BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ٴان ٴامىرشىسى امىرە قايتا «ٴتىرىلدى»

كەشە استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا بەلگىلى جازۋشى، دراماتۋرگ راقىمجان وتاربايەۆتىڭ پەساسى بويىنشا ساحنالانعان «امىرە» قويىلىمىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. سپەكتاكلدى كورەرمەن نازارىنا ۇسىنعان ەلورداداعى ق.قۋانىشبايەۆ اتىنداعى دراما تەاتر ۇجىمى. قويىلىمنىڭ رەجيسسەرى، قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرلان جۇمانيازوۆ. دراما قازاقتىڭ كۇمىس كومەي ٴانشىسى امىرە قاشاۋبايەۆتىڭ 1925 جىلى پاريجدە وتكەن ەكسپو كورمەسىنە قاتىسىپ قايتقاننان كەيىنگى ومىرىندەگى قۇپيالار جايلى باياندايدى، دەپ حابارلايدى baq.kz ٴتىلشىسى.

ساحنالانعان قويىلىم 1925 جىلعى پاريجدەگى وتكەن «ەكسپو-1925»-تەن باستالادى. فرانسيانىڭ اسپانىنا قازاقتىڭ ٴانىن اۋەلەتكەن امىرە ساحنادا ساڭقىلداپ تۇر. جاپپاي قوشەمەت. كۇللى كەڭەس وداعىنان جينالىپ بارعان كىلەڭ ونەر مايتالماندارىنىڭ اراسىندا شوقتىعى بيىگى ماڭدايى جارقىراپ، جاسىنداي جارقىلداپ ٴان سالعان امىرە بولادى. سول زاماندا بۇكىل الەمدەگى ونەر مەن ٴساننىڭ وتانى بولىپ ۇلگەرگەن ٴپاريجدىڭ اقسۇيەك ونەرتانۋشىلارىنىڭ ٴوزى امىرەنى تىڭداپ تاڭقالىپ، تاڭداي قاعادى. ٴتىپتى، پاريجدە قالىپ، بۇكىلالەمدىك ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ٴبىلىم الۋ تۋرالى ۇسىنىستار دا ايتىلادى.

امىرەنىڭ اۋەلەتكەن انىنە قۇلاق قۇرىشى قانىپ، جانسارايى راحات تاپقان فرانسۋز جازۋشىسى، ونەردىڭ بىلگىر سىنشىسى رومەن روللان وسى كونسەرتتەن كەيىن: «مەن شىعىستا ٴانشىسىن بۇلبۇل قۇسقا نەگە تەڭەيتىنىن ەندى ٴتۇسىندىم، وندا انشىلىك قابىلەت وتە باسىم»، – دەگەن ەكەن، تەبىرىپ تۇرىپ. ونەر مەن ٴبىلىمدى باعالاعان ەل، امىرەنى وسىلاي اۋەلەتەدى.

كەشەگى استاناداعى ساحنادان ٴبىز وسى ٴاننىڭ قاناتىندا، كوپشىلىكتىڭ قوشەمەتىنە كومكەرىلىپ، كوككە كوتەرىلەن امىرەنى كورە الدىق. ٴتىپتى، تالانتى رەجيسسەر نۇرلان جۇمانيازوۆ امىرەنى عانا ەمەس، سول ساپاردا پاريجگە بارعان كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردان جينالعان بارلىق ونەرپازداردى كورسەتە الدى. ولاردىڭ ىشىندە ورىستىڭ ايگىلى انشىلەرى دوليۆا-سابوتناسيي مەن كوۆالەۆا، وزبەك ونەر مايتالماندارى - ٴانشى كاري ياكۋبوۆ پەن ٴبيشى تامارا حانۋم، ٴازىربايجان ٴان ونەرىن ايگىلەۋشى شاۆكەت مامەدوۆ جانە تاعى باسقالارى دا بار.

سپەكتاكلدە امىرە مەن مۇستافا شوقايدىڭ پاريجدەگى كەزدەسۋى، مۇستافانىڭ قانداستارىن قاتتى ساعىنىپ، كوزىنە جاس الاۋى، شىن پەيىلمەن جايىلعان داستارحانىنا امىرەدەن باسقا ەشكىمنىڭ بارماي قالۋى، ونىڭ احمەت بايتۇرسىنوۆ، ٴاليحان بوكەيحانوۆ، ٴمىرجاقىپ دۋلاتوۆتارعا جازعان ٴۇشبۋ حاتى، ايتقان سالەمى... ٴبارى ٴبارى قامتىلعان. ٴتىپتى، ەكى قۇرداستىڭ اراسىنداعى ٴازىل اڭگىمە بارىسىندا امىرەنىڭ العاشقى ماحابباتىنان ايىرىلىپ قالىپ، ەكىنشىسى - ورازكەگە ەسى كەتىپ جۇرگەنى دە ٴبىر دەتال رەتىندە كورسەتىلەدى.

شەكارادان بەرى وتىسىمەن الگى قۇرمەت-قوشەمەتتىڭ ٴبارى پاريجدە قالعانداي اسەر بەرەدى. ۇرانداتقان بولشەۆيكتەر ٴان قۇدىرەتى امىرەنى دە ايامايدى. حالىق؟ حالىق ارينە، ونەرلى ۇلىن شەكسىز قۇرمەتتەيدى، سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەيدى. الايدا، پاريجدەن اپتالاپ، بالكي ايلاپ تۋعان توپىراعى سەمەيگە جەتكەندە، ونى قىزىل يمپەريانىڭ جەندەتتەرى دە كۇتىپ وتىرعان بولاتىن. وسى تۇس ساحنادا ەرەكشە تەبىرەنتتى. وزگەلەر كوشەمەت كورسەتكەن امىرە، ٴوز ەلىنە كەلىپ وپىق جەپ، وڭباي تاياق جەيدى. وگپۋ قاشاۋبايەۆتىڭ قانىن سورعالاتىپ وتىرىپ تەرگەيدى، مۇستافامەن بولعان اڭگىمەنىڭ توركىنىن بىلمەككە...

نەگىزى، امىرە قاشاۋبايەۆ پاريج ساپارىنان كەيىنگى باسىنان وتكەن وسى سۇمدىق جايلى ەشكىمگە ٴتىس جارماعان. ويتكەنى، وگپۋ-دىڭ تالابى سولاي بولدى. ونى اپتا سايىن، كەيدە ودان دا جيىرەك، 9 جىل بويى ازاپتايدى. كەشقۇرىم شاقىرىپ الىپ، تەپكىنىڭ استىنا الىپ، تۇنىمەن ازاپتاپ، تاڭ اتا اۋزىنا اراق قۇيىپ شىعارىپ سالاتىن. جارى ورازكە، ارينە، ايەل رەتىندە امىرەنىڭ ٴجۇرىسىن باسقاشا جورىدى...

امىرە قاشاۋبايەۆتى تابانى كۇرەكتەي 40 جىلدان استام زەرتتەپ كەلە جاتقان مۋزىكاتانۋشى، عالىم جارقىن شاكارىم قاشاۋبايەۆتىڭ قۇپياسىنىڭ قالاي جارىققا شىققانى جايلى بىلاي دەيدى:

«امىرە پاريج ساپارىنان كەيىنگى ٴوزىنىڭ جان كۇيزەلىسىن، جەندەتتەردىڭ ازاپتاپ جۇرگەنىن كوپ ەشكىمگە ايتپاعان، بىلدىرمەگەن. ٴتىپتى، ورازكەنىڭ ٴوزى بىلمەگەن. ونى ىنىسىندەي بولىپ ارالاسىپ كەتكەن يسا بايزاقوۆ پەن سەركە قوجامقۇلوۆ قانا ٴبىلدى. ٴبىراق، ولاردىڭ دا ٴتىس جارۋعا قاقى جوق ەدى. 1974 جىلى مەن ەڭ العاش امىرەنىڭ داۋىسىن تاۋىپ، سۇيىنشىلەگەنىمدە، قاشاۋبايەۆتىڭ قۇپياسىن ماعان سەركە قوجامقۇلوۆ اۋىزشا ايتىپ بەردى. ول كەزدە بۇنى جازۋعا مەنىڭ دە جۇرەگىم داۋالامادى. كەيىن، ٴ1998-شى جىلى العاش رەت باسپاسوزدە جازدىم. وسىلايشا، ٴان ەلىمىنىڭ قۇدىرەتى امىرەنىڭ وزىمەن اكەتكەن قۇپياسى اشىلدى. بۇگىنگى ۇرپاققا جەتتى.»

سپەكتالدە اقىن يسا بايزاقوۆتىڭ ەتى عانا ەمەس، جانى جارالى امىرە مەن ونى «بوتەن» ايەلدەن قىزعانىپ جۇرگەن ورازكەنىڭ ورتاسىندا وتقا تۇسكەن كوبەلەكتەي كۇيگەلەكتەگەن ٴبىر ٴساتى بار. راسىندا وتباسىنداعى قاراپايىم ايەل تۇسىنىگى مەن ساياساتتىڭ قۇربان بولعان جاننىڭ ارپالىسى...

قويىلىمنىڭ سوڭىندا امىرە ٴوزى ولەردەي جاقسى كورگەن تەاترمەن قوشتاسۋعا كەلەدى. ونى قىزىل جەندەتتەردىڭ نۇسقاۋىمەن جۇمىستان شىعارىپ، ٴتىپتى، تەاتر تابالدىرىعىن اتتاتپاۋعا بۇيرىق بەرىلگەن بولاتىن. كۇزەتشى قاريا امىرەنى اياپ كىرگىزەدى. سول ٴۇشىن ٴوزى جانىن قيادى. ال امىرە، ٴوزىن ٴاننىڭ ٴامىرشىسى ەتكەن كيەلى ساحنامەن ەگىلىپ تۇرىپ، اۋناپ جاتىپ قوشتاسادى... ونى تەك كورۋ كەرەك!

امىرە قاشاۋبايەۆتىڭ انشىلىگى جايلى ساحنا شەبەرى قاليبەك قۋانىشبايەۆ:

«ونىڭ وڭ جاق القىمىندا موينىنىڭ قال­تاسى بار ەدى. سوعان بار دەمدى تولتىرىپ اپ، ۇنەمدەپ شىعارىپ، كوپكە دەيىن دەم المايتىن» - دەپتى كەيىنىرەك، ەستەلىكتەرىنىڭ بىرىندە.

ٴسويتىپ، اراعا ٴبىر عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ، سول قاللەكي اتانىپ كەتكەن قاليبەك اتامىزدىڭ اتىنداعى تەاتر، ٴان قۇدىرەتى امىرەنى ۇلكەن ساحناعا قايتا الىپ شىقتى.

جالپى، سپەكتاكل ٴبىز سياقتى قاراپايىم كورەرمەن كوزىمەن قارايتىن بولساق، وتە ٴساتتى شىققان. تاريحي دەرەكتەرى بۇرمالانباعان، ٴاربىر وقيعا جەلىسىنە وراي، دەكوراسيالاردىڭ اۋىسىپ، ونى سايكەس مۋزىكامەن كوركەمدەپ وتىرۋى، اكتەرلاردىڭ شەبەرلىگىمەن استاسقاندا بارماعىڭىزدى كوتەرىپ باعا بارمەسكە امال جوق! ارينە، تەاتر سىنشىلارى اكتەرلاردىڭ شەبەرلىگى مەن رەجيسسەردىڭ ويىنا، قويىلىمنىڭ كاسىبي دەڭگەيىنە ٴوز باعالارىن بەرە جاتار، ەڭ باستىسى، امىرەنىڭ قايتا «ٴتىرىلىپ»، قايتا تۇلەۋى ٴبىزدى ەرەكشە قۋانتتى!

حان ق.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي