BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

بىتكەن ٴىستىڭ كەمى جوق، بىتىرگەن ەردىڭ تەڭى جوق

«قامدانعان - قاپى قالمايدى» دەگەندەي، جاھاندى جايلاعان داعدارىستىڭ سالقىنىن اينالامىزداعى كورشىلەردەن بۇرىنىراق سەزىنگەن قازاقستان ونى وزگەلەردەن بۇرىن ەڭسەرگەنى دە ٴومىر شىندىعى. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن دەر كەزىندە بىرىككەن قورلار ۇكىمەتتىڭ داعدارىسقا قارسى باعدارلاماسىن ابىرويمەن اتقاردى. ۇلتىق قوردان بولىنگەن قوماقتى قارجى دىتتەگەن جەرگە ٴدال جەتىپ، كۇتىلگەن ناتيجە بەردى.
 2007 جىلدىڭ كۇزىندە-اق مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قوردان 10 ميلليارد اقش دوللارىن ٴبولدىرىپ، داعدارىسقا قارسى قولدا بار مۇمكىندىكتەردىڭ ٴبارىن تولىق پايدالانۋ بويىنشا ۇلكەن ۇيىمداستىرۋ جانە اتقارۋ شارالارى باستالدى. ويتكەنى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيەلەۋ شارالارى توقتاپ، قۇرىلىس سالاسى توقىراي باستاعان ەدى. ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى نەسيەلىك قولداۋ دا تۇرالاپ، جۇمىسسىزدىق، نارازىلىق شارالارى بەلەڭ الدى. بۇل وقيعالاردىڭ ۇنامسىز اسەرى بۇكىل ەكونوميكانى شارلاي باستادى. سوندىقتان 2008 جىلدىڭ سوڭىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ٴال-اۋقات قورى، ۇلتتىق «قازاگرو» حولدينگى قۇرىلىپ، الگى قارجى ناقتى ەكونوميكاعا باعىتتالا باستادى. اسىرەسە، قارجى سەكتورىن تۇراقتاندىرۋ بۇكىل ەكونوميكانىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتتى. جاڭا قۇرىلعان قور قازكوممەرسبانك پەن حالىق بانكىنە قوسىمشا قارجى قۇيىپ، ولاردىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتتى. بتا بانكى، اليانس بانكى جانە تەمىربانكتىڭ كرەديتورلارىمەن 1 جىلعا تاياۋ ۋاقىت كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ، ولاردىڭ قارىزى 11 ميلليارد دوللارعا دەيىن تومەندەتىلدى. تاۋەلسىز ساراپشىلار «قازاقستان مەملەكەتتىڭ داعدارىسقا قارسى باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا ٴىجو-نىڭ 50 پايىزىن ەمەس، 15 پايىزىنا ساي اقشانى عانا جۇمسادى. ال مەملەكەت بانكتەردىڭ قارىزىن تولەگەندە قالاي بولار ەدى؟» دەپ سۇيىنگەندىكتەرىن جاسىرمادى. ارينە، مەملەكەت بانكتەردىڭ قارىزىن قازىنادان تولەگەندە، احۋال ٴتىپتى وزگە قىرىنان كورىنۋى مۇمكىن ەدى. ٴسويتىپ، بانك سەكتورى حالىقتىڭ الدىنداعى سەنىمىن ساقتادى. بىردە ٴبىر بانكتىڭ قۇردىمعا كەتپەي، قىزمەتتەرىن جالعاستىرۋى ٴۇشىن جاعداي جاسالدى. قارجىگەرلەر، ەكونوميستەر «ارزان نەسيەلەردىڭ كەسىرىنەن نارىقتىڭ قىزاتىنىن بىلگەنبىز، بانكتەردىڭ وسىنداي جاعدايعا تاپ بولاتىنىن اڭداعانبىز» دەپ داعدارىستىڭ بارلىق بەلگىلەرى انىق كورىنگەن كەزدە «كورەگەندىك» تانىتتى. ٴبىراق تىعىرىقتان شىعار جولدى كورسەتۋگە كەلگەندە ٴبارى دە قاۋقارسىز ەدى. ال ۇكىمەتتىڭ قولعا العان شۇعىل شارالارى قارجى سەكتورىن قۇتقاردى. ورتا جانە شاعىن كاسىپ يەلەرىنە قولداۋ كورسەتىلىپ، ولار جۇمىستارىن توقتاتقان جوق، قايتا مەملەكەتتىڭ كومەگىن سەزىنىپ، جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. بار جۇمىس ورىندارى جابىلىپ قالماي، ٴارى قاراي دا ىستەي بەرۋىنە مۇمكىندىك بەرىلدى. ناتيجەسىندە، كوپتەگەن كاسىپكەرلەر قوردىڭ ارقاسىندا ٴوز بيزنەستەرىن تۇزەتىپ الدى. سول كەزدەگى تاۋەلسىز كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيسە-پرەزيدەنتى سەرىك تۇرجانوۆ: «ۇكىمەتتىڭ ۋادەلەرىنە الدانىپ شارشادىق. دامۋ قورىنا 50 ميلليارد تەڭگە بولدىك دەدى. ونىڭ 8 ميللياردى عانا بەرىلدى. «سامۇرىق-قازىنا» 1 ميلليارد دوللار بولەمىز دەگەن، ٴبىر تيىن ٴالى كورگەمىز جوق. تەكسەرىستەردى رەتتەيتىن زاڭ قابىلدايمىز دەگەن، ول دا جوق. بيزنەس جولىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويامىز دەگەن، ورىندالعان جوق» دەپ 2008 جىلدىڭ سوڭىندا-اق سىن ايتا باستاعانىن، ٴبىراق ەكى قوردىڭ 2008 جىلدىڭ قاراشاسىندا قۇرىلىپ، قارجىنىڭ ٴدال سول كەزدە ٴبولىنىپ باستاعانىن ەسكەرسەك، ۇكىمەت بۇل سالادا اسا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. جالپى، داعدارىسقا قارسى باعدارلاما اياسىندا 1200 ميلليارد تەڭگە بولىنسە، تەك ورتا جانە شاعىن بيزنەستى قولداۋ ٴۇشىن سوڭعى 4-5 جىل كولەمىندە 390 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان ەكەن. سونىڭ ارقاسىندا 10 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك نىساندارى جاڭا نەسيە الىپ، بۇرىنعىلارىن قايتا قارجىلاندىردى. ٴسويتىپ، 30 000-نان استام جۇمىس ورنى ساقتالىپ قالدى. قۇرىلىس سەكتورىنىڭ جاڭا اكتيۆتەر مەن قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدا، قۇرىلىس ماتەريالدارىنا ارنالعان سۇرانىستى ارتتىرۋدا نەگىزگى ٴرول اتقاراتىنىن ەسكەرە كەلە، تەك «سامۇرىق-قازىنا» قورى ارقىلى 455 ميلليارد تەڭگە، سونىڭ ىشىندە 2007 جىلى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى قۇرىلىس نىساندارىن قارجىلاندىرۋعا 95 ملرد، جىلجىمايتىن مۇلىك قورى ارقىلى تۇرعىن ٴۇي قۇرىلىسىن اياقتاۋعا 240 ملرد، يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋعا 120 ملرد تەڭگە قارجى ٴبولىندى. وسىنداي ناقتى شارالاردىڭ ارقاسىندا 3831 ۇلەسكەردىڭ ماسەلەسى شەشىلىپ، الماتى جانە استانا قالالارىنداعى 4538 پاتەرى بار 21 تۇرعىن ٴۇي نىسانى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالدى. 31 مىڭعا جۋىق قارىز الۋشىلاردىڭ نەسيەلەرى قايتا قارجىلاندىرىلىپ، ولار بۇرىنعىسىنا قاراعاندا بانكتەرگە ورتا ەسەپپەن 30 پايىز از تولەيتىن بولدى. ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا تاراپىنان ماقۇلدانعان 35 مىڭ پاتەرى جانە 21،6 مىڭ ۇلەسكەرى بار تاعى 128 قۇرىلىس نىسانى قارجىلاندىرىلادى. ەكونوميكالىق اينالىمعا «ارەندالىق تۇرعىن ٴۇي» دەگەن ۇعىم ەنگىزىلىپ، ول ۇيلەرگە العاشقى تۇرعىندار قونىستانا باستادى. 2013 جىلعا دەيىن 15 مىڭنان استام ازامات وسى ارەندالىق تۇرعىن ٴۇيدىڭ يگىلىگىن كورەتىن بولادى. «سامۇرىق-قازىنا» قورى ۇكىمەتتىڭ داعدارىسقا قارسى وپەراتورى قىزمەتىن عانا اتقارماي، سونىمەن بىرگە ۇلتتىق قوردان بولىنگەن قارجىعا ينۆەستيسيالىق جوبالاردى دا جۇزەگە اسىرا باستاعانى بەلگىلى. تاراز مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىن مودەرنيزاسيالاۋ، اقتاۋ پورتىن كەڭەيتۋ، شىمبۇلاقتا زاماناۋي ينفراقۇرىلىم جاساپ، رەكونسترۋكسيالاۋ جۇمىسى دا قاتار جۇرگىزىلدى. بالقاش جىلۋ ەلەكتروستانسياسى، بەينەۋ-بوزوي گاز قۇبىرىن قۇرۋ، باتىس قازاقستان وبلىسىندا گاز-حيميالىق كەشەن قۇرىلىسىن سالۋعا مۇمكىندىك تۋدى. بۇلاردىڭ ٴارقايسىسى 2 ملرد اقش دوللارىنان ارتىق قارجىنى تالاپ ەتەتىن جوبالار. ال 2010 جىلى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا تاعى 42 جوبانى قولعا الدى. قوردىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ينۆەستيسيالارى - 93 پايىز، مۇناي وڭدەۋ، ينفراقۇرىلىم سالاسىنداعى ينۆەستيسيالار - 86، حيميا مەن فارماسەۆتيكا بويىنشا ينۆەستيسيالار - 84 پايىزعا تەڭەسەدى. مۇنداعى جوبالاردىڭ قۇرىلىسى كەزىندە 32،5 مىڭ جۇمىس ورىندارى جانە 6،5 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلادى. مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن مودەرنيزاسيالاپ، قازاقستان-قىتاي اراسىن، قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان شەكارالارىن جالعايتىن تەمىر جول قۇرىلىستارىنىڭ باستالۋى دا ٴدال وسى داعدارىسقا قارسى باعدارلامانىڭ سوڭىن الا جالعاسىپ وتىر. «سامۇرىق-قازىنا» قورى سوڭعى 2 جىل ارالىعىندا ەلگە ينۆەستيسيا تارتۋدى جاڭا ساتىعا كوتەردى. الەمنىڭ الپاۋىت كومپانيالارىمەن ىقپالداستىقتا اسا ٴىرى كولەمدى جوبالار باستالدى. cnnc، cgnpc كومپانيالارىمەن اتوم رەاكتورى قۇرىلىسى بويىنشا ٴوزارا قارىم-قاتىناستار جانداندىرىلىپ، ٴتوshىba كومپانياسىمەن سيرەك جانە جەر ٴۇستى مەتالدارى ٴوندىرىسى بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالىندى. فرانسۋزدىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق مىقتى كومپانياسى alstom transport، ترانسماشحولدينگتىڭ «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىمەن بىرىككەن جوبالار قولعا الىندى. سيتيك جانە سامسۋنگ كومپانيالارىمەن قارىم-قاتىناس نىعايىپ، دجەنەرال ەلەكتريكپەن ٴىرى جوبا توڭىرەگىندە جۇمىس باستالدى. رەسەيلىك كومپانيالارمەن اراداعى ەجەلدەن تىعىز بايلانىستاردى ودان ٴارى جانداندىرۋ - مىنە، مۇنىڭ ٴبارى سوڭعى 2-3 جىلدا اتقارىلعان شارۋالار. دەمەك، داعدارىس باستالعان كەزدە ايتىلعان سىننىڭ ٴبارى ارتتا قالدى. ەڭ باستىسى، قازاقستان ۇكىمەتى دەر كەزىندە قابىلداعان شارالاردىڭ ارقاسىندا ەل ەكونوميكاسى قالىپتى دامۋىنان جاڭىلعان جوق. كەرىسىنشە، ەل ەكونوميكاسىن ٴارتاراپتاندىرۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالدى. ادەتتە «بىتكەن ىسكە سىنشى كوپ» دەپ جاتادى. ال بۇگىن بىتكەن ٴىستىڭ كەمى جوق، بىتىرگەن ەردىڭ تەڭى جوق دەسەك، ارتىق ايتقاندىق بولماس. قۇتماعامبەت قونىسباي http://www.aikyn.kz/index.php؟option=com_content&task=view&id=5967&itemid=2

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي