BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق - بۇل ٴسان ەمەس، قاجەتتىلىك - ر. الشانوۆ

الماتى. 18 مامىر. baq.kz - 29 مامىر كۇنى استانادا قازاقستان، رەسەي جانە بەلارۋس رەسپۋبليكاسى اراسىندا ەۋرازيالىق ەكونومكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلادى. وسى وداق اياسىندا قازاقستاندىقتارعا جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە قانداي جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلاتىندىعى تۋرالى قازاقپارات ٴتىلشىسى «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى، قر پرەمەر-مينيسترى جانىنداعى ەكونوميكالىق كونسۋلتانتتار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى راحمان الشانوۆتى سوزگە تارتقان ەدى. 

- راحمان الشان ۇلى، ٴقازىر قوعامدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق، ينتەگراسياسى تۋرالى تالقىلاۋلار جۇرۋدە. وسىعان بايلانىستى، ٴوز پىكىرىڭىزدى بىلدىرسەڭىز.

- ينتەگراسيا - بۇل باسقا ەلدەرمەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋ. سولارعا جاعداي جاساۋ. قازىرگى كەزدە تەحنولوگيا وزگەردى، ونىمدىلىك ارتىپ جاتىر. سوندىقتان قازىرگى جاعدايدا وندىرىلگەن ونىمدەردىڭ بارلىعىن ٴوزىڭ تۇتىنۋىڭ مۇمكىن ەمەس. بۇل جەردە ۇلكەن ساۋدا ايماعى بولۋى شارت. قاي ەلدە بولماسىن تاۋارلار ٴۇشىن جاڭا نارىقتاردىڭ اشىلعاندىعى كەرەك. بۇل دامۋدىڭ شارتى. تاۋار ٴوندىرىسىن ارتتىرۋ، ساتۋدى جۇزەگە اسىرۋ، نارىقتى كەڭەيتۋ - زامان تالابى. وسى جەردە باسەكەلەستىك تۋىندايدى. ال سول باسەكەلەستىكتە تاۋارلاردى ساتۋ ٴۇشىن باعانى ارزانداتۋ دا قاجەت بولادى. مۇندا كەدەندىك توسقاۋىلداردىڭ الىنىپ تاستالۋى ەلەۋلى اسەر ەتەدى. مىنە، ەركىن ەكونوميكالىق وداق قۇرىلعاندا وسىنداي مۇمكىندىكتەر اشىلادى. ٴبىز سول ٴۇشىن، ەلباسىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي باعىتتا كەلە جاتىرمىز. سوندا تۇتىنۋشىلارعا دا جەڭىلدىك بولادى. سول ٴۇشىن سىرتقى جولداردى اشۋ كەرەك. سونىڭ ەندى جەڭىل جولدارىن ىزدەپ جاتىرمىز عوي. قالاي بولعاندا دا ەكونوميكالىق بايلانىستار وتە قاجەت. بۇل قاجەتتىلىك! بىزگە ينتەگراسيا كەرەك. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق - بۇل ٴسان ەمەس، بۇل قاجەتتىلىك.

- الەمدە وسى تەكتەس باسقا دا وداقتار بار ما؟

- دۇنيە جۇزىندە ٴقازىر 300-دەن استام ٴتۇرلى وداقتار بار. ولاردىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق وداقتار، كەدەندىك وداقتار، ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتار جەتەرلىك. قالا بەردى ەۋرووداقتى دا ايتۋعا بولادى. مىسالى امەريكانىڭ ٴوزى قانداي قۋاتتى، باي مەملەكەت بولا تۇرا «nafta» دەگەن ۇيىمدى قۇرىپ وتىر. ياعني اقش، كانادا جانە مەكسيكا ەلدەرى ٴوزارا ەركىن ساۋدا جۇرگىزۋ تۋرالى كەلىسىم جاساسقان.

- بۇل جەردە كورشى ەلدەردىڭ ەركىن ەكونوميكالىق وداق قۇرۋى زاڭدىلىق قوي؟

- مىنا ەكونوميكالىق وداقتار قۇرىپ جاتقان ەلدەردىڭ بارلىعى كورشى ەلدەر! مىسالى مەكسيكا، اقش، كانادا ٴبىر قۇرلىقتا تۇر. وڭتۇستىك امەريكادا مەركوسۋر وداعى بار - ياعني وڭتۇستىك امەريكا ەلدەرىنىڭ ورتاق نارىعى تۋرالى ەكونوميكالىق جانە ساياسي كەلىسىم. ەۋرووداق تا سولاي. ال وزىمىزگە كەلەر بولساق، ٴيا بىزدە كورشى ەلدەر بارشىلىق. ٴبىراق ولار بىزدەن كوپ ٴونىم الا المايدى. سوندىقتان رەسەيمەن وداق قۇرايىن دەپ وتىرمىز. رەسەيدىڭ 12 ايماعى بىزبەن شەكارالاس. دۇنيە جۇزىندە ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ەڭ ۇزاق شەكارا - وسى رەسەي مەن قازاقستاننىڭ اراسىندا! جەتى مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. سوندا رەسەيمەن وداق قۇرماعاندا كىممەن وداق قۇرامىز؟ رەسەي قۇداي قوسقان كورشىمىز. ٴقازىر الەمدە ەكونوميكالىق كەڭىستىك ٴۇشىن كۇرەستەر ٴجۇرىپ جاتىر ەمەس پە؟ بۇعان قازاقستان تويتارىس بەرە الا ما؟ سول ٴۇشىن، كورشىلەرگە يىق تىرەۋىمىز كەرەك.

- وداق شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ الار ۇلەسى قانداي؟

- بۇل ەركىن ەكونوميكالىق وداق. وندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ۇلەسى 8 پايىز. ٴبىراق الار داۋىسى 33 پايىزعا تەڭ. سوندىقتان بۇل قازاقستاندىقتارعا كوپ مۇمكىندىكتەر اشادى. ياعني بۇل: «ال الدىڭا اس قويدىق، قولدارىڭدى بوس قويدىق» - دەگەنمەن بىردەي.

- ٴدال ٴقازىر رەسەيمەن اراداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس قانداي دەڭگەيدە؟

- قازاقستاننىڭ رەسەيمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسى جاقسى دامىپ كەلەدى. مىسالى قاراساڭىزدار، بىلتىر رەسەيگە 46 ميلليون تونناعا تاۋار جىبەرىپپىز. جىل سايىن 26 ميلليون توننا كومىر جىبەرەمىز. بىلتىر 1 ميلليون توننا بيداي جىبەرگەنبىز. وزىمىزگە جەتكىلىكسىز بولعان سوڭ، وتكەن جىلى مىسالى رەسەيدەن 200 مىڭ توننا سىم تەمىر ساتىپ الىپپىز. بارلىعى رەسەيدەن 1118 ٴتۇرلى تاۋار ساتىپ الىنعان. ال قازاقستاننان رەسەيگە يمپورتتالاتىن تاۋارلاردىڭ سانى 500-گە جۋىقتايدى. بۇدان 3-4 جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش بەس ەسە تومەن بولاتىن.

- ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا قازاقستاندىقتارعا قويىلاتىن تالاپتار قانداي؟

- قازاقستان ٴقازىر دىمىعان ەلدەردىڭ ىشىندە 49-ورىندا تۇر. بولاشاقتا شيكىزاتتاردىڭ ورنىنا دايىن ونىمدەردى كوپتەپ شىعاراتىن بولساق، 30 ەلدىڭ ىشىنەن ورىن الۋ تۇك ەمەس. بۇل ٴۇشىن مىقتى ماماندار قاجەت. سونىمەن قاتار، ىشكى ينۆەستيسيانى دا دۇرىس پايدالانعانىمىز ٴجون. مىسالى زەينەتاقى قورلارىندا بارلىعى 40 ميلليارد دوللارداي قارجى جاتىر. سونى دۇرىس پايدالانۋ كەرەك. بارلىق جەرلەردە العا دامۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمدامالارى جاسالىنۋى ٴتيىس. بىزدە ارتىق ادام جوق. جاڭاشا ويلاپ، جاڭاشا جۇمىس ىستەۋىمىز قاجەت.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت! 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي