BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

بيىلعى ٴوسىم – 10 پايىز

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى جانە دۇنيەجۇزىلىك بانك دەپ اتالاتىن عالامدىق دامۋدى ەسەپتەۋگە ٴتيىس ساراپشى ينستيتۋتتار ونداعان مىڭ مامانعا جوعارى جالاقىلى جۇمىس بەرىپ وتىرسا دا، دۇرىس بولجام جاساي الماۋدى ادەتىنە اينالدىرعانداي. ماسەلەن، ٴدال سولار بىلتىرعى قازاقستان دامۋى اۋەلدە 3،5 پايىز، كەيىننەن 5 پايىز بولادى دەپ ەدى. ناتيجەسىن وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر.وسىلاردىڭ «ايتقاندارىن» «قۇراننىڭ سوزىندەي اقيقات» دەپ ۇيرەنگەن ٴبىزدىڭ ۇكىمەتىمىز دە جوسپارلاۋعا كەلگەندە قاتەلەسە بەرەدى. ايتالىق، ۇكىمەتىمىز ٴوزىنىڭ «باس جوسپارىندا» 2011 جىلعى ەكونوميكالىق ٴوسىمدى شامامەن 5 پايىز بولادى دەپ بولجاپتى. «ارىق ايتىپ، سەمىز شىققانعا» نە جەتسىن.
 بۇل جالپى ٴبىزدىڭ ۇكىمەتتىڭ ادەتىنە اينالعانداي. ٴبىراق وكىنىشتىسى سول - جىل اياعىندا مول مولشەردە پروفيسيت قالىپتاسىپ، سول قىرۋار اقشا «جۇمىس ىستەمەي قالادى». ال ەجەلدەن نارىق قوعامىندا ٴومىر ٴسۇرىپ جۇرگەن ەلدەردە «جۇمىس ىستەمەيتىن اقشا» بولماۋى ٴتيىس. نارىقتىق ەكونوميكا عىلىمىنىڭ اسا بىلگىرى سانالاتىن دج. كەينس «جالعان اقشا تۋرالى تەورياسىندا» قاتتى قاتەلەسسە دە اقشانىڭ بارلىعى ينۆەستيسياعا جۇمسالۋعا ٴتيىس دەگەن تۇجىرىمداماسى زاڭدى. سوندىقتان دا كاپيتال الەمى 2007 جىلدىڭ تامىزىنا دەيىن قارقىندى دامىدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس سالدارىنان كۇلگە اينالعان ەۋروپا قىسقا مەرزىم ىشىندە قايتا قۇلپىرىپ شىعا كەلدى، جاپونيا وسىلاي جۇمىس ىستەۋدىڭ ناتيجەسىندە «عالام عاجايىبى» بولىپ شىقتى. ال ٴبىز بولساق، «اقشانى جۇمىس ىستەتپەۋگە» ۇيرەنىپ الدىق. ٴتىپتى، شەتەلدەردە وقىپ كەلگەن كەيبىر «ٴبىلىمدىسىماق» شەنەۋنىكتەر «گوللاند دەرتى» دەگەندى العا تارتاتىن بولىپتى. تۋراسىنا كەلگەندە، وندىرىستىك ەكونوميكاعا قۇيىلعان كەز كەلگەن قاراجات ەشقانداي «دەرت تۋعىزۋشى» ۆيرۋس بولمايدى. كەرىسىنشە، الەۋمەتتىك جاعدايدى العا جىلجىتۋشى قۋاتقا اينالادى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي، بيىلعى ىشكى جالپى ٴونىمنىڭ جىلدىق ٴوسىمى 5 پايىز بولادى دەگەن تۇجىرىم زاڭداستىرىلعان. ال ٴبىزدىڭ الەمدىك ەكونوميكانىڭ جانە ٴوزىمىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىمىزدى تولىق ەكشەۋدەن وتكىزگەن ەسەبىمىزدە بۇل كورسەتكىش ەڭ كەمى 10 پايىز بولىپ شىعادى ەكەن. سوندىقتان ٴوز ٴسوزىمىزدى دالەلدەۋ ٴۇشىن حالىقارالىق ساراپشى ينستيتۋتتار مەن ۇكىمەتىمىزدىڭ جوسپارلاۋ سالاسىنداعى ماماندارىنىڭ «قاتەلەسكەن» تۇستارىن العا تارتپاقپىز. 1. مۇناي ارزاندامايدى، قىمباتتايدى ۇكىمەتتىڭ كەيبىر شەنەۋنىك­تەرى جوعارىدا اتالىپ كەتكەن حا­لىقارالىق ساراپشى ينس­تي­تۋتتاردىڭ بولجامىنا سۇيەنىپ، «مۇناي باعاسى ٴتۇسۋى مۇمكىن» دەگەن ٴسوزدى ايتاتىن بولىپتى. ال شىن مانىندە بۇلاي بولۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ٴدال قازىرگە دەيىنگى الەمدىك دامۋ مەن الەمدىك مۇناي وندىرىسىندە قالىپتاسقان جاعداي دالەلدەپ تۇر. بىرىنشىدەن، اقش ەكونوميكاسى 2010 جىلعى مۇناي تۇتىنۋ كولەمىن ساقتايدى. ونىڭ ەسەسىنە نەگىزگى ەنەرگيانى يادرولىق وتىننان الاتىن جا­پو­نيا دا سەزىنەرلىكتەي رەسەسسيا تىركەلۋى مۇمكىن. ماسەلەن، جىل باستالماي جاتىپ-اق تويوتو كوم­پانياسى الەمدىك رىنوكتان 1،4 ميلليون اۆتوكولىكتى قاي­تارىپ الۋ جونىندەگى شەشىمدەرىن جاريالادى. ال بۇل ترانسۇلتتىق كوم­پانيا جاپونيا ەكونو­مي­كاسىندا قانداي سۇبەلى ۇلەس يەمدەنەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. جاپونيا دەسە تويوتو ەسكە تۇسەتىنى سوندىقتان. بۇعان قوسا وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا حا­لىق­ارالىق وپەك كارتەلى جاريا­لا­عان ەسەپتە قىتاي مەن ٴۇندىستانلا مۇناي تۇتىنۋ كولەمى 10 پايىزعا وسكەنىن حابارلادى. قىتاي بولسا، ٴبىزدىڭ مۇنايدى نەگىزگى تۇتىنۋشى مەملەكەت. ال ول بيىلعى جىلى 10 پايىز­دىق ٴوسىم الۋدى جوسپار­لاپ قويعان. ايتقانداي، 2007 جىل­دان بەرى الەمدىك مۇناي ون­دىرىسىندە جاڭا كەنىش ىسكە قو­سىل­عان جوق. 2011 جىلى «وسىنداي كە­نىش ىسكە قوسىلادى» دەگەن دە­رەك بولعان جوق. كەرىسىنشە، «الى­ناتىن ٴونىم مولشەرى ازايىپ، رەن­تابەلدىلىگى ٴتۇسىپ كەتكەن كە­نىشتەر جابىلىپ جاتىر» دەگەن حا­بارلاردى ٴجيى كەزدەستىرەسىز. بۇل - ٴبىر. ەكىنشىدەن، قازاقستان الەم­دىك رىنوكقا تەك قانا شيكى مۇناي شىعارىپ تۇرعان مەملەكەت ەمەس. ٴقازىر ەلىمىزدەن شيكى مۇناي بو­لىپ ەۋروپا اسقان قارا التىنى­مىزدىڭ ٴبىراز بولىگى ول جاقتا «قاز­مۇنايگاز» ۇلتتىق كومپا­نيا­سى ساتىپ العان زاۋىتتاردا وڭ­دەلىپ، كادىمگى ەۋرو قالىپتاعى جا­نارماي تۇرىندە ساتىلادى. دە­مەك، قوسىمشا قۇنى مول مۇناي ونىمدەرىن ساتىپ جاتىرمىز. بۇل دا ٴبىزدىڭ قارا التىننان كىرى­سى­مىزدى وسىرە تۇسەتىن ٴبىر تۇس. ٴتىپتى، ۇكىمەتتىڭ «باس جوسپارىندا» مۇ­ناي باعاسى 65 دوللار كولەمىندە بولادى دەگەنگە مۇلدە كەلىسە المايمىز. مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەردى «جابىرقاتۋ، ٴتۇڭىلتۋ ٴىسىن باستى باعىت» رەتىندە ۇستايتىن، سول ارقىلى اقش جانە ەۋرو­پانىڭ دامىعان ەلدەرىنە كومەك كورسەتۋدى ادەتىنە اينالدىرعان حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپ­تا­ماسىندا دا مۇناي باعاسىنىڭ ورتاشا مولشەرى 85 دوللاردان اينالاتىنى بولجانعان. ال بىلتىرعى ورتاشا مولشەر 75 دوللاردىڭ كولەمىندە بولدى. ويتكەنى 2010 جىلدىڭ باسىندا باررەلى 59 دوللاردان اينالعان مۇناي باعاسى ۇزاق ۋاقىت 70-75 دوللاردى ۇستاپ تۇردى دا كۇزگە سالىم عانا 80-نەن اسىپ، جىل اياعىندا 91 دوللارعا تىرەلىپ تىن­عان. ال قازىرگى تاڭدا ول 98 دول­لار­دى ۇستاپ تۇر. وپەك كار­تە­لىنىڭ ساراپشىلارى بۇل جونىندەگى ٴوز بولجامدارىن 95-110 دوللار دەڭگەيىندە جاساعانىن ەسكە سالا كەتكىمىز كەلەدى. سوندىقتان دا 2011 جىلعى مۇناي باعاسىنىڭ نومينالدى ٴوسىمى 10 پايىزدان كەم بولمايدى دەي الامىز. ال ول ٴوز كەزەگىندە ناتۋرالدى ٴوسىمنىڭ ەڭ كەمى 7 پايىزدان اسۋىن قامتا­ماسىز ەتەدى. 2. وندىرىستىك مەتالدار دا قىمباتتايدى قازاقستاننىڭ جىلدىق ىشكى جالپى ونىمىندە ەكىنشى سۇبەلى ۇلەستى يەمدەنەتىن سالا - مەتال­لۋر­گيا ەكەنى بارشاعا بەلگىلى. كەي­بىرەۋلەر «مەتالل باعاسى دا تۇ­سەدى ەكەن» دەگەن سىبىس تارا­تۋ­دا. ال ٴومىردىڭ ناقتى اقيقاتى كەرىسىنشە ونىڭ ٴوسىمىن كورسەتەدى. ماسەلەن، بىرىنشىدەن، وتكەن جىلى وندىرىستىك مەتالدار باعاسى ورتا ەمەپپەن 37 پايىزعا قىم­بات­تاعان ەكەن. بۇل نەگىزىنەن بريك توبىنداعى ەلدەردىڭ ەكو­نوميكالىق ٴوسىمى ەسەبىنەن قام­تا­ماسىز ەىلىپتى. بۇلار - برازي­ليا، رەسەي، ٴۇندىستان (ينديا)، قى­تاي، مىنە وسىلاردىڭ 2011 جى­­لى دا ەكونوميكالىق ٴوسىم الا­­تىنىن جوعارىدا اتالعان حا­لىقارالىق ساراپشى ينستيتۋتتار مويىنداپ قويعان. جالپى، الەم­الداعى دامۋ ازيا ەسەبىنەن بو­لادى دەگەندە ٴبىراۋىزدىلىق تا­نىتۋدا. بۇل ارادا برازيليادان باس­قاسى تەگىس ازيالىق ەلدەر ەكە­نى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ونىڭ ىشىن­دە رەسەي مەن قىتاي ٴبىزدىڭ وندىرىستىك مەتالدارىمىزدى نە­گىزگى ساتىپ الۋشىلار. ال بۇل ەكى مەم­لەكەتتە دە ماشينا جاساۋ ٴوندىرىسى بىلتىر دا جاقسى بولعان، بيىل دا قارقىنعا قارقىن قو­سادى. ماشينا جاساۋدان قىتاي الەمدەگى ٴۇشىنشى مەملەكەتكە اي­نالعان. ونىڭ ۇستىنە وسى الىپ كور­شىمىزدە اتوم ەلەكتر ستان­سا­لارى سالىنۋدا. وندىرىستىك ينف­راقۇرىلىمدىق، تۇرعىن ٴۇي تۇر­مىس­تىق نىساندار قۇرىلىسى قار­قىندى ٴجۇرىپ جاتىر. بۇلار­دىڭ ٴبارى دە وندىرىستىك مەتالداردى كوپتەپ قاجەت ەتەدى. ولاي بولسا، ٴبىزدىڭ مەتالدارىمىزىڭ باعاسى تۇسەدى دەۋ الەمدىك ەكونوميكاداعى ناقتى جاعدايدى بىلمەۋشىلەردىڭ ٴسوزى. ول - ول ما، الەمدىك رىنوكتا بولاتقا سۇرانىس ارتاتىندى­ق­تان، كەرىسىنشە بولات ٴوندىرىسى كەمىپ كەتكەندىكتەن، وسى وندىرىس­تىك مەتالدىڭ باعاسى بيىل 70 پايىزعا وسەدى دەگەن بولجام اي­تىلۋدا. بولات ٴوندىرىسىنىڭ كوك­ستەلەتىن كومىر ٴوندىرىسىنىڭ كەمۋىنەن ەكەن. ال ٴبىزدىڭ قارا­عان­دى تەك قانا كوكستەلەتىن كومىر ون­دىرەتىن الەمدەگى ەڭ مىقتى ٴون­دىرىس وشاعى. ورايى كەلگەندە اي­تا كەتەيىك، قاراعاندى كومىرى­نىڭ دە قىمباتتارى ٴسوزسىز. جوعارىدا ايتىلعانداردان شىعاتىن قورىتىندى - وندىرىس­تىك مەتالدار باعاسى تۇگەلدەي دەرلىك وسەدى. بۇل ٴوز كەزەگىندە ٴوندىرىس كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا جول اشادى. ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك، وتكەن جىلى جاڭا ەلەكتروليز زاۋىتتارى ىسكە قوسىلدى، سونداي-اق ەسكىلەرىنىڭ وندىرىستىك قۋاتى ٴوسىرىلدى. بۇل قوسىمشا قۇنى مول تاۋارلى ٴوندىرىس ۇلعايادى دەگەن ٴسوز. قىسقاسى مەتاللۋرگيا سالا­سىنداعى ٴوندىرىستىڭ ٴوزى كەمى 7 پايىز­عا ۇلعايىپ، باعالاردىڭ ٴوسى­مى ەسەبىنەن قوسىمشا كەمى ٴۇش پايىزدىق نومينالدى ٴوسىمدى جا­نە الامىز. مىنە، اقيقات وسى. 3. الداعى الەمدىك داعدارىس شيكىزات باعاسىن تۇسىرمەي-اق اقيقاتقا اينالادى 2007 جىلعى تامىز داعدارى­سىنان كەيىن ٴبىزدىڭ ەلدىڭ كەيبىر شەنەۋنىكتەرى مەن عالىم­سى­ماق­تارى «داعدارىس بولسا، شيكىزات باعاسى تۇسەدى» دەگەندى ايتاتىن بو­لىپتى. ال ٴبىزدىڭ بىلەتىنىمىز الەم­دىك داعدارىستار تاريحىندا مۇندايدىڭ سيرەك قايتالانا­تىن­دىعى. ونىڭ ۇستىنە الەمدىك «شىن عالىمدار» بولجاپ جۇرگەن تاياۋدا كەلۋى مۇمكىن جاڭا داعدا­رىس كەرىسىنشە شيكىزات باعا­سى­نىڭ ٴوسىمى جاعدايىندا اقيقاتقا اينالماقشى. بۇل بىرىنشىدنەن، وندىرىستىك قۋاتتاردىڭ ورىن اۋىس­تىرۋى جاعدايىندا كورىنىس تا­بادى. ماسەلەن، جۇمىسشى كۇ­شى قىمبات، سونداي-اق وندىرىستىك مەتالدار كەنى مەن مۇنايى جوق با­تىس ەۋروپا ەلدەرىندەگى ما­شينا جاساۋ ٴوندىرىسى ٴقازىردىڭ وزىن­دە قىتايعا، رەسەيگە، ٴتىپتى ٴبىز­دىڭ قازاقستانعا «قونىس اۋ­دارۋدى» باستادى. بۇل ٴۇردىس ٴبىزدىڭ ەلگە بىلتىردان بەرى عانا قادام باس­سا دا، ىرگەدەگى قىتايدى سول بىل­تىردىڭ وزىندە الەمدەگى ەڭ ٴىرى ماشينا ٴوندىرۋشى ۇشتىكتىڭ قۇرامىنا ەنگىزدى. بۇل بيىل ودان ٴارى جانە قارقىندى جالعاسادى. سە­بەبى بۇل جاقتا جۇمىسشى كۇ­شى 5-10 ەسەدەي ارزان ، مۇناي مەن وندىرىستىك مەتالدار جەتكىلىكتى. دەمەك، جاڭا داعدارىس جاعدايىن­دا باتىس ەۆروپا جانە اقش قور بيرجالارىنداعى جانە وسى اي­ماقتا جۇمىس ىستەپ تۇرعان كوم­پا­نيالاردىڭ قۇندى قاعازى با­تىس ەۆ­روپا جانە اقش قور بير­جا­لا­رىنداعى جانە وسى ايماقتا جۇمىس ىستەپ تۇرعان كومپانيا­لار­دىڭ قۇندى قاعازدارى باعا-سىن تۇ­سىرەدى. ٴسويتىپ، بۇل ايماقتا قىس­قارتۋلار جالعاسا تۇسەدى. مۇنىڭ ٴوزى اقش پەن ەۋرووداققا الەۋمەتتىك داعدارىستىڭ شيە­لە­نىسۋىن جەدەلدەتۋى مۇمكىن. كەرى­سىنشە، رەسەيدە، قىتايدا، ٴۇندىس­تاندا، قازاقستاندا باتىستاعى داعدارىستان «ەۆاكۋاسيالانعان» ماشينا جاساۋ زاۋىتتارى، سەح­تارى وندىرىستىك قۋاتىن وسىرە بە­رەدى. ياعني، الەمدىك ٴوندىرىس كو­لە­مى كەمۋگە ەمەس، ۇلعايۋعا بەت بۇرا­دى. ٴبىراق سول ونىمدەردى شىعارا­تىن جەر ەندى باتىس ەمەس، ازيا بو­لادى. بار بولعانى وسى. مۇن­داي جاعدايدا ترانسۇلتتىق كوس­پانيالاردىڭ دا زارداپ شەكپەۋى ابدەن مۇمكىن. تەك باتىستىڭ تۇر­عىن­دارى ۇلكەن زيانعا ۇشىراي­دى. ويتكەنى ولاردىڭ اۋقىمدى بولىگى جۇمىسسىز، ياعني تابىسسىز قا­لادى. ال بۇل ٴوز كەزەگىندە بانك­تىك داعدارىستى ومىرگە اكەلەدى. ويتكەنى مەملەكەت تۇرعىندارى، ياعني بانك سالىمشىلارى كۇن كورىس ٴۇشىن دەپوزيتتەگى اقشالا­رىن قايتىپ الۋعا ٴماجبۇر بو­لادى. ال قارجى ينستيتۋتتارى­نىڭ ٴبىرازى ولاردى تولىق قاي­تارىپ بەرسە، دەفولتقا تىرەلەدى. اقىر اياعىندا، بانكتەردىڭ اكسيالارى قۇنسىزدانىپ شىعا كە­لەدى. بۇل دوللار مەن ەۋرونىڭ قۇن­سىزدانۋىن، سوعان سايكەستى التىن جانە باسقا باعالى مەتال­دار باعاسىنىڭ شەكسىز قىمبات­تاۋىن قامتاماسىز ەتەدى. مىنە­كەي، داعدارىس قالاي كەلەدى دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابى وسى. ياعني بۇل داعدارىستا شيكىزات ەكسپورت­تاۋ­شى مەملەكەتتەر پايداعا شى­عادى. ال ٴبىزدىڭ قازاقستان الەم­دىك وسكەلەڭ سۇرانىسقا يە وندى­رىستىك مەتالدار مەن كومىرسۋتەك­تەرىن ەكسپورتتايتىن دۇنيە- جۇزىندەگى ساناۋلى ەلدەردىڭ ٴبىرى. سون­دىقتان ٴبىز الداعى داعدارىس­تان زارداپ شەكپەيمىز، كەرىسىنشە باييمىز. ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك، مۇنداي دا بولادى. ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قورىت­ىن­دىسىندا اقش بايىپ شىققان ەدى. الداعى داعدارىستان ٴبىز باييىق دەپ تۇرمىز. دۇنيە كەزەك دە­گەن وسى. ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك، ەگەر يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاسيا­لىق دامۋ باعدارلامامىزدى وي­داعىداي جۇزەگە اسىرساق، تابى­سىمىز ەسەلەنە تۇسەدى. تەك ەسكەر­تەرىمىز، ۇلتتىق بانك تەڭگەنى تىز­گىندەپ، دوللار مەن ەۋروعا قام­قور بولۋدى قويسا ەكەن... تاڭشولپان بەكبولات http://www.aikyn.kz/index.php؟option=com_content&task=view&id=6039&itemid=2

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي