BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ەەو - ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگى

استانا. 28 قازان. baq.kz –الەمدىك ەكونوميكا جاھاندانا باستاعان كەزەڭدە ەلدەردىڭ ينتەگراسيالىق ۇردىستەرگە بەت الۋى زاڭدى قۇبىلىس. وسى ٴۇردىس ەلىمىز ەكونوميكاسىن دا سىرت اينالىپ وتپەدى. ەلدىڭ العا قويعان ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا جەتۋ جولىندا قولعا الىنعان ەلباسىنىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ٴبىرى - ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا بىرىگۋ.

بيىلعى جىلى مامىر ايىندا اتالمىش وداقتىڭ زاڭدىق نەگىزى قالانىپ، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قازاقستان، رەسەي، بەلارۋس ەلدەرى باسشىلارى قول قويعان بولاتىن. تاياۋدا بۇل وداققا ارمەنيانىڭ قوسىلاتىندىعى تۋرالى قۇجاتقا قول قويىلدى.
«وسى وداقتىڭ قازاقستان ٴۇشىن قانداي پايداسى بار؟» - دەگەن سۇراق كوپتىڭ كوكەيىنە ٴجيى ورالاتىنى بەلگىلى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق دەگەنىمىز – 170 ميلليوننان استام تۇتىنۋشى نارىعى. دەمەك، قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرىن ۇسىنۋ مۇمكىندىگى كەڭەيە تۇسەدى دەگەن ٴسوز. بۇل ساتىلىپ الىنعان جاڭا تەحنولوگيالار قۇنىنىڭ قايتارىلۋ جىلدامدىعىن ارتتىرادى. ايتسە دە، تاۋار مەن قىزمەت نارىعىندا باسەكەلەستىكتىڭ ارتا تۇسەتىندىگىن ەستەن شىعارماعان ٴجون.
الايدا، ينتەگراسيالىق پروسەستەر كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى بارىسىنداعى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتىپ عانا قويماي، ونىڭ دامۋىنا جول اشپاق.
ەلدەر اراسىنداعى ەركىن ەكونوميكالىق قاتىناس وندىرىسكە قاجەتتى شيكىزاتتى ارزان اكەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. دەمەك، ٴوندىرىس شىعىندارى ازايىپ، جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە جول اشىلادى دەگەن ٴسوز. ال شيكىزاتتىڭ ارزانداۋى ٴونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ ارزانداۋىنا ىقپال ەتەدى. وزىندىك قۇنى تومەن تاۋاردىڭ ەكسپورتقا ساتىلۋ مۇمكىندىگى دە جوعارى بولادى. ٴونىم وندىرۋشىلەر مەن ونى نارىققا شىعارىپ ساتۋشىلار ينتەگراسيالىق ەكونوميكا مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانىپ، باعا بەلگىلەيتىن بولسا، باعانىڭ تومەندەۋى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا وڭ اسەر ەتەرى ٴسوزسىز.
جالپى ينتەگراسيالىق پروسەسس ٴبىزدىڭ ەلىمىز ٴۇشىن جاڭالىق ەمەس. قازاقستان 2010 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ، كەدەندىك وداققا مۇشە بولعانى بەلگىلى. قازاقستاننىڭ كەدەندىك وداق قۇرامىنداعى ەكونوميكالىق قاتىناستارى دا ينتەگراسيالىق پروسەستىڭ وعان مۇشە ەلدەرگە ٴوزارا ٴتيىمدى ەكەنىن دالەلدەپ وتىر. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس 2010 جىلدىڭ شىلدەسىنەن 2014 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىنگى ارالىقتا كەدەن وداعى ەلدەرىمەن ٴوزارا ساۋداداعى تاۋار اينالىمى 91،2 % وسكەن.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرەتىن ەلدەردىڭ شارتى شەڭبەرىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىنە ىقپال ەتەتىن بارلىق جاعدايلار ەسكەرە وتىرىپ، دايىندالعان. ولاي بولسا، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ارى قاراي - ەاەو) تۋرالى شارت ايتارلىقتاي كۇردەلىرەك مەحانيزمدەردى پايدالانا وتىرىپ، ينتەگراسيانى ارى قاراي جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
ەاەو شەڭبەرىندەگى باسەكەلەستىكتىڭ ٴادىل بولۋى دا شارتتا جان-جاقتى قاراستىرىلعان. شارتتا باسەكەلەستىكتىڭ تومەندەگىدەي قاعيدالارى قاراستىرىلعان:
1. وداققا مۇشە ەلدەر باسەكەلەستىك زاڭدىلىقتارىن شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنە ولاردىڭ قۇقىقتىق فورماسىنا، تىركەلگەن جەرىنە قاراماستان، بىردەي قولدانادى.
2. وداققا مۇشە بولاتىن ٴار مەملەكەت ٴوز تەرريتورياسىنداعى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ ٴۇشىن وعان قاجەت دەڭگەيدە ەكونوميكالىق جاعدايعا ٴتيىمدى باقىلاۋ جۇرگىزەدى.
3. ٴار مەملەكەتتە باسەكەلەستىك ساياساتتى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك بيلىك ورگانى بولۋعا ٴتيىس. بۇل ونداي ورگان باسەكەگە قارسى ارەكەتتەرگە توسقاۋىل قويىپ، باسەكەلەستىك زاڭعدىلىقتارىنىڭ كەمشىلىكتەرىن انىقتاپ، كەمشىلىكتەرگە ساي جاۋاپتى تۇلعالاردى جاۋاپقا تارتا الادى دەگەن ٴسوز.
4. وداققا مۇشە مەملەكەتتەر شارۋاشىلىق سۋبەكتلەرى مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ باسكەلەستىككە قارسى ارەكەتتەرىنە بايلانىستى ٴوز زاڭدارىندا ايىپپۇلدار بەكىتەدى. بۇل ٴار ەلدىڭ ٴوزىنىڭ كاسىپكەرلەرىنىڭ باسەكەلەستىك مۇددەلەرىن وداق شەڭبەرىندە زاڭدى تۇردە قورعاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
5. وداققا مۇشە ەلدەر وزدەرى وتكىزىپ وتىرعان باسەكەلەستىك (مونوپولياعا قارسى) ساياساتقا بايلانىستى اشىق اقپارات بەرۋدى ٴوز زاڭدارىندا قاراستىرادى.
6. شارتتا وداققا مۇشە ەلدەردىڭ وكىلەتتى ورگاندارىنىڭ بىر-بىرىنە اقپارات بەرۋ جونىندە سۇرانىس جىبەرىپ، كەڭەس بەرە وتىرىپ، بىرىگىپ قىزمەت جاساۋى دا قاراستىرىلعان. بۇل قاعيدا دا وداققا مۇشە مەملەكەتتەر ايماعىندا ەلىمىزدىڭ زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارىنىڭ مۇددەسىن تولىق قورعاۋىنا، وزەكتى سۇراقتاردى دەر كەزىندە شەشۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
سونىمەن قاتار وداققا مۇشە ەلدەردىڭ كاسىپورىندارىنىڭ باسەكەلەستىگىنە نۇقسان كەلتىرۋگە جول بەرمەس ٴۇشىن شارتتا باسەكەلەستىكتىڭ جالپى ەرەجەلەرىنە ارنايى ورىن بەرىلىپ وتىر.
مۇندا ەڭ اۋەلى نارىق سۋبەكتلەرىنىڭ تاۋار باعاسىن مونوپوليالىق جولمەن كوتەرۋگە نەمەسە تۇسىرۋگە تىيىم سالىنعان. سونداي-اق، تاۋار باعاسى جاساندى تۇردە كوتەرۋ ٴۇشىن اينالىمنان الىپ تاستاۋعا دا جول بەرىلمەيدى. تاۋارعا سۇرانىس بولا تۇرىپ، ونى ٴوندىرۋدىڭ ٴتيىمدى ەكەنىنە قاراماستان، ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق جاعىنان دالەل كەلتىرمەستەن، تاۋار ٴوندىرۋدىڭ قىسقارتىلۋى نەمەسە توقتاتىلۋىنا تىيىم سالىنعان.
سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق، تەحنولوگيالىق جانە باسقاداي دالەلدەر كەلتىرمەستەن ٴبىر تاۋارعا ٴارتۇرلى باعا بەلگىلەپ، تۇتىنۋشىلاردى الالاۋعا دا تىيىم سالۋ قاراستىرىلعان.
ٴونىم وندىرۋشىلەر مەن تاۋار ساتۋشىلاردىڭ نارىقتاعى بوستاندىعىنا جول بەرۋ ماقساتىندا نارىق سۋبەكتلەرىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ تاۋار نارىعىنا كىرۋىنە نەمەسە ودان شىعۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋگە دە تىيىم سالىنادى.
جوعارىدا اتالعان تالاپتاردىڭ بارلىعى بەلگىلى نارىق سۋبەكتلەرىنىڭ باسەكەلەستىكتىڭ ٴادىل زاڭدارىن ۇستانباي، باسقا نارىق سۋبەكتلەرىنىڭ مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرۋىنە جول بەرمەۋگە باعىتتالعان.
سونداي-اق، باسەكەلەستىك ەرەجەلەرىندە تاۋار جونىندەگى اقپاراتتىڭ دۇرىستىعىنا دا ەرەكشە ٴمان بەرىلگەن. وسىعان بايلانىستى تاۋاردىڭ وندىرگەن جەرىنە، سانى مەن ساپاسىنا، وندىرۋشىلەرىنە قاتىستى ادامدارعا تۇسىنىكتى ناقتى اقپارات كورسەتۋ تالابى قويىلعان.
ٴبىر تاۋار نارىعىندا جۇمىس جاسايتىن، وداققا مۇشە ەلدەردىڭ باسەكەلەس بولىپ تابىلاتىن كاسىپورىندارى اراسىندا كەلىسىم جاساۋىنا تى يىم سالىنعان. بۇل تاۋاردى ساتۋ بارىسىندا الدىن-الا ساتۋشىلار اراسىندا كەلىسىلىپ، تاۋار باعاسىنا جاساندى وزگەرىس ەنگىزۋگە توسقاۋىل قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار تاۋار نارىعىن تەرريتوريالىق قاعيدا، تاۋار ساتۋ جانە ساتىپ الۋ كولەمى، ساتۋعا شىعاراتىن تاۋارلاردىڭ ٴتۇرى، ساتۋشىلار مەن ساتىپ الۋشىلاردىڭ قۇرامى بويىنشا ٴبولىپ الۋدىڭ دا الدىن كەسۋ امالى بولىپ سانالادى.
ولاي بولسا، ەاەو تۋرالى شارتتا قاراستىرىلعان جاعدايلار ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن دامىتۋعا وڭ ىقپال ەتەتىنى ٴسوزسىز.


حامبار باكىتگۇل.، ە.ع.ك.
قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى، «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق،
ستراتەگيالىق ازىرلەمەلەر جانە ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى

 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي