BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

نۇرلىبەك جۇباتقان: ونەر ادامىنىڭ تانىم-تۇسىنىگى وزگەدەن بيىك بولۋ كەرەك

فوتو: Бауыржан Жуасбаев

اقتوبەلىك «ەكى ەزۋ» ٴازىل-سىقاق تەاترىنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 20 جىل. حالىق الدىندا شىعىپ، ٴومىر شىندىعىن ازىلمەن جەتكىزۋ ماقساتىنان تەاتر ۇجىمى ەش اينىعان ەمەس. ايتۋلى داتا قارساڭىندا «ەكى ەزۋ» ٴازىل - سىقاق تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاعان، نۇرلىبەك جۇباتقان مەن تەاتر ٴارتىسى بەرىك نۇرماعانبەتوۆتىڭ استاناعا ات باسىن بۇرعان ٴساتىن پايدالانىپ، ارنايى سۇحبات العان ەدىك.

نۇرلىبەك جۇباتقان: «تاماشاعا» التى اي تاپتىرماعىن اۆتورمىن

- baq.kz: الگىندە ٴسىز جونىندە اقپاراتتار اقتارىپ وتىرىپ، بۇگىنگى تىرشىلىگىڭىزدىڭ ٴبارى گازەتتەگى تىلشىلىكتەن باستالعانىن كوزىم شالدى. ٴتىلشى بولىپ ٴجۇرىپ، تەاتر اشۋ يدەياسى قايدان كەلىپ ٴجۇر؟

- راس، اقتوبە وبلىستىق گازەتىندە ٴۇش جىل مادەنيەت ٴبولىمىنىڭ ٴتىلشىسى بولىپ جۇمىس جاساعام. مەن نەگىزى شىمكەنت پەداگوگيكالىق مادەنيەت ينستيتۋتىنىڭ تەاتر بولىمىندە ٴبىلىم العانمىن. وقۋدى اياقتاعان سوڭ اقتوبەگە جولداما سۇرادىم. 1995 جىلدارى ەل ەڭسەسىنىڭ ٴالى دە تىكتەلە قويماعان كەزى ەدى، جۇمىس تابۋ جاعى ٴبىراز قيىن بولدى. ەكى قولعا ٴبىر كۇرەك ىزدەپ ٴجۇرىپ وبلىستىق گازەتتىڭ كىرەبەرىسىندەگى پوشتا جاشىگىنە تەاتر اشسام كەرەك بولادى دەگەن ويمەن جازعان ەكى دۇنيەمدى سالىپ كەتتىم. ودان كەيىن ول ماڭايعا قايتا اينالىپ سوقپادىم. سويتسەم، باس رەداكتور مەنى التى اي بويى ىزدەپتى. ال مەن سول ۋاقىتتىڭ بارىندە جۇمىس تاپپاي سەندەلىپ جۇرگەم.

حوش. مەنى امان-ەسەن تاۋىپ، جۇمىسقا قابىلدادى. ٴبىراق مەنىڭ جۋرناليستيكادان ەش حابارىم جوق ەدى. ٴبىر كۇنى قىزىق بولدى. اقتوبەگە بەلگىلى جىراۋ، الماس الماتوۆ اعامىز كەلدى. سول كىسىدەن سۇحبات الۋ ماعان جۇكتەلدى. باردىم. نە سۇراقتارىم دايىن ەمەس. نە ول كىسى تۋرالى ەشتەڭە بىلمەيمىن. اعامەن امانداسىپ، ٴوزىمدى تانىستىردىم. «ەەە، اينالايىن، دۇرىس ەكەن. ال، قانە سۇراقتارىڭدى قويا بەر» دەدى. ساسقالاقتاپ وتىرىپ، «قاشان كەلدىڭىز؟» دەدىم. ول كىسى كەلگەن جاعدايىن ايتتى. سوسىن، «قاشان قايتاسىز؟» دەدىم. وسى جۇمىستارىن ٴبىرىڭعايلاسا ٴبىر ەكى كۇندە قايتاتىنىن ايتتى. ٴسال ۇنسىزدىكتەن كەيىن، «سوسىن قاشان كەلەسىز؟» دەدىم. «اي، اينالايىن، ونى ٴبىر اللا بىلەدى. جول تۇسسە تالاي كەلەرمىن» دەدى. مەن ۇيالعاننان كىرەرگە تەسىك تاپپاي، اقىرى قاشىپ شىققانداي بولىپ شىقتىم. كەيىننەن ماقالا جازۋعا، سۇحبات الۋعا توسەلىپ، ٴبىراز تاجىريبە جينادىم.

ال، تەاتىر اشۋ يدەياسى، سول جۇمىسسىز جۇرگەن كەزدە كەلگەن. ول كەزدە مادەنيەت پەن ادەبيەت سالاسىندا جۇمىس جاساپ نان تابامىن دەۋ ٴتىپتى قيىن. كوپتەگەن تەاترلار، فيلارمونيالار جابىلىپ، قىزمەتكەرلەر جالاقى جوقتىعىنان جۇمىستان كەتىپ جاتقان كەز. ويلاپ وتىرسام، ماعان ەشكىم جۇمىس تاۋىپ بەرمەيدى، ٴوزىم جۇمىس ىستەۋىم كەرەك. سول كەزەڭدە «تاماشادان» ٴبولىنىپ شىققان «باۋىرجان شوۋدىڭ» دۇركىرەپ تۇرعان كەزى. «شانشار» تەاترى دا جاڭادان اشىلىپ، حالىق جاقسى قابىلداپ جاتىر. وسىلارعا قاراپ مەنىڭ دە ٴوز تەاترىم بولسا دەگەن وي مازالادى. ٴبىراق، تالاي قيىندىقتىڭ كۇتىپ تۇرعانىن ٴبىلدىم. ونىڭ ەڭ ٴبىرىنشىسى قويىلىمعا كەرەك ازىق. ونى دا ٴوزىم جازۋىم كەرەك. سونىمەن، بىلەكتى ٴتۇرىپ جازۋعا وتىردىم. بىر-ەكى ايدىڭ ىشىندە 50-60 ٴازىل شىعارما جازدىم.

- baq.kz: «تاماشانىڭ» ٴبىر قويىلىمىندا بەس شىعارماڭىزدىڭ بىردەي قويىلاتىن كەزى وسى كەز بە؟

- ٴيا-يا، «وپەراسيا»، «و، دۇنيەمەن سويلەسۋ»، «ارىقتاۋ ٴتاسىلى»، «ميسس-96»، «جۇمىرتقادان شىققان بالا» سىندى شىعارمالارىم ورىندالدى.

ونىڭ دا ٴوز قىزىعى بار. 1996 جىل. وتە اۋىر جىل. ەشكىم ەش نارسەگە جاۋاپ بەرمەيتىن جىل. بىرەۋ مۇرنىڭدى كەسىپ السا دا سۇراۋى جوق. پۇشىق بولىپ جۇرە بەرەسىڭ. ٴار كىم ٴوز بەتىنشە ٴومىر سۇرگەن كەز. شىنىمدى ايتسام مادەنيەت باسقارماسىندا جالاقى المايتىن بەلگىسىز قىزمەتتە جۇمىس جاسادىم. ماعان ايلىق ەمەس، الاڭسىز وتىراتىن ورىن كەرەك بولدى. ويتكەنى، تالانتىم اشىلىپ ٴازىل-سىقاق پەن سسەنارييلەردى بوراتىپ جازىم جۇرگەن كەزىم.

ٴبىر كۇنى اقتوبەگە «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋى كەلىپ جاتىر دەگەندى ەستىدىم. سودان اقتوبە قوناق ۇيىنە «تاماشانىڭ» تارلانى، مارقۇم قۇدايبەرگەن سۇلتانبايەۆتى ىزدەپ باردىم. قولىمدا جۇزگە جۋىك سسەناريي بار. قۇدەكەڭ ٴبىر قارادى دا، «ستولدىڭ ۇستىنە قويا سال، ەرتەڭ سوعارسىڭ» دەدى. حالىق ارتىسىمەن ٴبىرىنشى كەزدەسۋىمىز وتە قىسقا بولدى. ودان كەيىن التى اي بويى ەش حابارسىز قالدى. مەن ول كەزدە ٴوزىڭىز ايتپاقشى «اقتوبە» وبلىستىق گازەتىنە جۇمىسقا تۇرعام. سودان، جاڭا - جىل قارساڭىندا مادەنيەت باسقارماسىنا بارسام، «ساعان «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋىنان تەلەفون سوقتى. تەز الماتى قالاسىنا جەتسىن دەيدى» دەپ، تەلەفون نومەرىن بەردى. ول كەزدە تاماشانىڭ تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەي دۇرىلدەپ تۇرعان كەزى. ۇيدەگىلەرگە كەلىپ ايتسام سەنبەيدى، «قوي،تاماشا سەنى نە قىلسىن؟ بىرەۋلەر سەنى الداپ شاقىرىپ وتىر» دەپ. تاۋەكەل دەپ، بەل بۋىپ الماتىعا اتتاندىم. اداسىپ-اداسىپ اقىرى، لۇقپان ەسەنوۆ اعامىزدىڭ ٴۇيىن تاپتىم. سول جولى «تاماشانىڭ» تارلاندارىمەن تانىسىپ، شىعارمالارىم ساحنالاندى. ودان كەيىن دە ۇزاق جىل اۆتور رەتىندە تاماشامەن تىعىز بايلانىستا بولدىم.

- baq.kz: «ەكى ەزۋ» تەاترى ٴوز ويىڭىزداعىداي تەاتر بولا الدى ما؟

- بولدى دەپ ايتسام ارتىقتاۋ بولار. ادامدار ارمانشىلمىز عوي. ٴبىر جەتىستىككە جەتسەك، ەكىنشى جەتىستىكتى كوزدەپ تۇرامىز. «ەكى ەزۋدىڭ» كورەرمەنگە بەرەرى ٴالى دە بولسا الدىدا دەپ ويلايمىن. دەگەنمەن، بىزدەن ٴبىراز انشىلەر شىقتى. ٴبىرشاما وبرازدارىمىز دا بار.

- baq.kz: سودان بەرى جيىرما جىل ۋاقىت وتە شىعىپتى. نەمەن ماقتانا الاسىزدار؟

- ماقتاناتىن دۇنيە از ەمەس. ٴبىراق، ەل ماقتاسا دەگەن ويمەن ونىڭ بارلىعىن تەرىپ، جىپكە ٴتىزىپ ايتقىم كەلىپ وتىرعان جوق.

ٴبىراق، ٴبىر مويىندايتىن نارسە بار. سوڭعى بەس جىلدا «ەكى ەزۋ» تەاترى وبلىستىق دراما تەاترىنا قوسىلعالى شىعارماشىلىق قۇلدىراۋدا بولدى. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى بار. مەنىڭ «ەكى ەزۋگە» كوڭىل بولەتىن ۋاقىتىم بولمادى. ٴقازىر وبلىستىق دراما تەاتردان ٴبولىنىپ، وبلىستىق فيلارمونياعا قارايتىن ٴوز الدىمىزعا بولەك ٴازىل سىقاق تەاترى بولىپ قايتا قۇرىلدىق. 20 جىلدىعىمىز قارساڭىندا اقتوبەدەن باستاپ، ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ارنايى كونسەرت وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اللا جازسا قورىتىندى كەش استانادا وتەتىن بولادى.

baq.kz: ٴسىزدىڭ كوزقاراسىڭىزدا ونەر ادامى دەگەن كىم؟ ول قانداي بولۋ كەرەك؟

- مەنىڭ كوزقاراسىمدا عانا ەمەس، جالپى ونەر ادامدارى حالىقتى وزىنە قاراتا الاتىن، وزىنە سەندىرە الاتىن ادام بولۋ كەرەك. ونىڭ دەڭگەيى، تانىم تۇسىنىگى وزگەدەن بيىك بولىپ، كورەرمەن مەن تىڭدارماندى سول دەڭگەيگە كوتەرۋى كەرەك. ياعني، كورەرمەندى تاربيەلەۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي، ٴقازىر ونەر ادامدارىنىڭ باسىم بولىگى ونەردى ەمەس، حالىققا وتۋ-وتپەۋىن ويلايتىن دەڭگەيىنە ٴتۇسىپ كەتتى. ونەردى ساحنانىڭ ەمەس، تويدىڭ دەڭگەيىندە قاراستىراتىن بولدى. وسى جاعىنان قاراعاندا، ٴبىراز قىنجىلىس بار. ٴبىراق، بۇل ونەر ادامى قالعان جوق دەگەندى بىلدىرمەيدى. تالانتتى قىز-جىتتەر دە از ەمەس.

بەرىك نۇرماعانبەتوۆ: حالىققا ساياسي ازىلدەر ۇنايدى. ٴبىراق...

- baq.kz: ەر ادامدار ايەلدىڭ وبرازىن سومتايتىن جاعداي ٴازىل تەاترلارىندا كوپ كەزدەسەدى. سىزدەردە دە بار. بۇل ازىلكەش ايەلدەردىڭ ازدىعى ما، الدە...؟

- جوق. ول كادر تاپشىلىعى ەمەس. ٴبىز تالانتتى قىزدارعا بايمىز. بۇل – ٴرولدى حالىققا جەتكىزۋ ٴتاسىلىنىڭ ٴبىر ٴتۇرى. ەگەر، پول شۋاتىن الاڭعاسىز ايەلدىڭ ٴرولىن ايەل ورنداسا حالىققا كۇلكىلى بولماۋى مۇمكىن. ال، ەر ادام سومداسا باسقاشا شىعادى. ٴبىراق، كەيدە ارتىق قىلامىز دەپ شىن مانىندە دە ارتىق كەتىپ قالاتىن كەزدەر بولادى.

- baq.kz: قاي سالادا ٴازىل ايتقان قيىنداۋ جانە حالىققا قانداي ازىلدەر ٴوتىمدى؟

- بىزگە ايتۋعا قيىن سوعاتىن سالا، ساياسي تاقىرىپتاعى ازىلدەر. ٴبىراق، بۇل تاقىرىپتاعى ازىلدەردى حالىق وتە جاقسى قابىلدايدى. سوندىقتان، ايتۋعا اۋىر سوعادى ەكەن دەپ جىلى جاۋىپ قويا المايمىز. شامامىز كەلگەنشە، ادەپتەن وزباي، اسىرا سىلتەمەي ايتىپ ٴجۇرمىز. ايتقاندا قوعامداعى كەمشىلىكتەردى، جاسالۋى ٴتيىس دۇنيەلەر تۋرالى شىندىقتى ازىلمەن جەتكىزىپ ٴجۇرمىز. كەيدە سول ايتقان سىن ٴازىلىمىزدىڭ ناتيجەسىن كورگەندەي بولامىز. ٴبىر ەكى مىسال كەلتىرەيىن، وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن نۇرەكەڭ (نۇرلىبەك جۇباتقان. رەد) اقتوبەدەگى ٴوز ورىندارىن تاپپاعان ەسكەرتكىشتەر تۋرالى ٴبىر ٴازىل اڭگىمە جازدى. اڭگىمەنىڭ قىسقاشا جەلىسى اقتوبەدەگى بارلىق ەسكەرتكىشتەر ٴبىر تۇندە ٴتىرىلىپ، ٴبىر بىرىنە مۇڭدارىن شاعادى. بەلگىلى جازۋشى تاحاۋي احتانوۆ پەن قۋاندىق شاڭعىتبايەۆ پەرزەنتقانانىڭ الدىندا تۇرعانىنا، نۇرپەيىس بايعانين سوتتىڭ الدىندا تۇرعانىنا، ٴابىلحايىر دا ٴوز ورىن تاپپاعانىنا ناليدى. بۇگىنگى تاڭدا سول ەسكەرتكىشتەرىدىڭ ورىندارىن وزگەرتىپ، تاحاۋي احتانوۆ پەن قۋاندىق شاڭعىتبايەۆتىڭ ەسكەرتكىشتەرىن وبلىستىق دراما تەاتردىڭ الدىنا اكەلىپ قويدى.

- baq.kz: ساحنالىق قويىلىمداردان بولەك قىسقا ۆيدەو مينياتيۋرالار ٴتۇسىرىپ جۇرسىزدەر. بۇل شىعارماشىلىق ىزدەنىس پە، الدە شىعارماشىلىق توقىراۋ ما؟

- بۇل حالىققا ٴتۇرىمىزدى تانىتۋدىڭ ٴبىر ٴتاسىلى. تەاتر مەن تەاتر ارتىستەرىنە جارناما دەپ ايتۋعا بولادى. ونىڭ دا وزىندىك قيىندىقتار مەن ەرەكشەلىكتەرى بار.

- ۋاقىت تاۋىپ سۇحبات بەرگەندەرىڭىزگە راحمەت!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي