BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى بەلدەۋىنىڭ ناتيجەسى وسى ما؟

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بيىلعى جولداۋىندا الەۋمەتتىك جاعدايعا باسا كوڭىل ٴبولدى. مەملەكەتىمىزدە وسى ماقساتتا ٴبىراز ٴىس تىندىرىلعانى اقيقات. دەگەنمەن بۇل تۇستا ٴتيىستى مينيسترلىك پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتەردىڭ ولقىلىقتارعا جول بەرىپ وتىرعانى دا ٴومىرىمىزدىڭ اششى شىندىعى. وعان بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ، اسىرەسە، وزىمىزدە ٴوسىرىلىپ، باعاسىن تۇراقتى ۇستاۋعا بولاتىن كوكونىستەر باعاسىنىڭ كەنەتتەن شارىقتاپ ٴوسىپ كەتۋى دالەل.
بۇدان شامامەن ٴۇش جىلداي بۇرىن ەلباسىنىڭ تىكەلەي نۇسقاۋىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى، الماتى جانە استانا قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرى، سونداي-اق وبلىس ورتالىقتارىنىڭ اكىمدىكتەرى «ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى بەلدەۋىن» قۇرۋ باعدارلاماسىن جاساپ، جۇزەگە اسىرۋى ٴتيىس بولعان. مينيسترلىكتىڭ لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەرى مەن ٴبىرقاتار ايماقتاردىڭ اكىمدىكتەرى «بۇل باعدارلامانى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز» دەپ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى «ماقتانىپ» تا العان. سولاردىڭ سوزىندەگى دەرەكتەردە جىلىجايلار كوپتەپ سالىنىپ جاتقاندىعى ايتىلعانىن دا بىلەمىز. ەندى مىنە، 2011 جىل ەسىكتەن كىرگەندە كادىمگى قياردىڭ باعاسى شامامەن ٴۇش ەسەگە قىمباتتاپ، سيىر ەتىنىڭ باعاسىمەن تەڭەسىپ قالدى. سوندا حالىق پەن بىزدەر، ياعني بيلىك پەن بۇقارا اراسىنداعى دانەكەرلىك قىزمەتتى اتقارۋشى باق وكىلدەرى «ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى بەلدەۋىنىڭ ناتيجەسى وسى ما؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەدىك. ٴبىراق بۇعان نە اكىمدىكتەر، نە مينيسترلىك شەنەۋنىكتەرى ازىرگە تولىققاندى جاۋاپ بەرە الماي كەلەدى. نەگە بۇلاي؟ جىلىجايلار قايدا؟ قويمالار قايدا؟ جىلىجايلار مەن قويمالارداعى قيار قايدا؟ ٴبىراق بۇل سۇراققا ٴتيىستى مەكەمەلەر بولماسا ٴبىز جاۋاپ الا المايتىن شىعارمىز. سوندىقتان دا بۇل جولى ماسەلەگە باسقا قىرىنان كەلۋدى ۇيعاردىق. اڭگىمەنىڭ بەتى اشىق، ول - قىس ايلارىندا كوكونىستەردىڭ باعاسى كوتەرىلەتىندىگى. باسقانى بىلاي قويعاندا، بۇل ٴبىزدىڭ نەگىزىنەن اگرارلى ەل - قازاقستان جاعدايىندا ۇيات تا بولسا ٴومىرىمىزدىڭ ناقتى كورىنىسىنە اينالىپ العان. دەسەك تە، كۇزگى جيىن-تەرىن كەزىندە ولاردىڭ باعاسى الدەقايدا تومەن بولادى. وسى ٴبىر اقيقاتتاردى ويلاعان كەزدە «اۋ، ازىق-تۇلىك كورپوراسياسى مەن قالالىق اكىمدىكتەر باسشىلارى سول ارزان كەزىندە كوكونىستى كوپتەپ ساتىپ الىپ، ەڭ بولماعاندا التى ايداي، ياعني جازعا دەيىن باعانى تۇراقتى ۇستاۋ مۇمكىندىگىنەن نەگە ايىرىلىپ قالا بەرەدى؟» دەگىمىز كەلەدى. نەمەنە، كوكونىستى التى ايداي ساقتايتىن قويما سالىپ الۋ سونشالىقتى قيىن با، الدە سونشالىقتى قىمبات ٴىس پە؟ ٴبىزدىڭ ويلاۋىمىزشا، ٴدال وسى سۇراققا بىردە-بىر قالالىق اكىم نەمەسە ازىق-تۇلىك كورپوراسياسىنىڭ لاۋازىمدى شەنەۋنىگى قاناعاتتانارلىق جاۋاپ بەرە المايدى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى، ولار قالالارىمىزداعى بازارلاردا كوكونىس باعاسىنىڭ قىس ايلارىندا وسۋىنە مۇددەلى ەكەندىگى. سوندا قالاي، بىزگە ارزان جول كەرەك ەمەس تە، قىمبات جول قاجەت بولعانى ما؟ بۇگىنگى ومىرىمىزدەگى پارادوكس وسى. ۇكىمەت باسشىسى كارىم ٴماسىموۆ بازارلاردا ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ كۇرت وسۋىنە بايلانىستى القا ٴماجىلىسىن وتكىزدى. ٴبىراق بىردە-بىر لاۋازىمدى تۇلعا حالىقتىڭ، ياعني تۇتىنۋشىنىڭ كوكەيىنەن شىعاتىنداي ناقتى جاۋاپ بەرە المادى. سەبەبى سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە ٴتيىس تۇلعالار ناقتى جاعدايدان بەيحابار. بەيحابارلىعى سول - جىلىجايلاردا وسكەن قياردى قىرعىزستان مەن وزبەكستاننىن تاسىمالداپ جاتقاندىعىمىز. ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك، بۇل كورشى مەملەكەتتەردىڭ بىردە-بىرى «ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى بەلدەۋىن» جاساۋ تۋرالى ارنايى باعدارلاما قابىلداعان جوق. ولاردىڭ بىردە-بىر ۇكىمەتى وسىنداي باعدارلامانى قامتاماسىز ەتەتىندەي ينۆەستيسيالىق قارجى بولگەن جوق. اقىر اياعىندا، بۇل مەملەكەتتەردىڭ بىردە-بىرىندە قازاقستان ۇكىمەتى وسى ماقساتتا جۇمساۋعا بولگەن قارجىسىنداي باسى ارتىق قارجى جوق. ٴبىراق تاڭعالارلىعى سول، ول مەملەكەتتەر كوكونىسپەن وزدەرىن قامتاماسىز ەتپەك تۇگىل، ازىق-تۇلىكتىڭ بۇل ٴتۇرىن بىزگە ساتىپ جاتىر. قايران قالاسىڭ. قۇدايدىڭ قىرعىزدار مەن وزبەكتەردى قيارمەن جارىلقاعانىنا قايران قالاسىڭ. قىرۋار قارجى جۇمساعان قازاقتارعا تۇك بەرمەي، بۇل ماقساتقا ەشتەڭە جۇمساۋعا مۇمكىندىگى جوق وڭتۇستىك ىرگەمىزدەگى ەكى اعايىنعا ۇيىپ-توگىپ بەرۋى قالاي؟ ارينە، ٴبىز بۇل ٴسوزدى كورشىلەرىمىزدىڭ جەتىستىگىن كورە الماعاندىقتان كۇستانا ويدا جازىپ وتىرعان جوقپىز. ٴبىراق ٴبىز جۇمساعان قىرۋار قارجى نەگە ناتيجە بەرمەي تۇر دەۋگە قاقىلىمىز. بۇل - ٴبىر. ەكىنشىدەن، بيىلعى جاعداي كەلەسى جىلى دا قايتالاناتىنى بوي ۇيرەنگەن ٴۇردىس. ال حالىققا دا، قۇلاعى تىنىش بولۋى ٴۇشىن ۇكىمەتكە دە مۇنداي جاعدايدىڭ قايتالانباۋى اسا قاجەت. سوندىقتان بىردەڭە ىستەۋ كەرەك. نە ىستەي الامىز؟ ەندى وسى ماسەلە توڭىرەگىندە وي قوزعاپ كورەيىك. ەڭ الدىمەن، ۇكىمەت باسقا دۇنيە كۇيىپ كەتسە دە استانا، الماتى قالالارى مەن وبلىستار ورتالىقتارىنىڭ ماڭىندا جىلىجايلار سالۋعا جەتكىلىكتى مولشەردە ينۆەستيسيالىق قارجى ٴبولۋدى قامتاماسىز ەتۋى ٴتيىس. بۇل جىلىجايلاردىڭ شىعاراتىن ونىمدەرى مولشەرى جاعىنان قالالار تۇرعىندارىنىڭ سۇرانىستارىن تولىعىمەن وتەيتىندەي بولۋى قاجەت. سونداي-اق قاجەتتى كوكونىستەردى كەلەسى جيىن-تەرىن ٴونىمى شىققانشا ساقتايتىنداي قويمالار سالۋ قاجەت. سوندا بارلىق ماسەلە تۇبەگەيلى جانە تۇپكىلىكتى شەشىلەدى. ولاي ىستەمەيىنشە ٴبىز كوپتەگەن مولشەردەگى قارجىمىزدى كورشى مەملەكەتتەردەن ازىق-تۇلىك يمپورتتاۋ ٴۇشىن شىعىنداۋ سەكىلدى دەرتتەن ارىلا المايمىز. ال ول كەي جاعدايدا ۆاليۋتالىق شىعىن بولىپ جانە قىرسىعىن تيگىزەدى. ٴبىزدىڭ ويىمىزشا، وسىنداي يگىلىكتەردى ٴومىرىمىزدىڭ اقيقاتىنا اينالدىرۋ ٴۇشىن بولىنەتىن مول قارجىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاعان ٴجون. ويتكەنى بۇگىنگە دەيىنگى ەكى جىل قاتارىنان جۇمساعان مول قارجىنىڭ بەرگەنى - قيار باعاسىنىڭ ەت باعاسىمەن تەڭەسۋى بولىپ تۇر. ال ٴبىزدىڭ ماقساتىمىز كەرىسىنشە باعانى ٴتۇسىرۋ ەمەس پە ەدى؟ دەمەك، بۇعان دەيىنگى قاراجاتتىڭ ماقساتتى جۇمسالعانىنا كۇمان بار. ويتكەنى الەمدىك قور بيرجالارىنداعى، مۇناي باعاسى ٴالى 2007 جىلدىڭ تامىزىنا دەيىنگى دەڭگەيىنە جەتە قويعان جوق. ال ازىق-تۇلىك باعاسى ول كەزدەگىدەن 40 پايىزعا ٴوسىپ كەتتى. قيار، ٴتىپتى 10 ەسە قىمباتتادى دەسە دە بولعانداي. مىنەكەي، پارادوكس قايدا؟! تاڭشولپان بەكبولات http://www.aikyn.kz/index.php؟option=com_content&task=view&id=6111&itemid=2

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي