BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قىمباتشىلىق قامىتى

جاڭا جىلدان كەيىن باعا مەن تاريف كوتەرىلىپ، قىمباتشىلىق قوس بۇيىردەن قىستى. پاۆلوداردا الەۋمەتتىك دۇكەندە قياردىڭ قۇنى 1000 تەڭگەگە جەتسە، كارتوپتىڭ «وتانى» – قىزىلجاردا بۇل ٴونىم 180 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر.
الماتىدا ەكى بولمەلى پاتەردىڭ كوممۋنالدىق-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە 25 مىڭ تەڭگە تولەيتىندەي دەڭگەيگە جەتتىك. «جاس قازاقتىڭ» كونفەرەنسياسىنا قاتىسقان ساراپشىلار قىمباتشىلىق «توركىنى» تۋرالى ايتىپ، وعان توسقاۋىل قويۋ امالىن، ۇسىنىس-پىكىرىن ورتاعا سالدى. ەندى رەداكسيامىزعا  ات باسىن تىرەگەن كىسىلەرگە كەلسەك، ولار – ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى، عالىم عالىمجان دۇيسەن، كاسىپكەر ەربول سادىقوۆ، الەۋمەتتانۋشى تولعاناي ۇمبەتاليۆا جانە ەكونوميكا عىلىمىنىڭ كانديداتى داۋلەتبەك توقتاسىن. 1. ادەتتە باعا مەن ٴتاريفتىڭ كوتەرىلۋىنە قانداي جاعداي ىقپال ەتەدى جانە ول نەگە جىل سايىن قايتالانادى؟ داۋلەتبەك توقتاسىن: – قىمباتشىلىقتىڭ تۋىنداۋىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ.  بىزدە، بىرىنشىدەن، نارىقتاعى باعانى باقىلاۋ مەكەمەسىنىڭ جوقتىعى قىمباتشىلىققا جول اشادى. ەكىنشىدەن، ىقپال ەتەتىن تاعى ٴبىر جاعداي – ەلدەگى ٴوندىرىس ورىندارىنىڭ شەتەلدىك كومپانيالارعا تاۋەلدىلىگى. مىسالى، قاراپايىم گازدىڭ ٴوزىن وزبەكستاننان الىپ وتىرمىز. وزبەك ەلى جابىق مەملەكەت.  حالىقارالىق، ەلارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويۋدان، قانداي دا ٴبىر مامىلەگە كەلۋدەن باس تارتادى. وسى جەردەن ەرىكسىز تاريف تاۋەلدىلىگى شىعادى. ۇشىنشىدەن، ەلىمىزدە  ٴالى تۇراقتى ەكونوميكالىق دەڭگەي قالىپتاسقان جوق. جارىق، جىلۋ بەرەتىن مونوپوليست-كومپانيالار جەكەمەنشىكتىڭ يەلىگىندە. قوجايىندار وزدەرىنىڭ قالاعان باعاسىن  تاعايىندايدى. ولاردى باقىلاپ، قاداعالاپ جاتقان ەشكىم جوق.   بۇعان قوسا، قوعامعا قاجەتسىز ٴقايسىبىر ٴىس-شارالاردى وتكىزۋ ارقىلى تاريفتەردىڭ كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتىپ وتىرمىز. وسىنداي تالاي باسقوسۋ وتكىزىلىپ جاتىر، ال ونىڭ وتەۋىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى كوتەرۋ ارقىلى حالىقتان قايتارىپ الىپ وتىرمىز. زەينەتاقى، شاكىرتاقى 30 پايىزعا كوتەرىلسە، ەسەسىنە تاريفتەر، نارىقتاعى باعا 50 پايىزعا دەيىن ٴوسىپتى.  ەندى بۇل باعا كوكتەم ايىندا 70 پايىزعا ارتۋى مۇمكىن. حالىقتىڭ دەنى  بانكتەردەن كرەديت العان. قانشاما ادام قارجى ۇيىمدارىنا قارىز. ال جالاقى كوتەرىلگەن جوق. مەنىڭ ويىمشا،  مەملەكەت الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جولىن تابا الماي كەلە جاتىر. ال ٴبىزدىڭ ويىمىزشا، قىمباتشىلىقتان قۇتىلۋدىڭ مەملەكەتتىك شەشىمى، جولى جوق ەمەس، بار. عالىمجان دۇيسەن: – داۋلەتبەكتىڭ ويىمەن كەلىسە وتىرىپ، مىنانى ايتقىم كەلەدى: كەز كەلگەن نارىقتىق ەكونوميكادا باعانىڭ اتقاراتىن ٴۇش نەگىزگى قىزمەتى بار. ولار – باعىتتاۋشى، انىقتاۋشى، تاراتۋشىلىق قىزمەت. وسى ٴۇش قىزمەت قوعامدا بىركەلكى جۇمىس ىستەمەي جاتسا، ونىڭ سالدارى ينفلياسيا مەن مونوپولياعا اكەلىپ تىرەيدى. قازىرگى بەلەڭ العان قىمباتشىلىق  وسى ٴۇش تەتىكتىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەمەۋ سالدارىنان دەگەن پىكىردەمىن. بۇعان قوسا، وتاندىق ەكونوميكانى دەر كەزىندە ديۆەرسيفيكاسيالاۋدى قولعا المادىق. ەلىمىزدىڭ اگرارلىق مۇمكىنشىلىگى بولا تۇرا، ٴارى قازاقتىڭ تابيعاتىنا ەتەنە اۋىل شارۋاشىلىعىنا مويىن بۇرىپ، ساۋاتتى دامىتۋدىڭ ورنىنا ونى جايىنا قالدىردىق. ٴسويتىپ، جەڭىل ونەركاسىپ، ونىڭ ىشىندە تاماق ونەركاسىبى نارىعىن يمپورتقا تولتىرۋعا ٴوزىمىز جول اشىپ بەردىك. ال يمپورتتىق ازىق-تۇلىك باعاسى قاشان ارزان بولىپ ەدى؟ تاسىمالعا كەتەتىن شىعىن، دەلدالداردىڭ ۇلەسى، بازارداعى ساتۋشىنىڭ ۇستەمە اقىسى، وسىنىڭ ٴبارى ٴقازىر قاراپايىم تۇتىنۋشىنىڭ موينىنا اۋىر جۇك بولىپ ارتىلاتىنى جاسىرىن ەمەس. داۋلەتبەك توقتاسىن: – وسى جەردە عالىمجاننىڭ سوزىمەن كەلىسەمىن. ەلىمىز بۇگىنگى كۇنى ٴوندىرۋشى مەملەكەت بولا الماي وتىر. قاراپايىم عانا اۆتوكولىك ٴوندىرىسىن الايىق.  مىنە، جيىرما جىل بولدى، ٴالى ٴبىر دە ٴبىر اۆتوكولىك وندىرەتىن زاۋىت جوق. ال ىرگەمىزدەگى وزبەكستان ٴوز  كولىكتەرىن ەكسپورتقا شىعارىپ جاتىر. تولعاناي ۇمبەتاليەۆا: – مەن بۇل ماسەلە جاعىنان مامان بولماسام دا، ايتايىن. مەنىڭ ويىمشا، باعا تۇراقسىزدىعى ٴقازىر  بۇكىل الەمدە كورىنىس بەرۋدە. ارينە، بۇل جاعداي  قازاقستاندى دا اينالىپ وتە المايدى. دوللار مەن ەۋرو كۇن ساناپ وسۋدە.  اينالىپ كەلگەندە، وسىنىڭ ٴبارى وتاندىق باعانىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلىپ سوعاتىنى  بەلگىلى جاعداي.  ٴبىز – يمپورتقا تاۋەلدىمىز.  مەملەكەت تۇتىنۋشىلاردىڭ  سۇرانىسىن قاناعاتتىندىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. تاعى ٴبىر ايتارىم، بىزدەگى نارىقتىق ەكونوميكا تەك ٴسوز جۇزىندە عانا ايتىلادى.  شىنايى نارىقتىق ەكونوميكا قالىپتاسىپ،  حالىقتىڭ پايداسىنا جۇمىس جاساپ جاتقان جوق. ماسەلەن،  باتىستا، ەۋروپادا  باعالاردىڭ تۇراقسىزدىعى  بايقالمايدى ەمەس، بايقالادى. باعا كەيدە تومەندەيدى، كەيدە جوعارىلايدى. ال بىزدە باعا تەك قانا وسەدى. ەشقاشان تومەندەمەيدى. ٴوز باسىم مۇنىڭ نە ەكەنىن بىلەمىن. ويتكەنى، گەرمانيادا تۇرعانمىن. مىسالى، قانداي دا ٴبىر  ازىق-تۇلىكتىڭ سىرتتان اكەلىنۋىنە تىيىم سالىنسا، ونىڭ باعاسى كۇرت تومەندەيدى نەمەسە كەرىسىنشە جوعارىلايدى. ال مۇنداي ٴۇردىستى وتاندىق بازاردان كورە الاسىز با؟ جوق، كورمەيسىز. ەربول سادىقوۆ: – 2004 جىلدان بەرى ٴبىز قازاقستاندا كارتريدج ٴونىمىن وندىرۋمەن اينالىسامىز. وسىنداي كاسىپپەن اينالىسىپ وتىرعان جالعىز كومپانيامىز.  جاڭا جىلدان بەرى بىزدە باعا وسكەن جوق. تەك ٴتۇسىپ كەلە جاتىر. ال ەلدەگى جالپى قىمباتشىلىق جان سانىنىڭ ازدىعىنان شىعىپ وتىر. سوندىقتان، جەر-جەردە ٴورىپ جۇرگەن كەلىمسەكتەردى زاڭداستىرۋىمىز كەرەك. عالىمجان دۇيسەن: – وسى جەردە مەن ەربولمەن كەلىسەمىن. ەكونوميكا عىلىمدارىندا ٴىرى ەكونوميكا جانە ۇساق ەكونوميكا دەگەن تۇسىنىك بار. ٴبىزدىڭ جەرىمىز كەڭ، اۋقىمدى بولعانىمەن، ەكونوميكامىز كىشكەنتاي. كورشىلەس رەسەي، قىتاي سىندى الپاۋىت ەلدەرمەن قازىرشە تەرەزەمىز تەڭ دارەجەدە ساۋدا-ساتتىق جۇرگىزە المايمىز. وسىعان وراي  بىزدە ٴقازىر بارلىق تاۋار  يمپورتتالعان. 2. مەملەكەت مۇندايدا نە ىستەۋى كەرەك؟ باعا ساياساتىنا ارالاسۋى ٴجون بە؟ داۋلەتبەك توقتاسىن: – ٴبىزدىڭ جاعدايىمىزدا باعانى ٴبىر دەڭگەيدە  ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى، گاز دا، جىلۋ دا، جارىق تا جەكەمەنشىكتىڭ قولىندا. ولار باعانى ارزانداتا المايدى. ويتكەنى تولەپ جاتقان سالىقتارى دا از ەمەس. ٴوندىرىس قۇنىن وتەمەيدى.  مۇنىڭ ٴبىر عانا شەشىمى بار. مەملەكەت بۇلاردىڭ بارىنە موراتوريي جاريالاپ، ٴوز مەنشىگىنە الۋى كەرەك. وسىدان كەيىن  تاريفتەردى حالىقتىڭ قالتاسىنا قاراي وزگەرتىپ، باقىلاپ وتىرعانى ابزال. مەملەكەتتىك باعا كوميتەتى دەگەندى قۇرماسا بولمايدى. بۇل كوميتەت تاۋاردىڭ باعاسىن قاداعالاپ، باقىلاپ وتىرادى. سوندا ەركىن باسەكەلەستىك ورنايدى. ەركىن باسەكەلەستىك بولعان جەردە  تۇتىنۋشىنىڭ مۇددەسى قورعالادى. مۇنداي مەكەمە بارلىق جەردە بار. ونىڭ قىزمەتى – نارىقتاعى ٴونىم باعاسىن بارلىق تاراپتار ٴۇشىن ٴتيىمدى ەتۋ. بىزدەگى نارىق قانداي؟ جابايى نارىق. ياعني اركىم بازاردى ساتىپ الىپ، جەكەشەلەندىرگەن. ٴسويتىپ، ساتۋشىعا بەل قايىساتىنداي سالىق سالادى.  وسىدان كەيىن دە باعا قىمباتتايدى. عالىمجان دۇيسەن: – مەنىڭشە، مەملەكەت مىندەتتى تۇردە باعا ىسىنە ارالاسۋى كەرەك.  مەن تەوريالىق جاعىنان ٴبىر مىسال كەلتىرەيىن.  ەكونوميكالىق تەوريادا مىناداي قاعيدا بار. باعا-جالاقى دەگەن. ياعني ينفلياسيالىق سپيرال. باعا نەعۇرلىم وسكەن سايىن سوعۇرلىم جالاقىنىڭ مولشەرى وسەدى. بىزدەگى جاعداي وسى زاڭدىلىققا باعىنىپ تۇر. جالاقى ٴوستى مە، باعا  بىردەن شارىقتايدى. داۋلەتبەك توقتاسىن: – جالاقىنىڭ وسكەنىنەن ەشقانداي پايدا جوق. ٴيا، بىزدە جالاقى ەكى ەسەگە وسسە،  باعا ٴتاريفى ٴۇش-تورت ەسەگە ىرشىپ كەتەدى. مەملەكەت بۇل جەردە باعا ساياساتىن تىزگىندەمەيتىن بولسا، ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ ارتى كۇردەلەنىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ساياسات ەكونوميكانى ەمەس، ەكونوميكا ساياساتتى جاساۋى قاجەت.  باعا – قولدان جاسالىناتىن فاكتور.  جالعان ساياساتپەن ٴبىز مەملەكەتتى بايىتا المايمىز.  حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتە المايمىز.  جەكەمەنشىك بازارلاردىڭ جابىلعانى دۇرىس. ەربول سادىقوۆ: كاسىپكەر رەتىندە العان ٴبىلىمىم مەن ومىردەن العان تاجىريبەمە سۇيەنە وتىرىپ، بۇكىل الەم نارىقتىڭ ىرىقتاندىرىلۋىنا يەك ارتىپ وتىر  دەپ ايتا الامىن. نارىقتى ٴوز ەركىنە جىبەرۋ ٴۇردىسى قالىپتاسۋدا. دەمەك، نارىقتى مەملەكەت ەشقاشان دا باقىلاي المايدى جانە باقىلاماۋى ٴتيىس. كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ نارىققا ارالاسۋىنىڭ ناتيجەسى قالاي بولعانىن كوردىك. ٴبىزدىڭ ەلىمىز − دەموكراتيا جولىنداعى مەملەكەت. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى   نارىقتىڭ ىرىقتاندىرىلۋىنا  باسا نازار اۋدارىپ وتىر. بۇل – ەلباسىنىڭ  يگى باستامالارىنىڭ ٴبىرى. ەكىنشىدەن، جەكەشەلەندىرۋ. ٴقازىر كەز كەلگەن ادام كاسىپورىن اشىپ، ٴوز ٴىسىن باستاي دا، جۇرگىزە دە  الادى. جانە ول ٴۇشىن بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت تاراپىنان زور مۇمكىندىكتەر بەرىلىپ وتىر. داۋلەتبەك مىرزا، ٴسىز نارىقتى مەملەكەت باسقارىپ، باعانى تىزگىندەۋ كەرەك دەيسىز. ٴسىزدىڭ ايتىپ وتىرعان اڭگىمەڭىزدىڭ ارتىندا مونوپوليزاسيا تۇر. بۇل كەزدە باعا  ٴبىر عانا ورتالىقتىڭ قولىندا بولادى. مىسالى، جاڭا ٴسىز ايتقان بازاردا ٴجۇز ساتۋشى بار دەلىك، ولاردىڭ توقسان توعىزى ناندى 50 تەڭگەدەن ساتىپ وتىرسا، ال بىرەۋى 100 تەڭگەدەن ساتسا، ودان ادام نان الا ما؟ ول مۇمكىن ەمەس. تولعاناي ۇمبەتاليەۆا: – مەن ەربولدىڭ  مەملەكەت باعانى قاداعالاماۋى كەرەك دەگەن پىكىرىمەن كەلىسەمىن.  مەملەكەت ەل ىشىندە  جەكە كومپانيالاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋى شارت. بىزدەگى جەكە كاسىپكەرلەرگە بايلانىستى زاڭ اتاۋلى بىر-بىرىنە قاراما-قايشى.  سوندىقتان جەكە كاسىپكەرلەرگە ٴوز بەتىنشە جۇمىس ىستەۋگە ۇلكەن قيىندىقتار تۋىنداپ جاتىر. ول قانداي اۋىرتپاشىلىق ەكەنىن وسى جەردە وتىرعانداردىڭ ٴبارى بىلەدى. ەربول سادىقوۆ: – كارتريدج دەگەنىڭىز – جيىرما سەگىز بولشەكتەن تۇرادى. ونىڭ جەتپىس جەتى پايىزىن ٴبىز ٴوزىمىزدىڭ ەلدە وندىرەمىز. قالعان جيىرما ٴۇش پايىزى سىرتتان، كورەي، قىتاي ەلدەرىنەن اكەلىنەدى. داۋلەتبەك مىرزا ٴونىمدى  وزىمىزدە شىعارساق، باعاسى ارزان بولار ەدى دەگەندى ايتادى. وسى جەردە ٴبىز ٴبىر نارسەنى ەسكەرمەي وتىرمىز. قازاقستان – شاعىن ەكونوميكالى ەل. ماسەلەن، ٴبىر ميلليون دوللارعا زاۋىت تۇرعىزساڭىز، ونىڭ شىققان ٴونىمى شىعىندى  ٴجۇز جىلدان كەيىن  عانا اقتايدى. وسىنداي جاعدايدا ٴسىز ٴبىر ميلليونعا زاۋىت سالار ما ەدىڭىز؟ داۋلەتبەك توقتاسىن: – وعان تاڭعالۋدىڭ قاجەتى جوق. ٴقازىر ٴبىر ميلليونعا ٴۇي سالاتىندار از ەمەس. كاسىپكەر اتاۋلىنىڭ نەگىزگى ٴۋاجى − شارۋاشىلىق، ٴوندىرىس، جالپى ەكونوميكا مەملەكەتتىڭ قولىندا تۇرسا، پايدا اكەلمەيدى دەگەنگە سايادى. مەن مۇنىمەن كەلىسپەيمىن. پايدا اكەلمەيدى ەمەس، اكەلەدى. 3. قىمباتشىلىق قامى­تىنان قۇتىلۋ ٴۇشىن قانداي ارەكەت قاجەت؟ داۋلەتبەك توقتاسىن: – قىمباتشىلىق قامىتىنان قۇتىلۋدىڭ ٴبىر جولى – كاسىپكەرلەر جەكە مۇددەسىن عانا كوزدەمەي، مەملەكەتتىڭ دە مۇددەسىن ەسكەرۋى قاجەت. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ قولىندا ۇلكەن كاپيتال جيناقتالعان. مەملەكەتتى «ۇلكەن ٴۇي» دەپ قاراستىرار بولساق، كاسىپكەرلەر سودان ٴبولىنىپ شىققان جەكە وتاۋ  ىسپەتتى. قۇدايعا شۇكىر، سوڭعى جىلدارى حالقىمىزدىڭ  سانى ٴوسىپ كەلەدى. ەندى كومپانيالار دايىن ٴونىمدى شەتتەن تاسىماي، وزىمىزدە وندىرۋگە كوشۋى كەرەك. ەربول سادىقوۆ: – مەن جوعارىدا دا ايتىپ ٴوتتىم عوي، قىمباتشىلىققا جول اشىپ وتىرعان حالىق سانىنىڭ ازدىعى. بۇكىل الەمدە مەملەكەت ازاماتتارىنىڭ بارلىعى كاسىپكەر بولىپ سانالادى. ويتكەنى، كەز كەلگەن ادام سالىق تولەيدى. تولەگىسى كەلمەسە، تولەمەيدى. ەرتە مە، كەش پە، ٴبىزدىڭ ەلىمىز دە سالىقتى ەسەپتەۋدىڭ وسىنداي جۇيەسىنە كوشەتىن بولادى. سوندىقتان كاسىپكەرلەردى حالىقتان ٴبولىپ قاراستىرۋدىڭ قاجەتى جوق. جاقىندا مەن دۋشانبە قالاسىندا بولدىم. مۇنداعى دامۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ دەڭگەيىندە قالىپ قويعان. بۇل حالىقتىڭ ٴوز بولاشاعىنا سەنبەيتىنىن كورسەتەدى. تاجىكستاندا تۇرعىندار ٴوزىنىڭ جەكەمەنشىك جەرى بولا تۇرا وعان قارجى سالعىسى كەلمەيدى. التى ميلليون تاجىكتىڭ ٴتورت ميلليونى شەتەلدەردە ٴجۇر. ال ٴبىزدىڭ ەلىمىز مۇنداي جاعدايدا ٴومىر ٴسۇرىپ جاتقان جوق. حالىقتىڭ اقشاسى جوق دەپ ايتا المايمىن، بار. داۋلەتبەك توقتاسىن: – وتكەن جىلى ازىق-تۇلىك باعاسىن ىرىقتاندىرۋ نيەتىمەن الماتى ماڭايىندا اۋىل شارۋاشىلىق جارمەڭكەلەرى ۇيىمداستىرىلدى. ٴبىراق ول ناقتى ناتيجە بەرمەدى. سەبەبى، ٴبىز ٴوز ونىمىمىزبەن الماتىلىقتاردىڭ تولىق سۇرانىسىن وتەي المايمىز. ويتكەنى، ٴونىم جەتكىلىكسىز. ال سىرتتان كەلىپ جاتقان ازىق-تۇلىكتىڭ باعاسى ارزان بولمايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ىرگەدەگى قىرعىز ەلىنەن 30 تەڭگەمەن شىققان كارتوپ، تۇتىنۋشىعا جەتكەندە 150-180 تەڭگەگە كوتەرىلىپ شىعا كەلەدى؟ نەگە؟ ويتكەنى، اراداعى دەلدالدار باعانىڭ كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتەدى. مىنە، بىزگە وسى دەلدال اتاۋلىنى قۇرتاتىن امال قاراستىرۋىمىز كەرەك. ول ٴۇشىن تاسىمال كومپانيالارى ٴونىم الۋشىمەن ەكىجاقتى كەلىسىم جاساۋى كەرەك دەگەن ويدامىن. سوندا بازاردان كارتوپتى 60-70 تەڭگەدەن الاتىنداي مۇمكىنشىلىك تۋادى. عالىمجان دۇيسەن: وسى جەردە مەنىڭ ايتقىم كەلەتىنى، ۇكىمەت ايماقتىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرعانى ٴجون. ويتكەنى ٴقازىر ايماقتارعا كوڭىل از بولىنەدى. ولار اركەلكى دامۋدا. رەسمي ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، ەڭ جوعارعى تابىس كوزى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا دەپ كورسەتىلگەن. ٴبىراق ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اۋىلدارىنا بارساڭىز، ەڭ كەدەي ايماق ەكەنىنە كوزىڭىز جەتەدى. ستاتيستيكتەر مۇناي كومپانيالارىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ جالاقىسىن ەسەپتەيدى. ولاردىڭ جالاقىلارى، ارينە، جوعارى كەلەدى. ورتا ەسەپپەن رەسپۋبليكا بويىنشا سالىستىرعاندا، كورسەتكىش جوعارى. الگى ەسەپكە قاراپ، ٴبىز ماڭعىستاۋ وبلىسى جاقسى دامىپ جاتىر دەپ ويلايمىز. ال، شىن مانىندە، كەرىسىنشە. وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك ايماقتاردى  الاتىن بولساق، ولار دا كەدەي ايماق سانالادى. ماسەلەن، شىعىس قازاقستاندا  ونەركاسىپ ورىندارى بار. سوعان قاراپ، ٴبىز ولاردىڭ دامۋ دەڭگەيى جوعارى دەپ باعالايمىز. دەمەك، ەلدەگى دامۋ دەڭگەيىنىڭ كورسەتكىشىن جاسايتىن امالدى وزگەرتپەي، ٴبىز شىنايى ستاتيستيكاعا قول جەتكىزە المايمىز. تولعاناي ۇمبەتاليەۆا: – ٴبىزدىڭ الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەرىمىز بويىنشا، حالىقتىڭ 3 پايىزى جاقسى، 18 پايىزى ورتاشا، ال 73 پايىزى ناشار تۇراتىنىن انىقتادىق. بۇل حالىقتىڭ جارتىسىنان كوبىنىڭ جاعدايى تومەنگى دەڭگەيدە دەگەندى بىلدىرەدى. وسىنداي جاعدايدا وتىرىپ، ٴبىزدىڭ قوعام قىمباتشىلىقپەن كۇرەسۋگە قاۋقارلى ما؟ عالىمجان دۇيسەن: – بىزدە قوسىمشا قۇن سالىعىن سالۋدىڭ ٴبىر عانا ٴتاسىلى قولدانىلادى. نەگىزى بۇلاي بولماۋى كەرەك-تىن. ماسەلەن، وتاندىق كاسىپكەر مەن شەتەل كاسىپكەرىنىڭ اراسىندا قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ ايىرماشىلىعى بولۋى ٴتيىس. سەبەبى، وتاندىق كاسىپكەر بەلگىلى ٴبىر مولشەردە ەل ەكونوميكاسىنا يگى ىقپال ەتەدى. ال بىزدە بۇل ەكەۋىنىڭ ارا-جىگى اشىلماعان. رەزيدەنت، رەزيدەنت ەمەس كاسىپكەردىڭ تولەيتىن قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ مولشەرى بىردەي. وسىنىڭ وزىنەن دە ٴبىز جاپا شەگىپ وتىرمىز. كوردىڭىز بە، ٴبىر عانا قىمباتشىلىق اياسىنان شەشىمىن تاپپاعان قانشاما ماسەلە قىلاڭ بەردى. تولعاناي ۇمبەتاليەۆا: – ٴبىزدىڭ ۇكىمەتتىڭ شىعارىپ جاتقان ٴتۇرلى قاۋلى-قارارى اقىلعا قونىمسىز. بۇلاي دەۋىمە نە سەبەپ؟ ايماقتىق ساياساتقا بايلانىستى شىعارىلعان زاڭداردىڭ بارلىعىندا استانا مەن الماتىعا قاتىستى ماسەلە قارالادى. ال كەزىندە  بارلىق ايماقتار بىردەي دامۋى كەرەك دەگەن باعدارلاما قابىلداعان جوق پا ەدى. ٴبىراق ونى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن بولمادى. وسى جوباعا قوماقتى قارجى بولىنگەنىمەن، ارتىنشا باسقا باعدارلاما قابىلداندى. ماسەلەن،  الماتىنىڭ توڭىرەگىندە جىلىجايلار سالىنۋى ٴتيىس بولاتىن، ٴبىراق سالىنبادى. جىلىجاي بولماعاننان كەيىن ازىق-تۇلىك قىمباتتاماعاندا ٴقايتسىن؟ مۇنىڭ بارلىعى اگرارلىق ساياساتتىڭ دۇرىس جۇزەگە اسپاۋىنان. جاقىندا ٴبىر زەرتتەۋ-ساراپتاما جۇمىسىن جۇرگىزىپ ەدىك، سۇراۋ سالعانداردىڭ  50 پايىزى ۇكىمەتتىڭ بيىلعى اتقارعان جۇمىسىنان حابارسىزبىن دەپ جاۋاپ بەرسە، ال 30 پايىزى مەملەكەتتىك ساياساتتى قولدايمىن دەگەنىمەن، مەملەكەتتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ باعىت-باعدارىن بىلمەيتىن بولىپ شىقتى. حالىقتىڭ 13 پايىزى مەملەكەتتىڭ ساياساتىن يا قولدارىن دا، يا قولداماسىن بىلمەيدى. http://www.jasqazaq.kz/index.php؟option=com_content&view=article&id=1303:2011-02-04-07-46-25&catid=51:2009-01-21-05-04-13&itemid=70

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي