BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

باعا كۇن سايىن شارىقتاپ بارادى سوندىقتان دا ينفلياسيامەن كۇرەس قيىن بولىپ تۇر

ستاتيستيكالىق اگەنتتىكتىڭ رەسمي مالىمەتتەرى بويىنشا 2010 جىلعى ينفلياسيا 7،8 پايىزدى قۇ­رادى. ال 2009 جىلى ول كور­سەتكىش 6،2 پايىز بولعان ەدى. با­عانىڭ كۇرت كوتەرىلگەنىن تۇر­عىن­داردىڭ ٴبارى دەرلىك قالتاسىنا تۇسكەن سالماق ارقىلى سەزىنۋدە. تاعى دا ناقتى مالىمەتتەرگە سۇ­يەنسەك، 2010 جىلى ازىق-تۇلىك با­عاسى ٴبىر جىلدىڭ ىشىندە 10،1 پايىزعا وسكەن. 2009 جىلعى كور­سەتكىش - 3،0 پايىز. ايىرما جەر مەن كوكتەي. ەسكە سالا كەتەر نار­سە، بۇل مالىمەت رەسپۋبليكا بو­يىنشا ورتالىق سۋپەرماركەتتەر مەن ٴىرى بازارلارداعى باعانىڭ جيىن­تىعىنان عانا قۇرالاتىن كور­سەتكىش. ياعني كەي ايماقتاردا باعا 10،1 ەمەس، ودان دا كوپكە كو­تەرىل­گەنى انىق.
 راس، وتكەن جىلى قۇرعاقشىلىق بولىپ، ديقاندار مەن كوكونىس وسى­رۋشىلەردى ابىگەرگە سالدى. ونىڭ ناتيجەسى جىل سوڭىنا قاراي ازىق-تۇلىك باعاسىنان كورىنىس بەرەتىنى زاڭدى دا. كەيبىر ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، جىل سوڭىنا قاراي ەلىمىزدە مەرەكە-مەيرامدار دا كو­بەيىپ، باعانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن سەكىلدى. مەرەكە-مەيرام تەك 2010 جىلى عان ەمەس، جىل سايىن بو­لاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان با­عانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن باستى فاكتور تەك مەرەكەلەر ەمەس ەكەنى بەل­گىلى. ەكونوميكا عىلىم­دا­رى­نىڭ دوكتورى زيابەكوۆتىڭ ا­ي­تۋىنشا، باعانىڭ وسۋىنە ٴونىم ٴون­دى­رۋ مەن ەڭبەكاقى اراسىنداعى ايىر­ماشىلىق قاتتى اسەر ەتەدى. «ياعني ٴوندىرىلىپ جاتقان ازىق-تۇ­-لىك كولەمى جۇرتتىڭ قولىنداعى قار­جىدان اناعۇرلىم تومەن. ناقتى ٴونىم وندىرەتىن ٴوندىرىس ورىن­دارىنان قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى باسىم. اقشا ماسساسى ارتىق. داعدارىس كەزىندە قازاق­ستاندىق ازاماتتاردىڭ تۇتىنۋ دەڭگەيى بارىنشا تومەندەگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە، ينفلياسيا دا ازايدى. 2009 جىلدىڭ سوڭى مەن 2010 جىل تۇگەلدەي تۇتىنۋ قابى­لەتىنىڭ بىرتىندەپ وسە باستاعانىن كورسەتتى. ەلدىڭ تابىسى بۇرىنعى قالپىنا كەلە باستادى. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2007 جىلى ينفلياسيا 18 پايىزعا ٴبىر-اق سەكىرگەن بولاتىن. ونىڭ باستى سەبەبى - داعدارىس الەم رىنوگىنداعى باعانى كوتە­رىپ جىبەردى ونىمەن بىرگە ٴبىزدىڭ رى­نو­گىمىزداعى باعالار دا شارىق­تاپ شىعا كەلدى. سەبەبى ٴبىز ازىق-تۇلىكتەن دە يمپورتقا بايلانعان ەلمىز. قازىرگى كەزدە الەم رىنوك­تا­رىنداعى جاعداي دا تۇزەلە باس­تادى. ٴبىراق بىزدەگى يمپورت ازىق-تۇلىك باعاسى ٴالى رەتتەلەر ەمەس. قانشا جەردەن تۇتىنۋ قابىلەتى كو­تەرىلىپ كەلە جاتىر دەگەننىڭ وزىندە ونىڭ دا باعاعا ٴدال قازىرگىدەي اسەر ەتۋى مۇمكىن ەمەس. ياعني با­عانىڭ ٴوسۋىنىڭ باستى فاكتورى - الىپسا­تارلىق. ينفلياسيامەن كۇرەسۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ٴبىرى - وسى باعانى قاتاڭ باقىلاۋ مەن مونوپوليستەرگە قاسقايىپ قارسى تۇرا ٴبىلۋ» دەيدى ساراپشى. ۇكىمەت باسشىسى كارىم ٴماسى­موۆ ۇكىمەتتىڭ بيىلعى 11 قاڭتاردا وتكەن ماجىلىسىندە 2011 جىلدىڭ باسىمدىلىق بەرەتىن ەڭ ٴبىر قيىن دا كۇردەلى ماسەلەسى ينفلياسيا مەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇلىكتەر باعاسىنا قاتىستى بارلىق نارسەگە باسا نازار اۋدارۋ جانە كۇرەسۋ ەكەنىن ايرىقشا اتاپ ايتتى. ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ٴمينيسترى جانار ايتجانوۆا دا مينيسترلىكتىڭ ماكروەكو­نومي­كالىق تالداۋلارىنىڭ قورى­تىن­دىسى الەۋمەتتىك ماڭىزدى ازىق-تۇلىكتەردىڭ بولشەك باعاسىنىڭ شەگىن بەلگىلەۋ كەرەك ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىرعانىن ايتادى. ياعني بەلگىلى باعا قويىلىپ، رىنوك­تارداعى باعا كولەمى سودان اسىپ كەتپەۋىن مەملەكەتتىك ورگاندار باقىلاۋى ٴتيىس. جەرگىلىكتى ورگاندار باقىلامايتىن بولسا، جازالانۋى ٴتيىس. كەدەندىك وداق بويىنشا ارىپتەستەرىمىز بەلارۋس پەن رە­سەيدە بىزدەگىدەي پروبلەمالار تۋىن­داپ، ولار دا باعانى رەتتەۋدى ەندىرىپ جاتقان كورىنەدى. قازاقستان ازىق-تۇلىك ونىم­دەرىنىڭ باسىم بولىگىن يمپورت­تايتىنى بەلگىلى. مۇنداي جاعداي - يمپورت ينفلياسياسى رەسەيدە دە ورىن الىپ وتىر. ايتسە دە وتكەن جىلى ٴبىرقاتار كاسىپكەرلەردىڭ بىرىگىپ، «جوعارى باعانى ٴبارىمىز بىردەي ۇستاپ وتىرايىق» دەگەن كەلىسىم جاساعانىن باسەكەنى قورعاۋ جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ انىقتاعانى دا ەسىمىزدە. كاسىپكەرلەر الەمدىك رىنوكتارداعى احۋالدى پايدا­لانىپ، ونىڭ ىشىندە استىق رىنو­گىنداعى كۇردەلى احۋالدى، باعانى بىرلەسىپ قولدان كوتەرگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ باعاسى كۇرت كوتەرىلىپ، ول ٴوز كەزەگىندە ينفلياسيا كولە­مىنىڭ ٴوسۋىنىڭ ٴبىر فاكتورى بولىپ تابىلدى. ادەتتە ينفلياسيانى اۋىزدىقتاۋدىڭ ەكى ٴتاسىلى - مو­نەتارلىق، مونەتارلىق ەمەس ادىس­تەرى بولاتىنىن بۇگىندە قاراپايىم ادام دا بىلەدى. مونەتارلىق ەمەس فاكتورلار مونەتارلىققا قارا­عاندا كۇردەلى بولىپ كەلەتىنىن ايتادى، ساراپشىلار. «مىسالى، ينفلياسيامەن كۇرەستە باعانى بەلگىلى ٴبىر شەككە بايلاپ قويۋدىڭ ەكىنشى جاقتارى دا بولادى. تاپشى دەگەن جەكەلەگەن تاۋارلاردىڭ با­عاسىنىڭ ٴوسۋى، وسى سالاعا كوپتەپ ينۆەستيسيا سالىپ، ونى تاپشى ەتپەي، كوپتەپ وندىرۋگە جول اشۋى كەرەك. بۇل ٴوز كەزەگىندە جاڭا كوم­پانيالاردىڭ اشىلۋىنا جانە ەسكىلەردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالۋى ٴتيىس. ال باعانى ٴبىر شەك­كە بايلاپ قويۋ - اتالعان جاڭا رىنوكقا كومپانيالاردىڭ شىعۋى جانە ينۆەستيسيا سالۋىنا دا بو­گەتتىك جاساۋى ابدەن ىقتيمال. ويت­كەنى ينۆەستورلار قانشا جەردەن تاپشى جانە سۇرانىستىڭ كوپتىگىنە قاراماستان، ۇكىمەت بەلگىلەگەن باعا وزگەرمەيتىن بولسا، اقشا سالىپ نەمىز بار دەپ، وي­لايدى. ناتيجەسىندە ۇسىنىس تاپ­شى­لىعى سول كۇيىندە قالا بەرەدى، ال ٴوندىرىستى دامىتۋدىڭ قاجەتى بولماي قالادى. باعانى رەتتەۋ قىسقا مەرزىمدىك كەزەڭدە ين­فلياسيادا ٴوز ناتيجەسىن بەرۋى مۇم­كىن، ال ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭدە ين­فلياسياعا قىسىم جاساۋىن توق­تاتپايدى. ياعني اكىمشىلىك ارالا­سۋ بيزنەستىڭ دامۋىنا جاعىمسىز ىقپال ەتەدى» دەيدى بەيسەنبەك زيا­بەكوۆ مىرزا. «ينفلياسيا سينتەزدەلگەن ماك­روەكونوميكالىق كورسەتكىش بول­عاندىقتان، ونى تومەندەتۋ قام­تاماسىز ەتۋ باعىتتارى دا وتە كوپ. يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق، ٴوزارا ينتەگراسيالانعان ٴىرى اگرارلىق جانە ساۋدا كەشەندەرىن قۇرۋ، وندا ٴوندىرىس، ساقتاۋ، تاسى­مالداۋ جانە تاۋارلاردى وتكىزۋ پروسەستەرىن تىزبەكتەلە جۇرگىزۋ، تۇرعىنداردىڭ تابىسى مەن جي­ناعىن ينۆەستيسيا رەتىندە پاي­دالانۋ ٴۇشىن قارجى-ينۆەستي­سيالىق قۇرالدارىن قۇرۋ، سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ بالانسى بۇزىل­ماۋى ٴۇشىن سىرتقى جانە ىشكى اقشا اعىنىن رەتتەۋ، مەمبيۋدجەتتىڭ قاراجاتىن سىبايلاس جەمقور­لىقتىڭ قۇلقىنىنا ٴتۇسىپ كەتپەي، ٴتيىمدى جۇمسالۋىن قاداعالاۋ، رى­نوكتاعى ازىق-تۇلىك باعاسىنا بارماق باستى، كوز قىستى كەلىسىم جاسالماۋىن قاداعالاۋ - وسىنىڭ ٴبارى ينفلياسيانى اۋىزدىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ارينە، ين­فليا­سيامەن كۇرەستىڭ مونوپوليا، سىرت­قى ساۋدا سالالارىندا دا ٴار­تۇرلى باعىتتارى بارشىلىق. بۇل كورسەتىلگەن باعىتتاردى ينفليا­سيانى تومەندەتۋگە جۇمىس ىستەتۋ وڭاي ەمەس. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تولىپ جاتقان ۇلكەن جۇمىستار جاساۋعا تۋرا كەلەدى. سوعان قاراماستان، ٴارتۇرلى فاك­تورلاردان تۋىنداپ وتىرعان ين­فلياسيامەن كۇرەستە كەشەندى شا­رالاردى قاتار جۇرگىزگەن دۇرىس. ول اكىمشىلىك شەكتەۋلەر مەن ٴوندىرىستى ىنتالاندىرۋشى شارالاردىڭ با­لانستا بولۋىن قامتاماسىز ەتۋى ٴتيىس دەپ ويلايمىن. مىسالى، ۇكى­مەت قولدانىپ وتىرعان كەيبىر شا­رالار ٴوز تيىمدىلىگىن كورسەتە ال­ماۋدا. ىشكى استىق رىنوگىنداعى با­عانى تۇراقتاندىرۋ ٴۇشىن قۇ­رىلعان تۇراقتىلىق قورىنىڭ جۇمىسى ٴوز ناتيجەسىن كورسەتە ال­ماۋدا. 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتا­رىندا رەس­پۋبليكادا 9،3 ملن توننا استىق بولدى. ونىڭ 2،6 ملن تونناسى تۇ­راقتىلىق قورىنىكى. بۇل قورداعى استىقتىڭ ساپاسى كوممەرسيالىق باعامەن وتكىزىلەتىن استىقپەن سا­لىستىرعاندا ەداۋىر تومەن. وتكەن جىل استىعىنىڭ نانى - ٴبىر بول­كەنىڭ باعاسى 41-43 تەڭگەدەن اس­پاۋى ٴتيىس بولاتىن. ال باعا جە­كە­لەگەن ايماقتاردا، الماتىنىڭ وزىندە 60-75 تەڭگەنى، كەيدە ٴتىپتى 80 تەڭگەدەن اينالادى. مۇنىڭ سەبەبى - باعا تۇراقتىلىعىن ساقتايدى دەپ قۇرىلعان قور استىقتى ۋاقىتىندا جەتكىزبەيدى دەگەن ٴسوز. سونىمەن بىرگە ازىق-تۇلىك رى­نوگىنداعى باسەكەنىڭ وربىمەۋى دە باعانى اسپانداتۋعا جول اشىپ وتىر. مىسالى، ەلىمىزدە قانت رى­نوگى بار دەپ كىم ايتا الادى؟ ەش­كىم دە. ويتكەنى بۇل رىنوك از عانا كومپانيانىڭ بيلىگىندە، باعانى دا سولار قويادى. سوعان وراي، قانت­تىڭ باعاسى دا الىپساتارلاردىڭ ويىنا كەلگەن باعامەن بەلگى­لە­نۋدە» دەيدى ساراپشى قانات بە­رەنتايەۆ. ساراپشىلار بيىلعى ين­فليا­سيانىڭ 6-8 پايىز اراسىندا تول­قىپ تۇراتىنىن ايتۋدا. ايتكەنمەن دە، ٴبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ينفلياسيا تمد ەلدەرىندەگى ەڭ تومەنگى كور­سەت­كىش ەكەن. ٴبىراق قازاقستاندىق­تار ٴۇشىن وسىنىڭ ٴوزى اۋىرتپالى­عىن سەزدىرۋدە. باعانىڭ اي سايىن وزگەرۋى جانە ٴار شاعىن دۇكەننىڭ وزىنە ٴتيىمدى باعانى قويىپ الىپ، ساۋدا جاسايتىنى، ولاردىڭ قانداي باعامەن ساتىپ وتىرعانى باقىلاۋعا تولىق الىنباعانى - جەرگىلىكتى ور­گانداردىڭ باعانى رەتتەۋ جۇ­يەسىنە ٴالى دە جاۋاپتى قاراماي وتىرعانىنىڭ دالەلى. الماتىداعى تۇرعىن ۇيلەر اراسىنداعى شاعىن كيوسكىلەردەگى ازىق-تۇلىك باعاسىن ٴبىر ارالاپ كورسە، جەرگىلىكتى ور­گان­دار تۇرعىنداردىڭ كۇيىن تۇسىنەر مە ەدى دەگەن وي كەلەدى. نان باعاسى ٴبىر كيوسكىدە - 60 تەڭگە بولسا، ەكىن­شىسىندە - 80 تەڭگە. 80 تەڭگەلىك تا­زا بيداي ۇنىنان پىسىرىلگەن دەپ سو­عا­دى، ساتۋشىلار. ال 60 تەڭگەلىك جا­ساندى بيداي ۇنىنان پىسىرلەگن بە، سوندا؟ الما مۇحامەدجانوۆا http://www.aikyn.kz/index.php؟option=com_content&task=view&id=6060&itemid=2

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي