BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

جول قاۋىپسىزدىگىن ساقتاپ ٴجۇرمىز بە؟ كاسىبي ماماننان كەڭەس

فوتو: Автор

الماتى، baq.kz ٴتىلشىسى. رولدە كەتىپ بارا جاتىپ ۇيالى تەلەفونمەن سويلەسۋ ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ وتىر. جول بويىندا ٴقازىر كوپ جۇرگىزۋشىلەر ۋاتساپپەن حابارلاما جىبەرىپ، سويلەسە بەرەتىن بولدى. تىپتەن كولىگىن سوعىپ العاندار اراسىندا «ۋاتساپتاپ الدىم» دەگەن ٴسوز تىركەسى پايدا بولدى. بۇل تۋرالى ينجەنەر باقىتجان الىمبەكوۆ باق وكىلدەرى اراسىندا شەبەرلىك ساعاتىن وتكىزۋ بارىسىندا ايتتى.

قر باس پروكۋراتۋراسى تاراتقان ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، 2018 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا قازاقستاندا 6 743 جكو ورىن العان، ناتيجەسىندە 10 مىڭنان استام ادام زارداپ شەككەن. جول اپاتىنان 783 ادام كوز جۇمعان، ونىڭ ىشىندە 71 كامەلەتكە تولماعاندار ەكەن.

الەم بويىنشا جىل سايىن 300 مىڭعا جۋىق ادام جول قوزعالىسى وقيعاسىنان زارداپ شەگەدى ەكەن. 2012 جىلى كولىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا جاھاندىق جوبا قابىلدانىپتى. وسىنىڭ اياسىندا دۇنيەجۇزىندەگى كاسىپورىندار مەن ٴتۇرلى مەكەمەلەر ٴوز جۇمىسشىلارى اراسىندا، ياعني كولىك جۇرگىزەتىن ادامداردى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرى بويىنشا وقىتۋ كۋرستارىن جۇرگىزە باستاعان. جول قوزعالىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭدايتىن ەلىمىزدەگى كاسىپورىندار دا وسىنداي كۋرستاردى جۇرگىزۋشىلەرى اراسىندا وتكىزۋدە. الماتى قالاسىنداعى ٴوندىرىس ورىندارىنىڭ بىرىندە وسىنداي وقىتۋ كۋرسىن جۇرگىزۋمەن اينالىساتىن قاۋىپسىزدىك جونىندەگى اعا ينجەنەر باقىتجان الىمبەكوۆ باق وكىلدەرى اراسىندا شەبەرلىك ساعاتىن وتكىزىپ، كوپشىلىك جول بويىندا ساقتاي بەرمەيتىن ەرەجەلەردى اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا، جول ٴجۇرۋ ەرەجەسىن بۇزعاندا سالىناتىن ايىپپۇلدار مەن قولدانىلاتىن شارالاردىڭ بارلىعى زاڭدى تۇردە بەكىتىلگەن. دەگەنىمەن، ٴوز دەنساۋلىعىڭىز بەن قاسىڭىزداعى جاقىندارىڭىزدىڭ ٴومىرى ٴۇشىن قاراپايىم قاۋىپسىزدىك شارالارىن قولدانعان ارتىق ەتپەيدى. نازارلارىڭىزعا كاسىبي ماماننىڭ كەڭەستەرىن ۇسىنامىز.

جىلدامدىقتى باقىلاۋ

ٴقازىر كوپ مەكەمەلەر وزدەرىنە تيەسىلى كولىككە gps قوندىرعىسىن ورناتۋدا، cول ارقىلى جۇرگىزۋشىنىڭ قانداي جىلدامدىقپەن جۇرگەنىن باقىلاۋعا بولادى، ونىڭ دىبىستى ەسكەرتپە جۇيەسى بار، بۇل وتە پايدالى. جولدا كەلە جاتقاندا نەشە ٴتۇرلى جاعداي بولادى، قاسىڭداعى اداممەن سويلەسىپ كەلە جاتىپ جىلدامدىقتى اسىرىپ جىبەرۋىڭ مۇمكىن، وسىندايدا دىبىستى قۇرىلعى سىزگە ەسكەرتۋ جاساپ وتىرادى. بۇل دا اپاتتى جاعدايدىڭ الدىن الۋدىڭ ٴبىر ٴتۇرى، سونداي-اق مەكەمە باسشىلىعى ٴسىزدىڭ ەرەجە بۇزعانىڭىزدى ٴبىلىپ وتىرادى. مۇنداي قوندىرعىلار بارلىق جەردە ساتىلادى، كولىگىڭىزگە ورناتىپ الساڭىز ارتىق ەتپەيدى.

ٴبىز كوشەدەگى جول كولىك وقيعاسىنا ساراپتاما جاساپ كوردىك. يا، بىزدە كولىك وتە كوپ، الماتى شاھارىنىڭ ۇلكەن ەكەنى بارىمىزگە ٴمالىم. كوپ جاعدايدا جۇرگىزۋشىلەر دۇرىس ٴجۇرۋ مەن ەرەجە بۇزۋ شەگىن اجىراتا بەرمەيدى. ساراپتاما كورسەتكەندەي اپاتتى جاعدايدىڭ باسىم كوپشىلىگى جىلدامدىقتىڭ اسىرىلۋىنان، تەجەگىشتى كەنەتتەن باسۋ كەزىندە جانە بۇرىلىستان قاتتى كەلىپ بۇرىلعاندا بولادى ەكەن. اپاتتى جاعدايدىڭ 60% وسى بۇرىلىس كەزىندە ورىن الادى. قاتتى ٴجۇرۋ الدىڭعى كولىكتى بارىپ سوعۋعا جانە كەنەتتەن توقتاۋ ارتقى كولىكتىڭ سىزگە كەلىپ سوعىلۋىنا اكەلەدى. كوپشىلىگى تەجەگىشتى بىردەن باسىپ توقتاۋعا ادەتتەنىپ قالعان. ونداي جاعداي ورىن الماس ٴۇشىن ٴبارىن الدىن الا باعدارلاپ ۇيرەنگەن ابزال، ياعني ٴقاۋىپتى كورە ٴبىلۋ كەرەك.

جىلدامدىق مولشەرىن جۇرگىزۋشى ٴاردايىم ٴوزى انىقتاپ وتىرۋ كەرەك. قار نەمەسە جاڭبىر جاۋىپ تۇرسا جول بويىندا 60 دەگەن بەلگىگە قاراماساتن سەن جىلدامدىقتى ازايتۋ كەرەكسىڭ. كەز-كەلگەن جاعدايدا توقتاي الاتىنداي بولۋىڭ قاجەت.
اۆتوكولىكتەگى ەڭ ٴقاۋىپتى ٴتۇيىن ول جۇرگىزۋشى

كومپانيالار ٴوز تاراپىنان بارلىق تەحنيكالىق تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن كولىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسادى. ونى باسقاراتىن ادام، سوندىقتان وعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. كولىكتى ٴقاۋىپسىز جۇرگىزۋ تاجىريبە، بىلىكتىلىككە دە ەمەس، جۇرگىزۋشىلەردىڭ بىر-بىرىنە دەگەن قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى، بۇل ۇلكەن رول وينايدى. ويتكەنى العاش كولىكتى جۇرگىزىپ ۇيرەنگەن ادام جان-جاعىنا قۇرمەتپەن قارايدى. ستاتيستيكا بويىنشا العاشقى جىلدارى اپاتتى جاعدايعا از تۇسەدى. كەيىن جۇگىزۋدى ابدەن جاقسى مەڭگەرگەندە ٴوزىم بىلەمدىككە سالىنىپ، جول بويىنداعى ەرسى ارەكەتتەرىمەن وزگەلەرگە ٴقاۋىپ توندىرە باستايدى. ياعني، تاجىريبە مەن بىلىكتىلىگى ارتقان سايىن اينالاسىنا دەگەن قارىم-قاتىناسى تومەندەي تۇسەدى. سوندىقتان كولىكتى قانشا جەردەن مىقتى جۇرگىزسەڭىز دە، اينالاڭىزعا دەگەن قۇرمەتتى جوعالتپاۋعا تىرىسىڭىز.

جۇرگىزۋشىلەردىڭ مىنەز-قۇلقىنا ٴمان بەر

ماڭايىڭىزدا كەلە جاتقان جۇرگىزۋشىلەردىڭ مىنەز-قۇلقىنا ٴمان بەرگەن دۇرىس. بىرەۋ اسىعىس ٴبىر قاتاردان ەكىنشىسىنە اۋىسىپ شاشكا ويناعان سياقتى كەلە جاتادى، تاعى ٴبىرى ەرەجەنى ساقتاپ سابىرمەن جۇرەدى. سوندىقتان اينالاڭا زەر سالىپ، ٴبارىن ىشتەي ٴتۇيسىنىپ، سەزىنە بىلگەن ٴجون. اگرەسيۆتى كولىكتەر جاقىنداعاندا جولعا تالاسپاي جىبەرە سالعان دۇرىس، وعان سەنىكى دۇرىس ەمەس دەپ ەشتەڭەنى دالەلدەۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇعان دەيىن تۇسىنبەگەن ادام ٴسىزدىڭ ەسكەرتۋىڭىزدەن كەيىن بارلىعىن تۇسىنە قالۋى ەكى تالاي. جولدا ٴجۇرۋ مادەنيەتى ٴالى قالىپتاسپاي جاتىر. كوبى اسىعىس جۇرەدى، ونىڭ ارتى ٴتۇرلى قايعىلى جاعدايعا اكەپ جاتادى. 10-15 مينۋت كەش بار، ٴبىراق امان-ەسەن جەت. كوپشىلىك بال-شاعاسىن تاسيدى، سوندىقتان نەعۇرلىم جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنىپ، ەشكىمنىڭ ومىرىنە ٴقاۋىپ توندىرمەي ٴجۇرۋ كەرەك.

جول بويىنداعى ٴقاۋىپتى الدىن-الا سەزىنىپ، ونىڭ الدىن الۋعا دايار بولۋ كەرەك. ماسەلەن الدىڭىزدا نەمەسە جانىڭىزدا جۇك كولىگى كەتىپ بارا جاتۋى مۇمكىن، وعان جاقىنداپ نەمەسە الدىن كەسىپ وتۋگە تىرىسپاڭىز. ويتكەنى ولار ارتىنداعى جانە جانىنداعى كولىكتەردى مۇلدەم كورمەيدى، نەعۇرلىم ولاردان الشاق جۇرۋگە تىرىسۋ كەرەك. ماسەلەن تەمىر-تەرسەك نەمەسە وزگە دە جۇك تيەگەن كولىكتىڭ ارتىنا تىم تاقالۋعا بولمايدى. جول بويىندا كەنەتتەن ويقىش جەر شىقسا تيەلگەن زاتتار ٴسىزدىڭ كولىگىڭىزگە قاراي ۇشۋى مۇمكىن.

ودان كەيىن تەك الدىڭىزداعى كولىككە عانا نازار اۋدارماي ودان ارى الدا نە بولىپ جاتقانىن دا كوزدەن تاسا قىلماۋ كەرەك. الدىدا ماسەلەن قاندايدا ٴبىر شۇڭقىر بولۋى مۇمكىن، ٴدال سوعان كەلگەندە تىرەلمەي، الدىدا كەلە جاتقاندار قالاي ارەكەت ەتىپ جاتقانىن كورە بىلگەن وزىڭىزگە پايدالى. بۇلدا قاندايدا ٴبىر اپاتتىڭ الدىن الۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.

كولىكتى جۇرگىزۋگە كەدەرگى بولاتىندار

دارى-دارمەك قابىلداعان سوڭ رولگە وتىرماۋعا تىرىسۋ كەرەك، ويتكەنى ول ادامنىڭ ۇيقىسىن كەلتىرىپ، شارشاڭقى كۇيگە تۇسىرەدى. اينالىپ كەلگەندە بۇل جول بويىندا كولىكتى دۇرىس باسقارا الماي، مازاڭىزدىڭ قاشۋىنا اكەلەدى. سونداي-اق تاماقتانعان سوڭ دا بىردەن كولىكتى تىزگىندەمەي، جوق دەگەندە 15 مينۋت تازا اۋادا دەمالىپ، تىنىعىپ العان دۇرىس. ەگەر ۇيقى قاتتى قىسىپ بارا جاتسا جول جيەگىنە توقتاپ، از بولسا دا ۇيىقتاپ الۋ كەرەك.

ودان كەيىن كولىكتىڭ الدىڭعى بولىگىن ساندەپ، ٴتۇرلى جالاۋلار مەن فيگۋرالاردى ٴىلىپ قويۋعا اۋەستەنبەڭىز. بۇل الدىڭعى كورىنىستى تۇگەلدەي كورۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى ٴارى ادام نازارىن وزىنە اۋدارتىپ وتىرادى. سوندىقتان كولىكتىڭ الدىندا ارتىق زاتتىڭ بولماعانى دۇرىس. تىپتەن، كىشكەنتاي اق پاراق جاتسا سونىڭ ٴوزى دە ادامعا كەرى اسەر ەتەدى.

رولدە كەتىپ بارا جاتىپ ۇيالى تەلەفونمەن سويلەسۋ دە ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ وتىر. جول بويىندا ٴقازىر كوپ جۇرگىزۋشىلەر ۋاتساپپەن حابارلاما جىبەرىپ، سويلەسە بەرەتىن بولدى. تىپتەن كولىگىن سوعىپ العاندار اراسىندا «ۋاتساپتاپ الدىم» دەگەن ٴسوز تىركەسى پايدا بولدى. بۇل كۇلەتىن جاعداي ەمەس. الەۋمەتتىك جەلىدە كوپشىلىك «وتىرعان تاكسيىمنىڭ جۇرگىزۋشىسى جول بويى ۋاتساپپەن سويلەسىپ كەلدى» دەپ شاعىمدانىپ جاتادى. وندايلارعا جارتى جولدان ٴتۇسىپ قالعان دۇرىس دەپ كەڭەس بەرەر ەدىم. ويتكەنى ومىرىڭىزگە نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. ٴسىز جولعا قاراپ كەلە جاتۋىڭىز مۇمكىن، الايدا ويىڭىز باسقا جاقتا بولادى. ەگەر الدىڭىزداعى كولىك بىردەن توقتاسا ٴسىز جىلدام ارەكەت ەتە الماي اپاتتى جاعدايعا تۇسەسىز. سوندىقتان ماڭىزدى نارسە بولماسا تەلەفوندى قولعا الۋدىڭ قاجەتى جوق، ەگەر راسىمەن دە سويلەسۋ كەرەك بولسا جول جيەگىنە توقتاپ، اسىقپاي سويلەسىپ الىڭىز.

ادامدى جول اپاتىنا تۇسىرۋگە يتەرمەلەيتىن تاعى ٴبىر جايت كۇيزەلىس، ەموسيا، ياعني ۇرسىسۋ، قاتتى كۇلۋ. سوندىقتان رولدە كەلە جاتقاندا سابىرلىلىق تانىتقان ٴجون.

جاياۋ جۇرگىنشى جولاعىندا

جاياۋ جۇرگىنشى جولاعىنا كەلگەندە جىلدامدىقتى ازايتۋ كەرەك، تىم قۇرىعاندا گازدى باسۋدى توقتاتۋ كەرەك. ويتكەنى ادامدار ٴارتۇرلى. كەيبىرى توقتاپ جانجاعىنا زەر سالادى. كەيبىرى ەشقايدا قاراماستان «جول مەنىكى، توقتاي الماساڭ ٴوز پروبلەماڭ» دەگەندەي الشاڭ باسىپ وتە شىعادى. سوندىقتان بەلگىنى كورىسىمەن جىلدامدىقتى تومەندەتكەن دۇرىس. جاياۋ جۇرگىنشى جولاعىنا نەمەسە بۇرىلىسقا كەلگەندە الدىعا كىشكەنە ەڭكەيىپ، جان-جاعىڭىزعا قاراپ، باعدارلاعانىڭىز دۇرىس. تەرەزەنىڭ جاقتاۋلارى ٴبارىبىر كەدەرگى كەلتىرەتىنى بار، سوندىقتان ەرىنبەي ماڭايىڭىزدى ٴبىر شولىپ شىققان دا تۇرعان ەشتەڭە جوق. بۇل دا ٴقاۋىپتى تومەندەتەدى.

جول جيەگىندە بالا كورسەڭىز بىردەن جىلدامدىقتى ازايتىڭىز. نەشە ٴتۇرلى جاعداي بولۋى مۇمكىن، ەگەر بالانىڭ دوبى جولعا قاراي دومالاسا، ول مىندەتتى تۇردە ارتىنان جۇگىرەدى. بالاعا بارىنەن ويىنشىعى قىمبات ەكەنىن ەستەن شىعارماڭىز.

كولىكتە ارتىق زات بولماۋ كەرەك

ٴار 5-6 سەكۋند سايىن ايناعا قاراپ ماڭايىڭىزعا زەر سالىپ وتىرىڭىز، ياعني اينالادا قانداي كولىكتەر، قانداي قاشىقتىقتا كەلە جاتقانىن ٴبىلىپ وتىرىڭىز. ارتىڭىزدا ۇزاقتاۋ جەردە كەلە جاتقان كولىك قاسقاعىم ساتتە جانىڭىزعا زۋىلداپ جەتىپ كەلەدى، ابايسىزدا وڭعا نەمەسە سولعا بۇرىپ سوقتىعىسىپ قالماس ٴۇشىن ۇنەمى ٴبارىن باقىلاپ وتىرۋ كەرەك.

كولىكتە ارتىق، بوس زاتتار جاتپاۋ كەرەك. كولىك سوعىلعاندا 5 كەلى زات 200 كگ دەيىن كۇشەيەدى، ياعني ونىڭ سوققىسى قاتتى بولادى. سول ٴۇشىن بالانى ارنايى ورىندىققا تاڭۋ كەرەك، سوققى كەزىندە ول اناسىنىڭ قولىندا وتىرسا دا العا قاراي ۇشاتىن بولادى. جاڭا ايتقانىمداي 200 كەلىگە دەيىن ارتادى، ونى ايەل ادام ۇستاپ قالا المايدى.

جۇرگىزۋشىلەر جىبەرەتىن قاتەلىكتەر

ەڭىستەن تۇسكەندە كوپشىلىگى قوزعالتقىشتى قوسپاي، تەك تەجەگىشتى باسىپ وتىرادى. بۇل وتە ٴقاۋىپتى، تەجەگىشتى ٴجيى باسقان سايىن ول قىزىپ، ىستەن شىعادى. سوندىقتان كولىكتىڭ قوزعاتلقىشىن قوسىپ، سول ارقىلى ٴتۇسۋ قاجەت، ول كولىكتى باسقارۋدا ۇلكەن كومەك كورسەتەدى. بۇل كوپشىلىك جۇرگىزۋشىلەردىڭ جىبەرەتىن قاتەلىگى.

سونداي-اق كەيدە سولعا بۇرىلماق بولاسىز جانە قارسى بەتتەگىلەردى وتكىزىپ جىبەرۋ ٴۇشىن جول ورتاسىندا دايىندالىپ تۇراسىز، ونداي كەزدە ٴرولدى بۇرۋعا بولمايدى. ٴتۇزۋ ۇستاۋ كەرەك، ەگەر ارتىڭىزداعى كولىك توقتاي الماي ٴسىزدى كەلىپ ۇرسا، وندا ٴسىز قارسى بەتكە ٴبىراق شىعاسىز. ٴرولدى ساناۋلى سەكۋندتا ٴارقاشان بۇرىپ ۇلگەرەسىز، تەك قاۋىپسىزدىكتى ساقتاعانىڭىز ٴجون.

كولىكتىڭ جانارماي، وزگە دە مايلارىن ۋاقىتىمەن اۋىستىرىپ، باقىلاپ وتىرۋ كەرەك. كولىكتىڭ باگىندا جانارماي نەعۇرلىم كوبىرەك بولعانى ٴجون. تاجىريبە بويىنشا، سوقتىعىسقان كولىكتەردىڭ قايسىسىندا جانارماي از بولسا سوندا جارىلىس ۇلكەن بولاتىنى دالەلدەنگەن. جانارمايى تولى كولىكتەردە كەرىسىنشە جارىلىس بولماعان.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي