BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قحا-20 جىل: شەشەن-ينگۋش ۇلتىنىڭ ٴسالت-داستۇرى

استانا. 8 تامىز. baq.kz - قازاقستان تاريحىنىڭ ەداۋىر بولىگى – ونى مەكەندەيتىن حالىقتاردىڭ ەتنوستاردىڭ ٴار ۇلتتىڭ وزىنە ٴتان ەرەكشەلىگى بار. الەمدىك تاريحتا ٴارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ٴبىر جەردە، ٴبىر ەلدە بىرلەسىپ ٴومىر ٴسۇرۋى تىڭ قۇبىلىس ەمەس. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ كوپۇلتتىلىعى عاسىرلارعا سوزىلىپ، ۋاقىتتاردان جالعاس تاۋىپ، مۇددەلەردىڭ ۇيلەسىمدى ٴىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. قازىرگى كۇنى قازاقستان بويىنشا 40 مىڭ ينگۋش، 19 مىڭ شەشەن تۇرادى. ەلىمىزدە ٴومىر ٴسۇرىپ وتىرعان شەشەن-ينگۋش حالقىنىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن «ۆايناح» ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ ٴتوراعاسى سالمان سايدار ۇلى baq.kz تىلشىسىنە ايتىپ بەرگەن بولاتىن.

«شەشەن-ينگۋش حالقىنىڭ سالت داستۇرىندە دە وزگە ۇلتتار سەكىلدى وزىندىك ەرەكشەلىتەرى بار. شەشەندەر مەن ينگۋشتار قوناقجايلىقتى ەرەكشە قۇرمەتتەيتىن حالىق. اسىرەسە، ايەل ادامدارعا، قارت ادامدارعا ەرەكشە سىي-قۇرمەت كورسەتىلگەن. وتباسىندا بالا تاربيەسىن ەڭ ٴبىرىنشى ورىنعا قويعان. ۇل بالا اكەسىنىڭ كەز-كەلگەن ٴوتىنىشىن ورىنداۋعا ٴتيىستى. ولاردىڭ ەڭ باستى ماڭىزدى داستۇرلەرى وسىلار. ياعني، اتا-اناسىن قۇرمەتتەۋ، ولارعا جول بەرۋ، جولىن كەسپەۋ، ٴسوزىن بولمەۋ، ۇلكەندەردىڭ سوزىنە ارالاسپاۋ، ولاردان بۇرىن سويلەپ، سوزدەرىن بولمەۋ كەرەك. ٴتىپتى، ينگۋش حالقىندا كۇيەۋ بالانىڭ قايىن ەنەسىمەن جانە قايىن اتاسىمەن قاتىناسپايتىن ٴداستۇرى بار، ول ٴتىپتى ولاردى ومىرىندە كورمەۋى مۇمكىن. بىر-بىرىمەن سىيلاستىق ولاردا سولاي ٴوربيدى. داستارحان باسىندا كىشىلەر تاماق ٴىشۋ كەزىندە اكەلەرىنە، ۇلكەن اعالارىنا مىندەتتى تۇردە قىزمەت كورسەتۋى كەرەك» دەدى ول.

سونداي-اق، ول ينگۋش-شەشەن حالقىنىڭ ۇلتتىق تاعامدار تۇرلەرى مەن ۇلتتىق كيىمدەرىنە دە توقتالىپ ٴوتتى.

«تىعىز ورنالاسقاندىقتان قازاقستاندىق شەشەندەر كاۆكازدىق ٴومىر سالتىن ساقتاپ قالدى. بۇل اسىرەسە مەرەكەلەردە بايقالادى، جاستار ۇلتتىق كيىمدەرىن كيىپ، ٴداستۇرلى بيلەرىن بيلەيدى، ال تويلاردا ۇستەلگە وتىرماي، جايىلعان داستارحان باسىنا جينالادى. ٴداستۇرلى شەشەن تاعامى قازاقتىڭ بەسبارماعىنا كوبىرەك ۇقسايدى – بۇل سورپادا پىسىرىلگەن قامىر، ۇلكەن تاباقتا ەتپەن تارتىلادى. ينگۋشتاردىڭ ۇلتتىق كيىمىنىڭ ٴداستۇرلى كاۆكاز ۇلتتارىنىڭ كيىمدەرىنەن ايىرماشىلىعى بولعان جوق. تەك ەرلەردىڭ تاريحي اسكەري امۋنيسياسى مەن ايەلدەردىڭ «كۋر-حارس» دەپ اتالاتىن باس كيىمى عانا ەرەكشەلەنەدى. ەرلەردىڭ كيىمى — گازىرلى چەركەسك دەپ اتالادى، سالتاناتتى جاعدايلار مەن اسكەري ۋاقىتتا كييۋگە ارنالعان. ايەلدەردىڭ كيىمى سالتاناتتى جاعدايلاردا كيەتىن، كۇندەلىكتى، ارنايى جانە قارالى كۇندەرى كيەتىن كيىمدەردەن تۇرعان. مەرەكەگە جانە ۇيلەنۋ تويىنا كيىلەتىن كيىم «چۋكي» دەپ اتالادى وتە قىمبات، التىن جانە كۇمىس جىپتەرمەن تىگىلەدى» دەپ اتاپ ٴوتتى.

ايتا كەتەيىك، بيىل قحا-20 جىلدىعى تويلانىپ جاتىر. ايتۋلى مەرەيتوي اياسىندا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماعىندا ٴتۇرلى مەرەكەلىك شارالار مەن قايىرىمدىلىق اكسيالارى ۇيىمداستىرىلعان.

 

دانا ساعىنبەك


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي