BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 379.01 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 423.24 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

كەنيالىق پەداگوگ: اناما جىلقى ەتىن جەگەنىمدى ايتقاندا، ۇيگە قايتۋىمدى سۇرادى

فوتو: Автор

پەتروپاۆل، baq.kz. 2008 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باستاماسىمەن ٴبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بىرەگەي وقۋ ورداسى – «نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ٴبىلىم بەرۋ ۇيىمى ٴوز جۇمىسىن باستاعانى بەلگىلى. بۇل مەكتەپتە جۇمىس ىستەۋ ٴۇشىن ارنايى سىننان سۇرىنبەي وتكەن ۇزدىك پەداگوگتەر ىرىكتەلىپ الىندى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستان بويىنشا زاماناۋي 20 مەكتەپ بار. 10 جىلدا ٴبىلىم وردالارىن 8 مىڭعا جۋىق تۇلەك تامامداپ، 950 وقۋشى «التىن بەلگى» يەگەرى اتاندى. نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى، حالىقارالىق مەكتەپتەر كەڭەسى، دجونس حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دارىندى جاستار ورتالىعى، پەنسيلۆانيا ۋنيۆەرسيتەتى سىندى وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىك ورناتقان. قازاقستاننىڭ ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە شەتەلدىك وزىق تاجىريبەلەردى ەنگىزۋ ماقساتىندا وزگە مەملەكەتتەردەن ماماندار شاقىرتىلدى. سولاردىڭ قاتارىندا پەتروپاۆل قالاسىنداعى نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى حيميا ٴپانىنىڭ ٴمۇعالىمى سيلۆانۋس وپوت تا بار. baq.kz ٴتىلشىسى شەتەلدىك ماماننىڭ قازاقستاننىڭ ٴبىلىم بەرۋ سالاسى جايىنداعى پىكىرىن ٴبىلدى.

– جەر شارىنداعى ەڭ ىستىق قۇرلىق – افريكادان التى اي قىسى بار قازاقستاننىڭ سولتۇستىگىنە جۇمىسقا شاقىرتۋ كەلگەندە قالاي قابىلدادىڭىز؟

– مەن بۇعان دەيىن ٴوز ەلىمنەن، وتباسىمنان جىراققا ۇزاق ۋاقىتقا شىعىپ كورگەن ەمەسپىن. قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋ تۋرالى ۇسىنىس تۇسكەندە بويىمدى ازداپ ۇرەي بيلەگەنىن جاسىرمايمىن. بىردەن ينتەرنەتتى اشىپ، قازاقستان تۋرالى، ونىڭ سولتۇستىك قاقپاسى – پەتروپاۆل قالاسى جايلى مالىمەتتەر ىزدەستىرە باستادىم. بىردەن كليمات جاعدايىنا نازار سالدىم، قىسى قاتتى ەكەنىن بىلگەن كەزدە «بۇل جاقتىڭ ايازىنا شىداي الامىن با؟» دەگەن ساۋال سانامدى مازالاي بەردى. قازاقستاننىڭ تەرريتورياسى ۇلكەن، پايدالى قازبالار مەن مۇنايعا باي مەملەكەت ەكەنىن بۇرىننان بىلەتىنمىن. ال مادەنيەتى، ٴسالت-داستۇرى مەن ادەت-عۇرپى جايلى مۇلدەم حابارىم جوق ەدى.

قازاقستان مەن كەنيا حالىقتارىن بايلانىستىراتىن ورتاق قۇندىلىقتار كوپ ەكەنىن كەيىن ٴبىلدىم. ماسەلەن، ٴبىز ۇلكەندى قاتتى قۇرمەتتەيمىز. اتا-اناعا قامقورلىق كورسەتۋ – باستى پارىزىمىز. قازاق حالقى دا وسى جايتتارعا باسا ٴمان بەرەتىنىن اڭعاردىم، اعا بۋىندى ەرەكشە قادىرلەيتىنىنە ٴسۇيسىندىم. مىنە، بۇگىندە پەتروپاۆلدا ٴبىر وقۋ جىلىن اياقتاپ، ەكىنشىسىنە كىرىسىپ كەتتىم. قازاقستانعا كەلگەنىمە وكىنگەن ەمەسپىن.

– قازاقستانعا كەلگەنگە دەيىنگى پەداگوگيكالىق تاجىريبەڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز. قانداي وقۋ ورنىندا ٴبىلىم الدىڭىز؟ قايدا جۇمىس ىستەدىڭىز؟

– مەن كەنياداعى نايروبي ۋنيۆەرسيتەتىندە حيميا جانە ماتەماتيكا باكالاۆرى ماماندىعىن الدىم. ودان كەيىن اتالعان جوعارى وقۋ ورنىندا ماگيستراتۋرانى ٴتامامدادىم. ەڭبەك جولىمدى جالپى ٴبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە باستادىم. ٴۇش جىلدان كەيىن حالىقارالىق مەكتەپكە اۋىستىم. سوندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەندە قازاقستانعا شاقىرتۋ الدىم.

– قازاقتا «سىرت كوز – سىنشى» دەگەن ماقال بار. قىزىلجار وڭىرىنە ەڭ العاش كەلگەندەگى العان اسەرىڭىز قانداي بولدى؟ كوڭىلىڭىزگە قونعان جايتتار مەن وعاش كورىنگەن دۇنيلەر تۋرالى ايتا وتىرىڭىز.

– العاشقىدا ٴتىل بىلمەگەندىكتەن – قاتتى قينالدىم. اسىرەسە، دۇكەنگە بارعان كەزدە ۇيالى تەلەفونداعى «ٴموبيلدى اۋدارمانىڭ» قىزمەتىن كوپ پايدالاناتىنمىن. كوشەدەگى ادامدار مەنى توقتاتىپ، بىردەڭە ايتادى. مەن ولاردى العاشىندا تۇسىنبەدىم، ٴبىراق ادامداردىڭ جۇزدەرى جىلى ەكەن، سوعان قاراپ جاماندىق جاسامايتىنىن ٴبىلدىم. پەتروپاۆلعا كەلگەلى قالا تۇرعىندارىمەن مىڭ سەلفي جاساعان شىعارمىن. ٴتىپتى بىرگە ۆيدەوعا دا ٴتۇسىپ جاتادى.

قازاقتار جىلقى ەتىن كوپ جەيدى ەكەن. ٴبىزدىڭ جاقتا جىلقىنى اۋقاتتى ادامدار عانا ۇستايدى. ونىڭ باعاسى وتە قىمبات جانە ونى ات سپورتى مەكتەپتەرىندە عانا كورۋگە بولادى. ال مۇندا جىل سايىن ٴار وتباسى ٴبىر جىلقى جەيدى ەكەن. بىزدە جىلقى ەتىن تاعامعا تۇتىنۋعا بولمايدى.

– كەلگەنىڭىزگە ەكى جىلداي بولعانىن ايتتىڭىز. وسى ۋاقىتتا جىلقى ەتىن تاتىپ كوردىڭىز بە؟

– ٴيا، بىرنەشە رەت جەپ كوردىم. ۇنادى. مۇنىمدى ۇيدەگىلەرگە تەلەفون ارقىلى ايتقانىمدا، انام بۇل ارەكەتىمدى قۇپتامادى. «بالام، جۇمىسىڭدى تەزىرەك اياقتاپ، ۇيگە قايتساڭشى، قالاعان تاماعىڭدى ٴوزىم ٴپىسىرىپ بەرەم» دەيدى. كەنيالىقتاردىڭ اس ٴمازىرى مۇنداعىدان وزگەشەلەۋ، ٴبىراق مەن بۇل جاقتىڭ اسحاناسىنا ۇيرەنىپ كەتتىم.

– شاي ىشكەندى جاقسى كورەسىز بە؟ سەبەبى، ٴبىز ٴىشىپ جۇرگەن شايدىڭ كوبى كەنيادا وندىرىلەدى.

– جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي، كەنيادا تاماقتانۋ سالتى قازاقستانداعىدان ٴبىرشاما وزگەشە. ٴبىز ەڭ الدىمەن ىستىق تاماق ىشەمىز. سودان كەيىن ٴبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ عانا شاي ىشەمىز. مەن شاي ىشكەندى ونشا جاقسى كورمەيمىن. ال مەنىڭ انام ۇناتادى. ول كىسىگە سۋسىننىڭ بۇل ٴتۇرىن ۇسىنساڭىز، كەز كەلگەن ۋاقىتتا قۋانا ىشەدى.

– قازاقستانداعى ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسى كوڭىلىڭىزدەن شىقتى ما؟ نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ تۋرالى پىكىرىڭىز قانداي؟

– نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسى – قازاقستانداعى وتە ۇتىمدى جوبا دەپ بىلەمىن. ونى بريتاندىق، امەريكالىق جۇيەمەن قاتار قويۋعا بولادى. بۇل ٴبىرىنشى كەزەكتە ستۋدەنتتەرگە شەتەلدىك بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وكىنىشكە قاراي، كەيبىر اتا-انالار بۇل جۇيەنى تۇسىنبەيدى. ولار بالالارىنا شەت مەملەكەتتە وقۋعا تىيىم سالىپ جاتادى. مەنىڭ ويىمشا، كەز كەلگەن ادام وزگە ەلدىڭ تاجىريبەسىن بايقاپ كورۋى كەرەك. سودان كەيىن ەڭ ۇتىمدىسىن ٴوز ەلىندە پايدالانۋى ٴتيىس.

زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ تۇلەكتەرى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى، پرينستون، ستەنفورد، كولۋمبيا، ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق، گونكونگ پوليتەحنيكالىق، پۋسان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى سىندى الەمدىك برەندتەر، سونداي-اق رەسەيدىڭ «جوعارى ەكونوميكا مەكتەبى» ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى جانە باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارى تاراپىنان سۇرانىسقا يە. جىل سايىن تۇلەكتەرىمىز تەگىس قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ٴبىلىم وردالارىنا تۇسەدى، ولاردىڭ باسىم بولىگى گرانت جەڭىپ الادى. وسىنىڭ ٴوزى نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى ٴبىلىم ساپاسىن كورسەتەدى.

– كەنياداعى ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسى تۋرالى دا ايتا وتىرساڭىز.

– بىزدەگى ٴبىلىم باعدارلاماسى 12 جىلعا شاقتالعان. «8-4-4» دەپ جىكتەلەدى. باستاۋىش جانە ورتا بۋىن 8 جىل وقىسا، جوعارعى بۋىن 4 جىل وقيدى. سودان كەيىن 4 جىل باكالاۆريات. كەنيالىقتار مەكتەپ بىتىرگەندىگى جونىندەگى قۇجاتپەن اقش، ۇلىبريتانيا سىندى مەملەكەتتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسە الادى. بالالار مەكتەپكە 6 جاستان بارادى.

– اعىلشىن ٴتىلى – جەرگىلىكتى وقۋشىلار ٴۇشىن شەت ٴتىلى. حيميا – كۇردەلى ٴپان. وقۋشىلارىڭىزدىڭ ۇلگەرىمى قالاي؟ شەت تىلدە كۇردەلى ٴپاندى وقىتۋ قيىن ەمەس پە؟

– ماعان بالالارمەن ٴتىل تابىسىپ كەتۋ قيىنعا تۇسكەن جوق. نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىندەگى وقۋشىلاردىڭ ساباققا دەگەن قىزىعۋشىلىعى جوعارى. شاكىرتتەرگە، اسىرەسە، تاجىريبەلىك ساباقتار ۇنايدى. حيميا پانىندە حالىقارالىق تەرميندەر كوپ. وسىنىڭ ٴوزى ساباقتى ٴبىراز جەڭىلدەتەدى. حيميانىڭ كەز كەلگەن ٴبولىمى ساباق تاقىرىبىنا بايلانىستى وتەدى. تەوريالىق ساباقتار وقۋشىلارعا ازداپ قيىنعا تۇسەتىنى راس.

– مۇنداعى كليماتقا، ورتاعا بەيىمدەلۋ جاعى قالاي بولدى؟

– كەنيانىڭ ٴار ايماعىندا اۋا تەمپەراتۋراسى ٴارتۇرلى. ماسەلەن، نايروبيدا ورتاشا تەمپەراتۋرا +8 بەن +27 ارالىعىندا. جاڭبىر ٴجيى جاۋادى. قازاقستانعا كەلىپ، قاردى العاش رەت كوردىم. اينالانىڭ ٴبارى اق ۇلپاعا ورانعانىن كورۋ قانداي تاماشا!

– تۋعان جەرىڭىزگە قانشالىقتى ٴجيى بارىپ تۇراسىز؟ وتباسىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟

– كەنياعا جىلىنا ەكى رەت بارامىن. جەلتوقسان ايىندا 10 كۇنگە جانە جازدا 40 كۇنگە بارامىن. كەنيالىقتار كوپ ايەل الادى، ٴبىراق مەنىڭ ٴبىر عانا جۇبايىم بار. ەكى ۇلدىڭ اكەسىمىن. ينتەرنەت ارقىلى كۇندە سويلەسىپ تۇرامىن. مەنىڭ ٴۇش اعام بار، ٴوزىم ٴۇيدىڭ كەنجەسىمىن. 76 جاستاعى انام مەنىڭ قولىمدا تۇرادى.

– قازاقستانداعى ەكى جىلدا نە كورىپ، كوڭىلگە نە ٴتۇيدىڭىز؟

– مەن استانا، تاراز، كوكشەتاۋ قالالارىندا بولدىم. ٴبىراق ماعان پەتروپاۆل ۇنايدى. مۇندا حالىق اسا كوپ ەمەس جانە ەكولوگياسى تازا ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاق حالقىن جاقسى كورىپ كەتتىم، سەبەبى سىزدەر قوناقجايسىزدار، ۇلكەندى سىيلاي بىلەسىزدەر.

– التىنداي ۋاقىتىڭىزدى ٴبولىپ، سۇراقتارىما جاۋاپ بەرگەنىڭىز ٴۇشىن راقمەت. ەڭبەگىڭىز جەمىستى بولسىن!

فوتولار: اۆتور


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي