BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

كليماتتىڭ وزگەرۋى: 1،5 گرادۋس الەمدى قالاي وزگەرتە الادى؟

baq.kz – الەمپرەسس. عالىمدار جاھاندىق جىلىنۋ كەزىندە پلانەتالىق تەمپەراتۋرا 1،5 ° c-تان اسىپ كەتسە، ۇلكەن كليماتتىق اپات بولاتىنىن ايتىپ دابىل قاعىپ جاتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، بۇگىن بۇل ۇلكەن ەكولوگيالىق پروبلەمانىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ 1.5°c-تان جوعارى كوتەرىلمەۋىنە تىرىسۋ كەرەك. كليمات جونىندەگى پاريج كەلىسىمىنە قول قويعان 200 مەملەكەت جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ 2 گرادۋستان جوعارى كوتەرىلۋىنىڭ الدىن الۋعا كەلىسكەن بولاتىن. ٴبىراق كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا ساراپشىلاردىڭ ۇكىمەتارالىق توبى جاريالاعان باياندامادا بۇل شەكتەۋ 1،5 ° c بولۋ كەرەكتىگى ايتىلعان. سوندا 0.5 گرادۋستىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟ بۇل نەلىكتەن ماڭىزدى؟ ۆۆس باسىلىمى بايانداما نەگىزىندە وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كورىپتى.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، جاھاندىق تەمپەراتۋرا 1،5 ° س-تان جوعارى كوتەرىلسە، قوعامنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرىندە جىلدام وزگەرىس بولادى جانە ونىڭ سالدارىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس.

ٴۇش جىلدىق زەرتتەۋلەردەن جانە وڭتۇستىك كورەياداعى عالىمدار مەن شەنەۋنىكتەردىڭ ٴبىر اپتاعا سوزىلعان جيىنىنان كەيىن كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا ساراپشىلاردىڭ ۇكىمەتارالىق توبى 1،5 ° c-تىڭ جاھاندىق جىلىنۋعا اسەرى تۋرالى بايانداما جاريالادى.

33 بەتتىك قۇجاتتا كليماتتى زەرتتەۋشىلەردىڭ كۇردەلى ەڭبەگى بايقالادى، ال بايانداما نەگىزىنەن ساياساتكەرلەرگە باعىتتالعانداي. دەگەنمەن، ولاردى تەك ەكونوميكا مەن ٴومىر ٴسۇرۋ دەڭگەيى الاڭداتاتىنى انىق. جالپى، باياندامادا نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق حابارلامالار دا بارشىلىق.

«بىرىنشىدەن، جاھاندىق تەمپەراتۋرانى 1،5 ° c-تان جوعارى كوتەرىلمەيتىندەي، 2 گرادۋسقا جەتكىزبەي شەكتەپ تۇرۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى كوپ. بۇل راسىمەن دە كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ سالدارىن تومەندەتەدى. ەكىنشىدەن، ەگەر ٴبىز جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ 1،5 ° c-تان ارتتىرماي شەكتەگىمىز كەلسە، كوپتەگەن وزگەرىستەرگە دايىن بولۋىمىز كەرەك. ونىڭ ىشىندە ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەر، جەردى باسقارۋ، كولىك سالاسىندا كوپ وزگەرىس قاجەت ەتىلەدى»، - دەيدى پروفەسسور دجيم سكە.

بايانداما اۆتورلارىنىڭ ٴبىرى، كورنەلل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى ناتالي ماحوۆالدتىڭ ايتۋىنشا، بۇل ەڭبەكتى جاريالاۋعا بۇكىل الەم بويىنشا توقساننان استام ساراپشى قاتىسقان جانە ولاردىڭ بارلىعى 0،5 گرادۋستىڭ ٴوزى ماڭىزدى ٴرول اتقاراتىنىن ايتىپ جاتىر. مىسالى، جاھاندىق تەمپەراتۋرا 1،5 گرادۋسقا ارتسا، سۋ استىنداعى مارجاندى جارتاستار 70-90% ازايادى، ال 2 گرادۋسقا ارتسا، مۇنداي جارتاستار مۇلدەم جويىلىپ كەتەدى. سونىمەن قاتار 2 گرادۋس كەزىندە تەڭىز دەڭگەيى 1،5 گرادۋستىق سسەنارييمەن سالىستىرعاندا شامامەن وتىز مەترگە كوتەرىلەدى.

«جاھاندىق تەمپەراتۋرا 1،5ºc-تان جوعارى كوتەرىلسە، كەيبىر ەكوجۇيەلەر جويىلۋى مۇمكىن»، - دەيدى باياندامانىڭ تەتە اۆتورلارىنىڭ ٴبىرى عالىم گانس-وتتو پيورتنەر.

بايانداما مالىمەتتەرىنە سەنسەك، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ادامزات ارەكەتىنەن جاھاندىق تەمپەراتۋرا 1 گرادۋسقا كوتەرىلگەن جانە 2030 – 2052 جىلدار ارالىعىندا بۇل كورسەتكىش 1،5 گرادۋسقا جەتەدى.

ٴقاۋىپ قانداي؟

«عالىمدار، «ٴقازىر ارەكەت ەتىڭدەر، اقىماقتار!» دەپ ۇلكەن ارىپتەرمەن جازعىسى كەلەتىن شىعار. ٴبىراق ول ٴۇشىن فاكتىلەر مەن ساندار كەرەك جانە عالىمداردا بۇل ەكەۋى دە بار» دەيدى كەلىسسوزدەرگە قاتىسقان greenpeace وكىلى كايسا كوسونەن.

زەرتتەۋشىلەر فاكتىلەر مەن ساندار نەگىزىندە جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ 1،5 c-تان كوپ مولشەرگە ارتسا، قانداي ناتيجەگە اكەلەتىنىن دالەلدەدى. ولار 12 جىلدان كەيىن، ياعني، 2030 جىلدان كەيىن جاھاندىق تەمپەراتۋرا وسى مولشەردە جىليتىنىن ايتتى. ال جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ ودان تومەن دەڭگەيدە ساقتالىپ تۇرۋى ٴۇشىن ادامزاتقا وتە كوپ وزگەرىس جاساۋ قاجەت بولادى. ونىڭ ىشىندە الداعى جيىرما جىلدا جاھاندىق ٴجىو-نىڭ 2،5%-ىن وسى ەكولوگيالىق پروبلەمانى شەشۋگە ينۆەستيسيالاۋ كەرەكپىز.

باياندامادا ٴتورت ٴىرى جاھاندىق جۇيەگە وزگەرىس ەنگىزۋ كەرەكتىگى تۋرالى ايتىلعان: ەنەرگەتيكا، جەردى پايدالانۋ، قالالار مەن ٴوندىرىس. دەگەنمەن، عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل ٴتورت سالانى وزگەرتۋ ٴۇشىن جەكە ادامداردىڭ ىس-ارەكەتتەرى مەن داعدىلارىن وزگەرتۋ كەرەك بولادى. ونىڭ ىشىندە ادامدار ەت، ٴسۇت تاعامدارىن از تۇتىنىپ، ۇشاقتىڭ ورنىنا پويىزدار مەن اۆتوبۋستارمەن قاتىناۋى; ەلەكتروموبيلدەرگە باسىمدىق بەرىپ، ىسكەرلىك كەزدەسۋلەردى ۆيدەوكونفەرەنسيالار ارقىلى وتكىزۋى كەرەك. دەبرا روبەرتستىڭ ايتۋىنشا، ادامداردىڭ ٴومىر سالتىنىڭ وزگەرۋىنىڭ ماڭىزى زور.

«بۇل ادامدار ٴۇشىن دە پايدالى بولار ەدى. بۇل ۇلكەن وزگەرىستى جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن ٴار ادام وزىنەن باستاۋى كەرەك. سول ارقىلى ٴبىز ٴوزىمىز ٴومىر ٴسۇرىپ، جۇمىس ىستەپ جاتقان ورتانى دا جاقسارتا الامىز. ادامدار جەردى پايدالانۋ سالاسىنا قاتىسى جوق ەكەنىن ايتۋى مۇمكىن. ٴبىراق ٴبىز ٴوزىمىزدىڭ نە جەپ، نە ٴىشىپ جاتقانىمىزدى باقىلاي الامىز. قالالاردا ٴجۇرىپ-تۇرۋىمىز دا ٴوزىمىزدىڭ ەركىمىزدە ەمەس پە؟»، دەيدى ول.

1،5 گرادۋستى ۇستاپ تۇرۋ ٴۇشىن قاجەت بەس قادام

2030 جىلعا قاراي co2 گازىنىڭ شىعارىلۋى 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 45%-عا ازايۋى كەرەك;

كومىردەن باس تارتۋ;

2050 جىلعا دەيىن تازا قالدىققا كوشۋ;

2050 جىلى الەمدىك ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 85%-ى جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە كەتەتىن بولادى;

ەنەرگەتيكالىق مادەنيەت ٴۇشىن جەتى ميلليون شارشى مەتردەن استام جەر قاجەت ەتىلەدى.

بۇعان قانشا قارجى كەرەك؟

بۇل ارزانعا تۇسپەيتىنى انىق. باياندامادا 2016-2035 جىلدار ارالىعىندا جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ 1،5 ° س-قا كوتەرىلمەۋىنە قول جەتكىزۋ ٴۇشىن ورتاشا ەسەپپەن جىل سايىن ەنەرگەتيكالىق جۇيەگە 2،4 تريلليون دوللار ينۆەستيسيا قاجەت.

باياندامادا سونداي-اق 1،5 گرادۋس ەكونوميكانىڭ وسىمىنە دە وڭ ىقپال ەتەتىنى ايتىلعان.

ٴبىز ارەكەت ەتپەسەك، نە بولادى؟

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ەگەر جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ جىلىنۋىن 1،5 ° c-تان تومەن ساقتاي الماساق، ٴقاۋىپتى وزگەرىستەر بولادى. مىسالى، مۇحيتتىڭ تەمپەراتۋراسى وزگەرىپ، كۇرىش، جۇگەرى مەن بيداي ٴوسىرۋ قيىندايدى.

«قازىرگى كۇننىڭ وزىندە ەكى پوليۋس تە ەرىپ جاتىر. جۇزدەگەن جىل بويى ٴوسىپ تۇرعان اعاشتار ٴولىپ قالدى. ال جازدا بۇكىل الەمدە ٴورت ٴقاۋپى ٴورشىپ تۇرعانىن كورىپ ٴجۇرمىز»، دەيدى greenpeace وكىلى كايسا كوسونەن.

جوسپاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن بە؟

جاھاندىق جىلىنۋدىڭ ەڭ كۇردەلى كەزەڭى وسى عاسىردا كەلەتىنى انىق. ياعني، عاسىر ورتاسىنا دەيىن – قازبا وتىننان باس تارتۋ، كومىردى پايدالانۋدى ازايتۋ، ورماندى القاپتى كوبەيتۋ سەكىلدى ارەكەتتەرگە كوپ كۇتپەي كىرىسۋ كەرەك. دەگەنمەن، كەيبىرى بۇل كليماتولوگتاردىڭ فانتازياسى عانا دەپ ويلاۋى مۇمكىن. ٴبىر جاعىنان جاھاندىق ەكونوميكا كومىرتەككە قاراپ تۇر جانە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى قىزمەتتەرى دە وعان تاۋەلدى. ال ساياساتكەرلەر بايانداماعا قۇلاق اسا ما؟ نەگىزگى ماسەلە وسىدا بولىپ تۇر. بايانداما اۆتورلارى ساياساتكەرلەر قاتاڭ شەشىم قابىلداۋ كەرەكتىگىن ايتقان. «ەگەر الەم ٴقازىر ارەكەت ەتە باستاماسا، كەيىن سەنىمسىز تەحنولوگياعا جۇگىنىپ، اۋانى كومىرتەگىدەن تازارتۋدىڭ قىمبات ٴارى سەنىمسىز تۇرىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى» دەيدى پروفەسسور دجيم سكي. ال ەكولوگتار باياندامانى تالقىلاۋعا ۋاقىت جوق ەكەنىن، بىردەن ارەكەتكە كوشۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان التىناي قۋانىشبەك


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي