BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

«قۇلمانبەتتەن قالعان ق ۇلىن»-دى - اقىن ورازالى دوسبوسىنوۆتى ەسكە العاندا

ونىڭ عۇمىرى تىم قىسقا بولدى. ەگەر ونىڭ ٴومiرi قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا بولماعانىندا، قازاقتىڭ رۋحاني ومiرiنە ولشەۋسiز ۇلەس قوسار ما ەدi، كiم بiلسiن! ول – بار-جوعى 29 جىل عۇمىر كەشكەن، قازاقتىڭ ايتىس ونەرiندە جاسىنداي جارقىراپ وتكەن بiر جۇلدىز ورازالى دوسبوسىنوۆ بولاتىن. «قۇلمانبەتتەن قالعان ق ۇلىننىڭ» اجالى كولiكتەن كەلدi. اققان جۇلدىزداي وتە شىقان ورازالى دوسبوسىنوۆتىڭ ٴومiرiنiڭ سوڭىندا ولمەيتiن، وشپەيتiن ايتىستارى، جازبا ولەڭدەرi، تولعاۋلارى قالىپتى. جاسىنداي جارقى­راعان تالانتتىڭ تاعدىرلاس جارى، بەلگiلi ٴانشi اجار تۇزەلبەكقىزىنىڭ دا عۇمىرى كەلتە بولدى. قازاق مادەنيەتiندەگi قوس جۇلدىزدى دا اجال شiركiن ارامىزدان تىم ەرتە ج ۇلىپ اكەتكەن ەدi.


ونىڭ عۇمىرى تىم قىسقا بولدى. ەگەر ونىڭ ٴومiرi قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا بولماعانىندا، قازاقتىڭ رۋحاني ومiرiنە ولشەۋسiز ۇلەس قوسار ما ەدi، كiم بiلسiن! ول – بار-جوعى 29 جىل عۇمىر كەشكەن، قازاقتىڭ ايتىس ونەرiندە جاسىنداي جارقىراپ وتكەن بiر جۇلدىز ورازالى دوسبوسىنوۆ بولاتىن. «قۇلمانبەتتەن قالعان ق ۇلىننىڭ» اجالى كولiكتەن كەلدi. اققان جۇلدىزداي وتە شىقان ورازالى دوسبوسىنوۆتىڭ ٴومiرiنiڭ سوڭىندا ولمەيتiن، وشپەيتiن ايتىستارى، جازبا ولەڭدەرi، تولعاۋلارى قالىپتى. جاسىنداي جارقى­راعان تالانتتىڭ تاعدىرلاس جارى، بەلگiلi ٴانشi اجار تۇزەلبەكقىزىنىڭ دا عۇمىرى كەلتە بولدى. قازاق مادەنيەتiندەگi قوس جۇلدىزدى دا اجال شiركiن ارامىزدان تىم ەرتە ج ۇلىپ اكەتكەن ەدi.

اجار مەن ورازالىنىڭ بۇگىنگى جوقتاۋ­شىسى – ونەردى سۇيەتىن، ونەرگە جاناشىر جۇرتى عانا. ودان كەيىن ونىڭ دوستارى، باۋىرلارى، باۋىر ەتى بالالارى. اتاقتى ٴسۇيiنباي، جامبىل، قۇلمانبەت باستاعان جەتiسۋ ٴوڭiرiنiڭ اقىندىق مەكتەبiنiڭ ٴتول پەرزەنتi ورازالى اقىن – ايتىس ونەرiن وزiندiك ورەسiمەن جاڭاشا بيiككە كوتەرە بiلگەن تالانت يەسi ەدى. اۋىل قارتتارىنىڭ اۋزىنان حالىق اندەرi مەن قيسسا-داستانداردى تىڭداپ، مۇقاعالي جىرلارىن بالا جاستان بويىنا سiڭiرiپ وسكەن ول مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزiندە-اق رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىنا قاتىسىپ، ونەرگە ەرتە ارالاستى. ەرتە ارالاستى، ەرتە كوپشىلىك قاۋىمعا تانىلدى، ەرتە ٴۇزىلدى...
16 مامىر كۇنى ستۋدەنتتەر سارايىندا ورازالى مەن اجاردى ەسكە الۋ كەشى وتپەك. كەشتى ۇيىمداستىرۋعا مۇرىندىق بولىپ وتىرعان دوستارى مەن باۋىرلارى. ونىڭ اراسىندا ورازالىنىڭ كوزى تىرىسىندە رۋحاني اكەسىنە اينالعان ٴبىر جان بار. ول «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى دۇيسەن ماعلۇموۆ.
دۇيسەن اعا ورازالىمەن بىرگە وتكىزگەن كۇندەرىن ساعىنا دا، مۇڭايا ەسكە الادى. ول كىسى ورازالىنى تىم ەرتە كەزدەن، كىشكەنتاي ٴبۇلدىرشىن ساتىندە جولىقتىرعان ەكەن. ول كەزدە دۇيسەن اعا «ۇلان» گازەتىندە ىستەيدى. قازاق تەلەۆيدەنيەسىنىڭ جەتەكشىسى ساعات اشىمبايەۆتىڭ كەزى. «80-جىلداردىڭ اياعى بولاتىن. ساعات اشىمبايەۆتىڭ باسشىلىعى كەزىندە «التىن ساقا» دەگەن بالالارعا ارنالعان تەلەويىن ۇيىمداستىرىلدى. سول تەلەويىندارعا ٴاربىر وبلىستان بالالار كەلىپ قاتىساتىن. بىردە سول تەلەويىنعا الماتى وبلىسىنان ٴبىر شوعىر بالا كەلىپ قاتىستى. مەن سول بالالاردىڭ ويىنىن جازۋ ٴۇشىن، ستۋدياعا ارنايى باردىم. سول بالالاردىڭ اراسىندا باقىت بەدەلحان، ورازالى دوسبوسىنوۆ، سەرجان مولداسان، باقىت جاعىپار ۇلى دا بار. ونەرلى بالالاردىڭ بارلىعىن ٴۇش اۋداننان جيناپ الىپ كەلگەن ەكەن. سول جولى ورازالىنى العاش كوردىم»، – دەيدى دۇيسەن اعا.
كەيىن دە ونەردى سۇيەتىن دۇيسەن اعا ورازالىنىڭ ٴاربىر قادامىن سىرتتاي باقىلاپ ٴجۇرىپتى. قارشاداي بالانىڭ تالانتىن ەرتە مويىنداعان دۇيسەن اعا ارادا ٴبىراز جىل وتكەننەن كەيىن، قارقارادا وتكەن ۇزاق باتىردىڭ اسىنا بارادى. سول جولى استا ورازالىنى كەزدەستىرەدى. ورازالى اقىن ۇزاق باتىرعا ارناۋ ورىندايدى. ساحناداعى جەتكىنشەكتىڭ ونەرىنە سۇيسىنگەن اعا ونى جولدان توسىپ الىپ: «قاراعىم، ورازالى قايدا ٴجۇرسىڭ؟» دەپ سۇرايدى. ورازالىنىڭ مەكتەپ ٴبىتىرىپ، وقۋعا تۇسە الماي، اۋىلدا جۇرگەن كەزى ەكەن. جانى جايساڭ دۇيسەن اعا ٴبىر امالىن تاۋىپ، كومەكتەسەتىنىن ايتىپ، ۋادەسىن بەرىپ كەتەدى.
«ويىمدا ەشنارسە جوق. ورازالىعا بەرگەن ۋادەمدى ۇمىتىپ تا كەتىپپىن. ٴبىر كۇنى ٴۇيدىڭ ەسىگى قاعىلىپ، ۇيگە ورازالىنىڭ اناسى كىرىپ كەلدى. ارتىندا – ورازالى. سول كەزدە سارت ەتىپ، ۋادەم ەسىمە تۇسە كەتتى. ٴتىلىمدى تىستەي قويدىم. اناسى ماعان: «اينالايىن، ورازالىعا ۋادە بەرگەن ەكەنسىڭ. بالامدى ساعان قالدىردىم. وقۋىنا ٴتۇسىرىپ بەر» دەدى. «ماقۇل، اپا، ماقۇل» دەپ، باسىمدى يزەي بەرىپپىن. «ورازالىنى ماعان تاستاڭىز دا، اۋىلعا كەتە بەرىڭىز» دەدىم اناسىنا. سودان ٴبىرىنشى بولىپ، باققوجا اعاما قوڭىراۋ شالدىم. ويىم – جان-جاقتان حات جيناۋ. «ۇلان» گازەتىنىڭ اتىنان، «اقجەلكەننىڭ» اتىنان حات ۇيىمداستىرىپ، الماتى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى توقمۇحامەت سادىقوۆقا الىپ باردىم. ورازالىنى جانىما ەرتىپ العام. ورازالىنى كورىپ، رەكتور: «مىنا بالانى مەن تانيمىن عوي»، – دەدى. «تانىساڭىز، ونەرلى بالانىڭ بىرەۋى وسى. وسىعان ٴسىزدىڭ كومەگىڭىز كەرەك بولىپ تۇر»، – دەدىم. «قۇجاتتارىن قالدىرىپ كەت»، – دەدى. ەكەۋمىز قۋانىپ شىقتىق. سودان مەن اۋىلعا كەتىپ قالدىم. بەردىبەك سوقپاقبايەۆتىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى بولاتىن تويدان كەش كەلىپ، ۇيىقتاپ جاتقام. تاڭ اتپاي، بىرەۋ ەسىك قاعادى. قاراسام، ورازالى. باسى سالبىراپ كەتكەن. «اعا، مەن قۇلاعانداردىڭ تىزىمىندە تۇرمىن»، – دەيدى. «و، قۇداي-اۋ. ەندى نە ىستەيمىز؟ تۇر» دەدىم دە، دەرەۋ كيىنىپ، ۋنيۆەرسيتەتكە كەلدىك. رەكتوردىڭ ەسىگىنىڭ الدىندا تۇرمىز. كىرەيىن دەسەك، ىشكە جىبەرمەيدى. تاڭەرتەڭ توعىزدا كەلگەنبىز. ٴتۇس اۋىپ بارادى. ساعات بەس بولدى. حاتشى قىز ىشكە كىرگىزبەيدى. حاتشى قىز جۇمىستارىمەن تەرىس اينالا بەرگەندە، ورازالىنى جەتەكتەپ، ىشكە زىپ بەردىم. رەكتور ورنىنان تۇرەگەپ تۇر ەكەن. ارتىمىزدان حاتشى قىز دا قۋىپ كەلدى. ٴبىزدىڭ رۇقساتسىز كىرگەنىمىزدى ايتىپ، اقتالىپ جاتىر. سودان «دات، تاقسىر» دەدىم. توقمۇحامەت اعا ورازالىنى كوردى دە: «وي، مەن مىنا بالانى ۇمىتىپ كەتىپپىن عوي» دەدى. ٴسويتتى دە، حاتشىسىنا «دەرەۋ پرورەكتوردى شاقىر» دەدى. پرورەكتور كىردى. «ماعان وقۋعا تۇسكەندەردىڭ ٴتىزىمىن الىپ كەلىڭىز»، – دەدى. بۇيرىق شىعىپ كەتكەن. فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە 25 بالا ٴتىزىم بويىنشا قابىلدانىپ قويعان. «وسى تىزىمگە 26- قىپ، ورازالىنى تىركە» دەدى. بۇل سادىقوۆتىڭ ورازالىعا جاساعان ۇلكەن جاقسىلىعى ەدى. «مەنىڭ ەسەبىمنەن وقيدى بۇل بالا»، – دەدى. سول جەردە تۇرىپ، سەنسەڭىز، قۇلاعىم تارس ٴبىتىپ، ەستىمەي قالدىم. تىزەم دە دىرىلدەپ كەتكەن. ٴوز قۇلاعىما ٴوزىم سەنەر ەمەسپىن. نە بولىپ، نە قويعانىن بىلمەي قالدىق. سويتسەم، ورازالىنىڭ دا قۇلاعى ەستىمەي قالىپتى. بۇرىن-سوڭدى ونداي جەرگە كىرىپ كورمەگەن بالا عوي. ٴوزى دە اڭتارىلىپ قالسا كەرەك. «وقۋعا ٴتۇستىڭ، بولدى ەندى» دەسەم، ٴالى دە سەنبەيدى. وسىلايشا، ورازالى الماتى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى بولىپ شىعا كەلدى. سودان باستاپ، ۇيگە ٴجيى كەلىپ تۇردى. ورازالىنى ٴوزىم دە ٴجيى باقىلاپ ٴجۇردىم. ۇيدە اقىندار ايتىسىنىڭ ەكى تومدىعى بولاتىن. سونى قولىنا بەردىم. قولىمنان كەلگەنشە، كومەكتەسۋگە تىرىستىم. ٴسويتىپ ٴجۇرىپ، اجارعا ۇيلەندى»، – دەيدى دۇيسەن اعا.
اجار مەن ورازالىنىڭ تانىستىعى دا وتە قىزىق بولىپتى. اجار تۇزەلبەكقىزى ٴوزىنىڭ ەستەلىگىندە ورازالىنى تويدا كەزدەستىرگەنىن جازادى. ونەر اكادەمياسىندا وقىپ جۇرگەن كەزى. دەكاننىڭ اكەسىنىڭ مەرەيتويى بولىپ، سوعان وزدەرىنىڭ ستۋدەنت قىزدارىن ٴان ايتۋعا شاقىرادى. سول كۇنى تويدى ورازالى مارقۇم باسقارعان ەكەن. دومبىرامەن سىزىلتا ٴان شىرقاعان اجاردىڭ ٴانى جۇرەگىن تەربەگەن ورازالى ودان كورەرمەننىڭ تاعى ٴبىر ٴان ايتىپ بەرۋىن سۇراپ جاتقانىن ايتادى. توي جاساپ جاتقان دەكان بولعان سوڭ، قايتىپ باس تارتسىن. ورنىنان تۇرىپ بارا جاتقانىندا، اجاردىڭ ٴبىر سىرعاسى جەرگە ٴتۇسىپ قالادى. سىرعاسىن جالما-جان جەردەن كوتەرىپ، ەكىنشى سىرعانى دا قۇلاعىنان اعىتقان بويدا، ەكەۋىن بىرگە تامادانىڭ قالتاسىنا سالىپ كەتەدى. توي بىتكەننەن كەيىن، ورازالىدان سىرعاسىن سۇراسا، اقىن جىگىت ولەڭدەتىپ، سىرعانى ٴوزى اپارىپ بەرەتىنىن ايتادى. وسىلايشا، قىز بەن جىگىتتىڭ تانىستىعى باستالىپ، سوڭى ماحابباتقا ۇلاسادى.
دۇيسەن اعامەن ورازالىنىڭ باۋىرلاستىق قاتىناسى ستۋدەنتتىك كۇندەردەن باستالعان ەكەن. ورازالىنىڭ اكەسى كوزى تىرىسىندە ۇلىن قولىنان جەتەكتەپ، «بۇل ەندى سەنىڭ دە بالاڭ» دەپ، دۇيسەن اعاعا ٴوزى تابىستاپتى. اماناتتاپ قالدىرعان بالاعا قولىنان كەلگەنىنشە اكەلىك قامقورلىعىن اياماعان دۇيسەن اعا ونى ۇيلەندىرىپ، ٴۇي بولۋىنا دا سەبەپشى بولادى. تۇڭعىش قىزدارى نۇرايشا دۇنيەگە كەلگەنىندە، ورازالى مەن اجار مارقۇم قىزدارىنىڭ اتىن دۇيسەن اعانىڭ ۇيىندەگى تاتەسىندەي بولسىن دەپ، ىرىمداپ قويسا كەرەك. ال ۇلدارى نۇرسۇلتاننىڭ دۇنيەگە كەلگەن كۇنى، ەلباسىنىڭ تۋعان كۇنىمەن دالمە-دال كەلىپتى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ تۋىلعان كۇنىندە دۇنيە ەسىگىن اشقان سابيىنە ىرىمداپ، ەلباسىنىڭ اتىن قويىپتى.
ورازالى مارقۇم بولدى دەگەن سۋىق حاباردى ەستىگەندە، العاشىندا دۇيسەن اعا سەنبەگەنىن ايتادى. تالانت ارعىنعالي قوڭىراۋ شا­لىپ، ورازالىنىڭ مارقۇم بولعانىن ايتادى. تۇزدىباستاۋ دەگەن جەردەن جەر الىپ، اناسىنا ٴۇي سالىپ بەرۋدى قولعا العان كەزى بولسا كەرەك. «اناسىنا شاڭىراق تۇرعىزىپ بەرەم دەگەن ارمانىنا جەتە الماي كەتتى»، – دەپ قامىعادى دۇيسەن اعا. ٴقازىر ورازالىنىڭ دەنەسى اناسىمەن بىرگە، تۇزدىباستاۋ دەگەن جەردە جاتىر.
دۇيسەن اعا ٴقازىر ورازالى مەن اجارعا ارناپ، «قوس جۇلدىز» اتتى ەستەلىك كىتابىن جيناقتاپ وتىر. اتالمىش كىتاپ ٴتورت بولىمنەن تۇرادى. اعانىڭ قولىنداعى ەستەلىكتەردى دە، جازبا ولەڭدەرىن دە، تولعاۋلاردى دا اجار مارقۇم كوزى تىرىسىندە جيناقتاعان ەكەن. «ورازالى تۋرالى ٴبىر ەستەلىك كىتاپ شىعارسام با؟» دەپ جۇرگەن ٴانشى ارمانىنا جەتە الماي كەتتى.
– ورازدان قالعان دۇنيەلەردىڭ ٴبارى اجاردا بولاتىن. جيىرما شاقتى ايتىسىن قاعازعا ٴتۇسىرىپتى. ٴوزى دە وراز تۋرالى ەستەلىك جازا باستاعان ەكەن. ٴسويتىپ جۇرگەندە، اجاردىڭ ٴوزى جول اپاتىنان قايتىس بولدى. ٴقازىر ول دۇنيەلەردىڭ ٴبارى مەنىڭ قولىمدا. سونىڭ نەگىزىندە كىتاپتى قۇراستىرىپ، باسپاعا دايىنداپ قويدىم،– دەيدى دۇيسەن اعا. – كىتاپتىڭ العاشقى تاراۋى – «ايتىستىڭ اقتاڭگەرى» دەپ اتالادى. ول بولىمگە ورازالىنىڭ تاڭداۋلى جەتى ايتىسى ەنىپ وتىر. ايتىسپەن بىرگە، جازبا ولەڭدەرى دە ەنگەن. ەكىنشى ٴبولىم «قايران دا قايران قوس جۇلدىز» دەپ اتالدى. مۇندا ورازالى مەن اجار تۋرالى ەستەلىكتەر كىردى. ٴۇشىنشى ٴبولىم – «اجار سالعان اسەم اندەر» دەپ اتالادى. بۇل بولىمدە اجاردىڭ رەپەرتۋارىنداعى اندەر جيناقتالىپ وتىر. اجاردىڭ قىرىق شاقتى ٴانى بار ەكەن. سونىڭ ىشىنەن جيىرماسىن تاڭداپ الدىق. ول اندەر نوتاسىمەن بىرگە ەنگىزىلدى سوڭعى ٴبولىم – «ٴور رۋحتى اسپانداتقان جىرلار» دەپ اتالادى ەكەن. بۇگىندە ورازالىنىڭ ايتىستارى عىلىمي اينالىسقا ەنىپ كەتكەن. ول تۋرالى ٴتىپتى، عىلىمي ديسسەرتاسيالار دا جازىلدى. وسىنىڭ ٴبارى كىتاپتىڭ ٴتورتىنشى تاراۋىنا ارقاۋ بولىپ وتىر.
ورازالىنىڭ جازبا پوەزياسىنىڭ ٴوزى ٴبىر شوعىر. ونىڭ تولعامدى جىرلارى كوزى تىرىسىندە كوپ جارىق كورە قويماعان. «ول وتە ٴبىلىمدى، ايتىسكەرلىگى دە ەرەكشە بولاتىن. اراسىندا جازبا جىرلاردى دا جازدى. ونىڭ ولەڭدەرى دە – ٴتورت اياعىن تەڭ باساتىن، مىقتى ولەڭدەر. ودان بولەك، اجار ەكەۋى بىرىگىپ، ٴبىر درامالىق شىعارما جازعان ەكەن. ول ٴالى مەنىڭ قولىما تۇسپەي تۇر. ونى وقىپ شىققان دوستارى، «وتە جاقسى جازىلعان شىعارما» دەگەن باعا بەرۋدە»، – دەيدى اعا. ورازالى سەگىز قىرلى، ٴبىر سىرلى، قازاقتىڭ ونەرلى جىگىتتەرىنىڭ ٴبىرى بولدى. سۋى­رىپ سالمالىعى، جازبا پوەزيانىڭ شەبەرلىگى ٴبىر بولەك تە، ونىڭ سالعان اسەم اندەرىنىڭ ٴوزى ەرەكشە بولىپتى. «سارىبيدايدى» ورازالى شىرقاعاندا، تىڭدارمان ەرىكسىز ەلتىپ كەتەدى ەكەن. ورازالىنىڭ تاعى ٴبىر قاسيەتى، كەمپىر مەن شالدىڭ داۋىسىن اينىتپاي سالاتىن شەبەرلىگى. ول كەمپىر بولىپ پاروديا ويناعاندا نەمەسە قۇستاردىڭ داۋىسىن اينىتپاي سالعاندا، ەشكىم اجىراتا الماي قالادى ەكەن. العاش رەت ونىڭ ايتىس ساحناسىنا وتىرىك ولەڭمەن شىققانىن كورەرمەن قاۋىم جاقسى بىلەدى. ماسكەۋدەن كەلگەن سوڭ، رينات زايىتوۆپەن بىرگە وتىرىك ايتىس جاساعىسى كەلگەنىن ٴجۇرسىن ەرمانعا ايتقان ەكەن، ٴبىراق ول ارمانىنا جەتە الماي كەتتى.
ورازالىنىڭ ەسىمىنىڭ ٴوزى ٴبىر تاريح. ورازا­لى­نىڭ اكەسىنىڭ تۋعان اعاسى ورازالى دەگەن سەرى كىسى بولىپتى. ٴومىرىن سەرىلىكپەن وتكىزگەن ورازالى سەرى ٴبىر كۇنى ٴىز-تۇزسىز ٴىزىم-عايىم جوعالىپ كەتەدى. باۋىرىن جوقتاعان ٴىنىسى ٴبىر بالاسىنىڭ اتىن ورازالى دەپ قويسام دەپ جۇرەدى ەكەن. ٴبىراق وعان ورازالىنىڭ اناسى كونە قويمايدى. كەنجە بالاسى دۇنيەگە كەلگەن كەزدە اكەسى ايەلىنە ايتپاي، تۋۋ تۋرالى كۋالىگىنە «ورازالى» دەپ جازدىرتىپ الادى. سەرى اعاسىنىڭ اتىن يەمدەنگەن كەنجە بالا تالانتتى، دارىندى بولىپ ەرجەتەدى. مۇمكىن ٴومىرىن سەرىلىكپەن وتكىزگەن ورازالى اتاسىنىڭ داڭقىن بالا وراز جالعاستىرسا دەگەن ٴۇمىت بولعان شىعار اكە ويىندا....
«ساعىندىم سەنى» دەپ اتالاتىن كەش­ٴتى وتكىزۋدى اجار كوزى تىرىسىندە ٴوزى جوسپار­لاعان ەكەن. اجار تۇزەلبەكقىزىنىڭ رەپەرتۋا­رىنداعى «ساعىندىم سەنى» ٴانى دە سۇيگەن جارىن جوقتاۋى بولاتىن. اجار ارمانداعان كەشتى وتكىزۋ اعاسى باۋىرجاننىڭ ويىندا ٴجۇرىپتى. سول ماقساتپەن «ساعىندىم سەنى» اتتى ەسكە الۋ كەشى 16 مامىرعا جوسپارلانىپ وتىر. بيىل اجار تۇزەلبەكقىزىنىڭ ومىردەن وزعانىنا جىل تولادى. سوعان وراي، ەكى بىردەي اققان جۇلدىزدى ەسكە الۋ كەشى 16 مامىرعا جوسپارلانىپتى. كەشكە ورازالى مەن اجاردىڭ دوس­تارى، تۋىس-باۋىرلارى، بالالارى قاتىسىپ، ٴانشىنىڭ رەپەرتۋارىنداعى اندەردى شىرقايتىن بولادى. ورازالىنىڭ ايتىستاعى ارىپتەستەرى دە كەشكە ارنايى كەلمەك.
ەستەلىك كىتاپتىڭ شىعۋىنا اجاردىڭ باۋىرى باۋىرجان تۇزەلبەك ۇلى مەن دوستارى دەمەۋشىلىك تانىتىپ وتىر. ەستەلىك كىتاپ 2 مىڭ دانامەن تارالاتىن بولادى. كىتاپتان، ٴارى ەسكە الۋ كەشىنەن تۇسەتىن قارجى نۇرايشا مەن نۇرسۇلتاننىڭ اتىنا ارنايى دەپوزيت اشىلىپ، سوندا سالىناتىن بولادى. ورازالى مەن اجاردان قالعان بۇلدىرشىندەر بۇگىندە ناعاشىلارىنىڭ قولىندا ٴبىلىم الۋدا. نۇرايشا قوبىز تارتادى. نۇرسۇلتان بولسا، دومبىرا تارتۋدىڭ شەبەرى كورىنەدى.

ايتاقىن بۇلعاقوۆ، اقىن:
وت اۋىزدى، وراق ٴتىلدى ورازالى
ايتىس دەيتىن اردا ونەرگە ايشىقتى ٴىز قالدىرعان ورازالى دوسبوسىنوۆ جايلى ەستەلىك ايتۋ ماعان وتە اۋىر. «اتامداتساڭ اتامدات، بوتامداتپا» دەگەن اتام قازاقتىڭ ايتقانى بولماي، تاعدىر ٴوز ٴامىرىن جۇرگىزىپ باقتى. وردا بۇزار وتىزعا تولماي، تولاعايداي قارا ولەڭنىڭ كوشىن العا سۇيرەگەن اقىن باۋىرىمىز كولىك اپاتىنان اجال قۇشتى.
مەن ورازالىنى بالعىن كەزىنەن ٴبىلۋشى ەدىم. 1990 جىلدارى قازىرگى رايىمبەك اۋدانىنا ايتىسقا باردىق. ول كەزەڭدەردە اۋداندىق، وبلىستىق ايتىستار ٴجيى-جيى ٴوتىپ تۇراتىن. جىر دوداسى اياقتالىپ، اقىندارعا قوناعاسى بەرگەن اق وتاۋدىڭ ىشىندە نارىنقولدىق اقىن قاسەن ساماتىروۆ، داۋباي ابدىسايەۆ تاعى باسقا دا ايتىسكەرلەر بولدى. ابىر-سابىر باسىلىپ، اڭگىمە اۋانى ايتىس توڭىرەگىنە ويىسقاندا، داۋباي اقىن جۇدىرىقتاي عانا قارا دومالاق بالانى قاسىنا شاقىرىپ: «ٴاي، ايتاقىن، مىنا بالا مەنىڭ باۋلىپ جۇرگەن شاكىرتىم، ٴوزىڭنىڭ باۋىرىڭ بولادى، ساعان تارتقان اقىن بولسىن، قانە، تاقىمىڭنان وتكىزىپ بەر»، – دەدى. كوپتىڭ كوزىنشە اۋزىما ٴسوز تۇسپەي، نە دەرىمدى بىلمەدىم دە ورنىمنان تۇرىپ، بالانى تاقىمىمنان وتكىزىپ، اۋزىنا تۇكىرگەن بولدىم. مىنە، سول قارا دومالاق جاس شاماسى 11-12- دەگى ورازالى بولاتىن. ايلار اۋناپ، جىلدار جىلجىپ كەمەلىنە كەلگەن اقىن بالانى مەن كەيىن الماتى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنت كەزىندە ٴبىر-اق كوردىم. ٴبىر كۇندە بەس اقىنمەن ايتىسقان ورازدىڭ اتاق-داڭقى دا وسى وقۋ ورنىندا ٴجۇرىپ جاڭعىردى. وت اۋىزدى، وراق ٴتىلدى وراز تەك قانا اقىن ەمەس، ول اۋىز ادەبيەتىن جەتىك مەڭگەرگەن فولكلوريست ٴارى تاريحتى تەرەڭنەن قوزعاي بىلەتىن، بويىنا شەشەندىكتى، شەبەرلىكتى دارىتقان اۋزى دۋالى شايىر ەدى. ايتىس ۇستىندە ماقامدى بىرنەشە تۇرگە قۇبىلتىپ، تىڭداۋشىسىن ايرانداي ۇيىتىپ، ۇرشىقتاي ٴيىرىپ الاتىن قاسيەت ورازالىدا عانا بولاتىن. جەتىسۋ ايتىس اقىندارىنىڭ دا ماقام-سازدارىن جاڭعىرتىپ، جىر دوداسىنا الىپ كەلگەن ٴارى بىرەگەي اقبەرەن جۇيرىك وسى ازامات ەدى.
جاراس سارسەك، اقىن:
اقىن اتىندا نە كوشە، نە مەكتەپ جوق
تالانتى تاۋداي ازاماتتار الىستاعان سايىن ساعىنىشقا اينالىپ، جاقىنداعان سايىن اسقاقتاي بەرەتىنى اقيقات. سونداي اياۋلى پەرزەنتتەرىمىزدىڭ ٴبىرى ادۋىندى ايتىسكەر اقىن ورازالى بولاتىن.
ول اققان جۇلدىزداي ازعانتاي عۇمىرىندا قازاق ايتىس ونەرىنە جاڭا تىنىس، جاڭا ورنەك قوسىپ، كيەلى ٴسوز پاتشالىعىنىڭ اۋىلىن ادۋىن جىرلارىنىڭ نوسەرىمەن ٴبىر سىلكىنتىپ ٴوتتى.
ماعان ول ومىردەگى دە، ونەردەگى دە جاقسى ىنىلەردىڭ ساناتىندا ەرەكشە جاقىن بولدى. اسىرەسە ونىڭ ەكىنىڭ بىرىنە بايقالا بەرمەيتىن تاكاپپار مىنەزى قاتتى ۇنايتىن. جاعىنۋدى، جاعىمپازدانۋدى بىلمەيتىن. كۇيرەۋىك مىنەزدەن دە ادا بولىپ كورىنەتىن. بالكىم وسى مىنەزى شىعار، ٴوز تۇستاستارى كورگەن يگىلىكتەردەن ۇنەمى كەشىگىپ جۇرەتىن. الايدا وعان حالىقتىڭ قۇرمەتى ەرەكشە بولدى. شىن مانىندە ول حالىقتىڭ اقىنى ەدى. ال حالىقتىڭ اقىنى بولۋ دەگەنىڭىز – ٴارى باقىت، ٴارى ازاپ. ورازالى وسى ەكەۋىنىڭ دە «اۋىلىنا» كەزەك-كەزەك قاتىناي ٴجۇرىپ، ورتا جولدا وپات بولعان اقىن.
ارامىزدان كەتكەنىنە التى جىل ۋاقىت بولىپتى. الايدا ونى جوقتاۋشىلاردىڭ قاتارى ٴالى سەلدىرەگەن جوق. كەرىسىنشە، ارتىپ كەلەدى. ٴبىر قىزىعى ونەرىن باعالايتىن قاراپايىم قاۋىم، جاقىن جۇرگەن جورا-جولداستارى مەن شاكىرتتەرى بولماسا، ونى ٴوزى تۋىپ وسكەن ٴوڭىردىڭ اتقامىنەرلەرى ەسكەرمەي جاتقانى جۇرەك سىزداتادى. ٴوزى ولە-ولگەنشە جىرلاپ وتكەن رايىمبەك اۋدانىندا ونىڭ اتىندا نە ٴبىر كوشە، نە ٴبىر مەكتەپ جوق. ول كىندىك قانى تامعان توپىراعىنا دا قيانات جاساماي، الماتىنىڭ ىرگەسىنەن ماڭگىلىك تۇراعىن تاپتى. ەندىگى ٴسوز ەل باسقارعانداردىكى بولۋى ٴتيىس.

 

گۇلزينا بەكتاسوۆا

فوتو: alashainasy.kz


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي