى، رەسمي كەلىسسوزدەردىڭ وزىنە وتە جوعارى دەڭگەيدەگى ىشكى دايىندىقپەن بارادى. مەملەكەت باسشىلارىمەن، پرەزيدەنتتەرمەن كەزدەسۋدىڭ وزىندە قاتىپ قالعان حاتتامامەن جۇرمەي، سول ەلدىڭ تاريحىن، قانداي دا ٴبىر ەرەكشەلىگىن اڭگىمە اراسىندا كىرىستىرىپ وتىرادى. ماقالداپ، ماتەلدەپ سويلەۋى ٴوز الدىنا، ٴتىپتى كەيدە قاراپايىم اۋا رايىنىڭ قۇبىلىستارىن دا ۇتىمدى پايدالانىپ كەتەتىن.

پرەزيدەنتتىڭ حاتتامادان ٴبىر ساعات اسىرىپ اڭگىمەلەسكەن ٴبىر كەزدەسۋى ەسىمدە. مەن قىتايعا ەلشى بولىپ 1995 جىلى شىلدە ايىندا باردىم، ەلباسى قىركۇيەكتىڭ ٴ11-ى كۇنى پەكينگە رەسمي ساپارمەن كەلدى. قىتاي بيلىگى ەلباسىنى ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى قابىلداۋ سالتاناتىمەن قارسى الدى. بۇل نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلىنىڭ پەكينگە جاساعان ەكىنشى ساپارى بولاتىن. ونىڭ الدىندا 1993 جىلى ٴبىر رەت كەلىپ كەتكەن. رەسمي كەزدەسۋلەردەن بۇرىن ەكى ەل باسشىسى الدىن-الا وڭاشا كەزدەسۋ كەرەك بولدى. بۇل كەزدەسۋدى پەكين بيلىگىنىڭ حاتتاماشىلارى جارتى ساعاتقا جوسپارلادى. الايدا ەكى ەل باسشىلارىنىڭ وڭاشا كەزدەسۋى ٴبىر ساعات 30 مينۋتقا سوزىلدى. سول كەزدە پرەزيدەنتتەردىڭ اراسىندا ايتىلماعان اڭگىمە قالمادى. سول كەزدەگى قىتاي باسشىسى سزيان سزەمين ەلباسىمىزدان كوپ نارسەلەردى سۇراپ ٴبىلدى» - دەيدى سەناتور.

سەناتور وسى ساپار نەگىزىندە قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىلگەنىن ايتادى.

1996 جىل شانحاي (قىتاي)

1996 جىل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى 5 جىلدىعى ەدى. بۇل جىلى ارتتا قالعان 5 جىلعا قورىتىندى جاساپ، الەمنىڭ 20-دان استام ەلىنە ساپار جاسادى. بۇل جىلداردا قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە بىرنەشە حالىقارالىق جيىنداردىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىسىنا اينالدى.

مىسالى تمد ەلدەرىنىڭ جيىندارى، دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم، ەۋروپالىق وداق جيىندارى قازاقستاننىڭ، نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ قاتىسۋىنسىز وتپەيتىن بولدى. بۇل تاۋەلسىز ەلدىڭ از ۋاقىتتا عانا قول جەتكىزگەن بيىگى ەدى.

وسى جىلى 5 قاڭتاردا ەلباسى العاشقى ساپارىن يزرايلدەن باستادى. جىل بويى 25 ەلگە ٴتۇرلى ماقساتپەن بارىپ قايتقان نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 9-10 جەلتوقساندا ٴۇندىستاندا بولسا، 12-13 جەلتوقسان كۇندەرى اۋستراليادا بولدى.

1996 جىلى 26 ساۋىردە قىتايدىڭ شانحاي قالاسىندا وتكەن سامميتتە ەلباسى ٴسوز سويلەپ، رەسەي، قىرعىزستان، قىتاي، تاجىكستان جانە قازاقستان قاتارلى ەلدەردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن قۇرۋدى ۇسىندى. وسىنىڭ نەگىزىندە 1996 جىلى 1 ماۋسىمدا دۇنيەگە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى كەلدى. بۇل كورشىلەس ەلدەر اراسىنداعى ساياسي-ەكونوميكانى، تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناستى نىعايتا تۇسەتىن نەگىزگى ۇيىمداردىڭ ٴبىرى بولدى.

مىنە ٴبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 5 جىلىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى رەتىندە ەلباسى جاساعان العاشقى ساپارلاردىڭ ەڭ نەگىزگىلەرىنە توقتالدىق. وسى 5 جىلدىڭ ىشىندە نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 40 مەملەكەتكە 100-دەن استام ساپار جاساعان ەكەن.

رەسەيگە – 24 رەت، شۆەساريا كورولدىگى مەن وزبەكستانعا – 7 رەت، تۇركىمەنستان، تۇركيا جانە قىرعىزستانعا – 6 رەت، بەلارۋسكە – 5 رەت بارعان ەكەن.

ال، اقش پەن فرانسياعا 4 رەت ساپار جاساسا، ٴۇندىستان، ۋكراينا مەن قىتايعا ٴۇش رەت بارعان. اۋستريا، يران، بەلگيا، ۇلىبريتانيا مەن يزرايل قاتارلى ەلدەرگە ەكى رەت ساپار جاساپ ۇلگەرىپتى.

مۇنان بولەك، پاكىستان، فينليانديا، گەرمانيا، ەگيپەت، تايلاند، نيدەرلاند، يسپانيا، جاپونيا، موڭعوليا، ەستونيا، ليتۆا، يتاليا، ساۋد ارابياسى، ۆەنگريا، كورەيا، يندونەزيا، پالەستينا، تاتارستان، مالايزيا، سينگاپۋر، ازەربايجان، گرۋزيا، پورتۋگاليا، اۋستراليا قاتارلى مەملەكەتكە ٴبىر-بىر رەت بارعان.

كەيبىر فوتولار مەن ۆيدەو ەلباسىنىڭ جەكە فوتوقورىنان الىندى


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي