BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

تەڭگەگە ەركىندىك بەرىلسە، دوللار باعامى شارىقتاي ما؟

جاڭا جىل قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ باس بانكيرى گري­گوريي مارچەنكو مىرزا، الماتىدا وتكەن ٴباسپاسوز ٴماسليحاتىنىڭ بىرىندە: «كەلەسى جىلدان باستاپ تەڭ­گە­نىڭ رەتتەلەتىن قۇبىلمالى باعامىنا كوشەمىز. ويت­كەنى، ٴقازىر وتكەن جىلدارداعىداي اۋقىمدى قارجى دالىزىنە مۇقتاج ەمەسپىز. تەڭگەنىڭ سوڭعى جىلدارداعى تۇراقتىلىعىنا بارلىعىمىزدىڭ كوزىمىز جەتتى دەپ ويلايمىن»، – دەپ، ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي، ٴتول تەڭگەمىزدىڭ تاعى دا ەركىن اينالىمعا جىبەرىلەتىندىگىنەن حاباردار ەتكەن ەدى. سونداي-اق، ول: «بۇل الداعى جىلى دوللار باعامىنىڭ كوتەرىلۋىنە ەش سەبەپ بولا المايدى»، – دەپ سەندىرۋگە تىرىستى.
ەستەرىڭىزدە بولسا، 1999 جىلدىڭ ساۋىرىندە تەڭگەنىڭ ەركىن قۇبىلمالى ايىرباس باعامى ەنگىزىلدى. ياعني، بۇل قادامعا قارجىگەرلەرىمىز التىن-ۆا­ليۋتا رەزەرۆتەرىنىڭ ارمەن قاراي قىس­قارۋىنىڭ الدىن الۋ جانە تەڭگەنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ ٴۇشىن بارعان ەدى. كەيىن جاعداي قالىپقا كەلگەننەن سوڭ، سول جىلدىڭ قاراشا ايىندا اتالعان باعام توقتاتىلدى. بۇدان كەيىن اراعا ون جىل سالىپ، جاعداي تاعى باسقا قىرىنان قايتالاندى. 2009 جىلدىڭ اقپان ايىنداعى تەڭگە­نىڭ قۇنسىزدانۋى ىشكى ۆاليۋتا نارىعىن­داعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ٴۇشىن جاسالىپتى. دەيتۇرعانمەن، سول جىلى اقپان ايىنداعى ۇلتتىق بانكتىڭ اياق استى دوللاردىڭ بۇرىنعى 117-123 تەڭگە باعامىنان باس تارتىپ، ۇلت­تىق ۆا­ليۋتانىڭ جاڭا ايىرباس دەڭ­گەيiن – 1 دوللارعا 150 تەڭگەگە دەيىن وسىر­گە­نىن ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. ەندى تاعى «تەڭ­گە­مىزدى ەركىندىككە جىبەرسەك، دوللار باعامى شارىقتاپ كەتپەي مە؟ دەگەن ۇرەي باسىم. ۇلتتىق بانك ٴتوراعاسى گريگوريي مارچەنكو: «ٴبىز ەشقانداي دەۆالۆاسيا بولادى دەپ ويلامايمىز جانە تەڭگە باعامىنىڭ وسۋىنە دە جول بەرمەيمىز. سوندىقتان، 2011 جىلى قارجى نارىعىنداعى جاعداي 2010 جىلداعى سياقتى ٴبىر قالىپتى بولادى. الدىن الا دوللار شارىقتايدى دەپ دۇرلىگۋگە ەش­قانداي نەگىز جوق. الداعى ۋا­قىتتا تەڭگە قۇنسىزدانادى دە­گەن دە بوس اڭگىمە. تەڭگە تۇراق­تى­لى­عى جىل باسىندا دا، ازيا ويىن­دارىنان كەيىن دە ساق­تا­لادى»، – دەپ قايتا-قايتا نىق سەنىممەن قايتالاۋدا. مارچەنكو مىرزا تەڭگەنى ەركىن اينالىمعا جىبەرۋگە قاتىستى سوڭعى شەشىمدى ۇلتتىق بانك باسقارماسى قابىلدايتىنىن، 2011 جىلدىڭ 20 ناۋرىزىنان تەڭگە باسقارمالى ەركىندىككە جىبەرىلىپ، بۇعان دەيىن ەنگىزىلگەن ۇلتتىق ۆاليۋتا كۋرسىنىڭ وزگەرۋ ٴدالىزى الىنىپ تاستالاتىنىن دا جاريالادى. ونىڭ ويىنشا، قازىرگى ۋاقىتتا ٴتول اقشامىزدى بەلگىلى ٴبىر دەڭگەيدە شەكتەپ ۇستاپ وتىرۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. ٴدال ٴقازىر تەڭگە تۇراقتانىپ، اياعىنان نىق تۇر­عان كەز. بۇل ەلدەن شىعارىلاتىن تا­ۋارلار قۇنىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى كورىنەدى. «ال، ەگەر الدەقالاي جاعداي بولا قالسا، مىسالى، مۇناي مەن مەتالدىڭ الەمدەگى باعاسى ٴتۇسىپ كەتسە، ۇلتتىق ۆاليۋتانى سول كۇيىندە ساقتاپ قالۋعا دايىنبىز. داعدارىس تۇسىندا «ەركىندىككە» جىبەرىلىپ، كەڭ ۆاليۋتالىق ٴدالىز جۇيەسى ەنگىزىلگەن تەڭگە باعامى كوزدەگەن ناتيجەنى بەر­دى. ەندى ول قاجەت ەمەس. تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىنا كوپشىلىكتىڭ كوزى جەتتى. بۇدان باستاپ وزگەرمەلى ۆاليۋتا باعامى ەلىمىز ٴۇشىن وڭ ناتيجەلەر بەرەدى»، – دەگەن باس بانكيردىڭ سوزىنە  قاراپايىم وقىرماننىڭ سەنە قويۋى، ارينە، قيىنداۋ. ويتكەنى، نارىق زاڭى تاۋەكەلدى سۇيەدى ەمەس پە؟ قانات بەرەنتايەۆ، «قوعامدىق پروبلەمالاردى ساراپتاۋ ورتا­لى­عى» ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى، ەكونوميست: «مارچەنكو مىرزا 2012 جىلى قازاقستان رەسەي، بە­لا­رۋسپەن بىرگە ٴبىرىڭعاي ەكونو­مي­كالىق كەڭىستىككە كىرەتىنىن ەسەپ­كە الماعان سياقتى. بەك-كە كىر­گەن­دە ٴۇش ٴتۇرلى ۆاليۋتا، ياعني، قا­زاق­ستاننىڭ تەڭگەسى، رەسەي مەن بە­لا­رۋس ٴرۋبلىنىڭ بىر-بىرىنە اسەرى بو­لا­تى­نى تۇسىنىكتى. سايكەسىنشە، بۇل ماسە­لە­گە باي­لا­نىس­تى ٴۇش ەل ارا­سىن­دا كەلىسىمدەر جۇرگىزىلەدى. ال، تەڭگە باعامىن ەركىن جۇيەگە كوشىرۋ – ٴبىزدىڭ داعدارىستان شى­عىپ، ەكونوميكالىق كورسەت­كىش­تە­رى­مىزدىڭ الدەقايدا جاقسارا تۇس­كەنىنىڭ ٴبىر ايعاعى. ٴبىراق، مەن تەڭگە باعامىن ەركىن جۇيەگە كوشىرۋدىڭ قازاقستاندىقتارعا سونداي اسە­رى بولادى، ودان قانداي دا ٴبىر نا­تي­جە شىعادى دەپ ويلامايمىن. ەلى­مىز­دە ۇلتتىق ۆاليۋتا ٴبارى ٴبىر قادا­عا­لاۋدا بولادى. مەنىڭ ويىمشا، قازىرگى قولدانىستاعى تەڭگە باعامى جۋىق ارادا ايتارلىقتاي وزگەرە قويمايدى. ۇلتتىق ۆاليۋتامىز ٴبىراز بەكي ٴتۇسۋى مۇمكىن، ٴبى­راق، تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت وز­گەرۋى بولا قويماس. ۇلتتىق بانك تە وعان جول بەرمەيدى». قالاي دەسەك تە، بيىلعى جىل­دىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ قا­زاقستاندا ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلمالى بولاتىنى انىق كورىنەدى. ويتكەنى، بۇل جاقىن كۇندەردەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا دا ٴسوز بولدى. ۇلتتىق بانك ٴتورا­عاسىنىڭ ورىنباسارى بەي­سەنعالي ٴتاجياقوۆ تا وسىنى راسقا شىعارىپ وتىر. ول: «بۇگىنگى كۇنى شەتەلگە شىعاتىن مۇناي باعاسى جاقسى جاعدايدا تۇر، ەكىنشىدەن، تولەم بالانسىمىز 3 ميللياردتان استى. وسىعان بايلانىستى، التىن قورىمىز 24 پايىزعا ٴوستى. سوندىقتان، تەڭ­گەنىڭ جايى دا دۇرىس بولادى»، – دەسە بەلگىلى قارجىگەر وراز جاندوسوۆ: «ۇلتتىق بانك اشىعىن ايتۋ كەرەك. قا­زىرگى ۆاليۋتا باعامى تىكەلەي الەم نارىعىنداعى مۇنايدىڭ باعاسىمەن بايلانىستى ەكەنىن، سوندىقتان، سوكپەڭىزدەر، تۇسىنى­ڭىزدەر دەپ جۇرتتى الدىن الا ەسكەرتىپ قويۋى قاجەت»، – دەپ باس قارجى ورتالىعىنىڭ باستاماسىن دۇرىسقا شىعارۋدا. ال، رەسەيلىك ساراپشىلار «قازاقستاندا دوللار نىعايىپ، تەڭگە قۇنسىزدانۋى مۇمكىن» دەگەن بولجام جاساۋدا. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ٴبىر دوللار 180 تەڭ­گەگە كوتەرىلۋى ىقتيمال ەك­ەن. بۇل – حالىقارالىق ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعدايدى سارا­لاعان رەسەيلىك «فينام» ينۆەس­تيسيالىق حولدينگىنىڭ مامان­دارىنىڭ پايىمداۋى. سوڭعى ەكى جىلدىڭ توڭىرە­گىندە ٴبىر دوللاردىڭ قۇنى 150 تەڭگەنىڭ ماڭايىندا بولدى. ٴبىراق، ۇلتتىق بانك ۋادە ەتكەن­دەي، بۇل شەكتەۋ ەندى الىناتىن بولسا، «تەڭگەنىڭ قۇنى تومەندەپ كەتپەي مە؟» دەگەن كۇدىك كوپتىڭ كوڭىلىندە تۇر. ٴبىزدىڭ انىقتاما: جالپى، قارجى سالاسىنىڭ بىلگىر ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا، الەمدىك تاجىريبەدە ۆاليۋ­تالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ مىناداي نەگىزگى جولدارى قولدانىلادى ەكەن. «ەركىن اينالىمداعى» ۆاليۋ­تال­ىق باعامدار، «رەتتەلەتىن ۆاليۋتا» اينالىمى جانە «تۇراقتى فيكساسيالىق» باعام. وسىنىڭ ىشىندە «ەركىن اينالىمداعى» ۆاليۋتالىق باعام، نەگىزىنەن، نارىقتىق ەكونوميكاسى دامى­عان جانە تابىسى جوعارى دەڭ­گەيلى ەلدەردە پايدالانىلاتىنى ايتىلعان. ونى تابىستى قولدانۋ ٴۇشىن مەملەكەتتىڭ ەكونو­ميكالىق جانە ساياسي تۇراقتىلىعى، سون­داي-اق، تۇراق­تى ماكرو­ەكونو­ميكالىق احۋال جانە ينفلياسيا مۇلدەم جوق نەمەسە تىم تومەن بولۋى ٴتيىس. ال، رەتتەلەتىن ۆاليۋتا اينالىمى ساياسات­تىن جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن مەم­لە­كەتتىڭ وعان ارالاسۋى از­داۋ جانە كۇرت قىسقا مەرزىمدى تەربەلىستەردىڭ تىگىسىن جاتقىزۋ ٴۇشىن قولدانىلادى. سونى­مەن قاتار، ەكونوميكا نەعۇرلىم تۇراقسىزداۋ بولسا، ۆاليۋتا رەزەرۆى سولعۇرلىم كوپ بولۋ كەرەكتىن ەسكەرۋ كەرەك. رەتتەلەتىن اقشا اينالىمى مەملەكەتتى وراسان شىعىنعا باتىرا وتىرىپ، ناعىز جوعارعى كاسىبي شەبەرلىكتى تانىتۋدى تالاپ ەتەدى. ٴبىر سوزبەن ايتقاندا، مۇندا تاۋەكەلدىلىك باسىم. ك.اكىمبەكقىزى، «زاڭ گازەتى» http://zan.zanmedia.kz/index.php؟option=com_content&view=article&id=2611:2011-01-27-03-40-31&catid=3:1&itemid=7

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي