BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

باياندى، بالاماسىز باستاما

استانا. 15 مامىر. baq.kz - كىم نە دەسە و دەسىن، ٴبىر اقيقاتتىڭ بەتى اشىق، ول – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ٴبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بۇدان تۇپ-تۋرا 20 جىل بۇرىن جاساعان ومىرشەڭ ۇسىنىسىنىڭ ٴبۇ­گىنگى سۇلباسى. 

ٴقازىر كەيبىرەۋلەر وسى وداققا قاراپ «رەسەي كەڭەستەر وداعىن تىرىلتۋگە ۇمتىلۋدا» دەپ جاڭساق سويلەپ ٴجۇر. اقيقاتىندا 1994 جىلى نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە عالىمدار مەن رەسەي استاناسى ىقپالدى توبىنىڭ ال­دىندا ٴدارىس وقىعاندا «پوستكەڭەستىك اۋماقتا ەۋرازيالىق ينتەگراسيالىق وداق قۇرۋ قاجەتتىگى» جايلى تۇڭعىش رەت ومىرشەڭ ۇسىنىس جاساعان. ٴبىراق ول كەزدە مۇنداي بالاماسىز يدەيانىڭ قولداۋشىلارى مۇلدە از بولدى. ٴتىپتى باسقالارىن بىلاي قوي­عاندا، سول كەزدەگى رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلسيننىڭ توڭىرەگىندەگى ەليتانىڭ وزىندە «بۇل رەسەيدىڭ موينىنا اۋىر جۇك بولادى، ويتكەنى قالعان مەملەكەتتەر بۇرىن دا دو­تاسياداعى رەسپۋبليكالار بولعان» دەپ شىعا كەلگەندەر بولدى. اقىر اياعىندا، 1998 جىلعى ازيا داعدارىسىنان سوڭ، رە­سەي ٴرۋبلى مىڭ ەسەگە ٴبىر ساتتە قۇنسىزدانىپ كەت­كەن شاقتا ونداعىلار «الىستان اربا­لاعانشا، جاقىننان دوربالا» دەگەن قازاق ماقالىن تۇسىنگەندەي بولدى. ٴسويتىپ، ەۋرازەق ومىرگە كەلدى. تمد دەپ اتالاتىن حالىقارالىق قۇرىلىم جاڭا مەملە­كەت­تەردىڭ ٴوزارا ٴتيىمدى قارىم-قاتىناسىنا جول اشا المايتىنى بەلگىلى بولعاندىق­-تان، سوعان سايكەس اراداعى كوپتەگەن كە­دەر­گىلەردى الىپ تاستاۋ قاجەتتىگى تۋىنداعان­دىق­تان، بەس-التى مەملەكەت ينتەگراسيانىڭ مەيلىنشە تىعىز ٴتۇرىن وسىلايشا زاڭداستىردى. ٴبىراق مەملەكەتتەردىڭ ەكو­نو­ميكالىق مۇمكىندىكتەرى اركەلكى بولعان­دىقتان، بۇل قاۋىمداستىق كۇتكەندەگىدەي جەمىس بەرە المادى. سوندىقتان تاعى دا سول ٴبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇيىتقى بولۋى­-مەن، ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرى بىر-بىرىنە مەيلىنشە جاقىنداۋ ٴۇش مەملەكەت كەدەندىك وداققا بىرىكتى. جاقىنداسۋدىڭ پايدالىلىعى ٴىس جۇزىندە كورىنە باستادى. ٴتىپتى كومىرسۋتەكتەرىن بىزدەن ساتىپ الا­-تىن جانە ٴوز ەلىن ەشكىمگە ەشقاشان جەم قىلعىسى كەلمەيتىن بەلورۋسسيا پرەزي­دەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ ٴوزى «قا­زاق­ستان مەن رەسەي سەكىلدى ەكى مونستردىڭ جەمساۋىنا ٴتۇسىپ كەتپەي، پايداعا شىق-تىق» دەگەن ٴسوزدى ايتا الدى. كەدەن وداعى ومىرگە كەلگەن جىلدىڭ وزىندە ٴۇش مەملەكەت ارا­سىنداعى تاۋار اينالىمى شامامەن

25 پايىزعا ٴوسىپ شىقتى. ال وداق جۇمىس ىستەگەننەن بەرگى ٴوسىمدى 60 پايىزدان اينال­دى دەگەن مالىمەت بار. اقيقاتقا تۋرا قارار بولساق، كەدەن وداعى ارقىلى تولىپ جات­قان كەدەرگىلەر الىنىپ تاستالىنباسا، مۇن­داي ٴوسىم مۇلدە بولماس ەدى. ٴۇش مەم­لە­كەت ٴۇشىن دە!

ۇتىلىسسىز، ۇتىستى وداق

كەيبىرەۋلەر تاياۋدا تولىق زاڭداستى­رى­لۋعا ٴتيىستى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى نەگىزسىز، جاڭساق پىكىرلەر ايتۋدا. اسىرەسە، «ەگەمەندىككە نۇقسان كە­لەدى، الىپ رەسەيدىڭ شىلاۋىندا كەتەمىز» دەۋشىلەردىڭ پىكىرىن ەستىگەندە، «بۇل نە قىل­عان بىلىمسىزدىك؟» دەپ قايران قالاسىڭ. ال «ٴبىز ٴۇشىن ەكسپورتتىق مۇنايعا باج سا­لى-عى الىنىپ تاستالماسا، وداقتىق قۇجاتقا قول قويۋدى كەشىكتىرگەن ٴجون شىعار» دەگەن بەلورۋسسيا پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكا­شەن­كونىڭ پىكىرىنە «ٴجون ٴسوز» دەپ ريزا بو­لاسىڭ. بىلىمسىزدىك پىكىرلەر جايلى ٴسوز قوزعاۋ قاجەت ەمەس. ال ەندى «ٴجون ٴسوز» دەي­تىنىمىزگە كەلەر بولساق، وندا ٴبىز «وداق وعان بىرىككەن بارلىق مەملەكەتتەر ٴۇشىن بىردەي زاڭدىلىقپەن جۇمىس ىستەۋگە ٴتيىس جانە بىر-بىرىنە پايدالى كەلىسىمشارتتار نەگى­زىندە قىزمەت ەتۋى كەرەك» دەگەن ۇستانىمدى العا شىعارامىز. بۇل 1994 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان ٴدا­رىسىندە نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اتاپ كور­سەتكەن باستى قاعيدا بولاتىن. ۇلگى – ٴبۇ­گىنگى ەۋرووداق. قاشاتىن تۇس – ەۋرووداق ٴىشىن­دەگى كەرتارتپا كەرەعارلىقتى قايتالا­-ماۋ. مىنە، ن.نازاربايەۆ ۇسىنىسى وسىلاي بولعان. دەمەك، الەكساندر لۋكاشەنكو «بۇيرەكتەن سيراق شىعارىپ» تۇرعان جوق، كەرىسىنشە، ٴبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ باس­تاپ­قى ۇسىنىسى نەگىزگە الىنسىن دەگەن ٴۋاج ايتقان. وسىنى تۇسىنگەندىكتەن دە شى­عار، رەسەي جاعى بەلورۋسسياعا ەكسپورتتا­لاتىن مۇناي ونىمدەرىنە باج سالىعىن ٴبىر­تىندەپ ازايتۋعا ۋادە ەتتى. جالپى ال­عاندا، وداق ىشىندە ەكسپورتتىق تاۋارلار­عا باج سالىعىن جۇكتەۋ ناعىز ادىلەتسىز­دىك بولار ەدى. ٴيا، ٴار مەملەكەت ٴوزىنىڭ «ۇلت­تىق بايلىقتارىنان» پايدا كورگىسى كەلەدى. رەسەي مەن قازاقستان ٴۇشىن ول مۇناي مەن گازدا جاتىر. ال ەگەر بەلورۋسسيا بىزگە اۋىر قازبا بايلىقتارىن تاسىمالداۋعا لايىق­تالعان بەلاز جۇك كولىكتەرى مەن اۋىل شارۋا­شىلىعىنداعى تەڭدەسسىز تەحنيكا بەلارۋس تراكتورىن باج سالىعىمەن ەكسپورتتاسا نە بولار ەدى؟ جالپى، قا­زاق­ستان مەن رەسەي ٴۇشىن مۇناي-گاز سالىعى­-نان تۇسەتىن پايدا كوپ ەكەنى داۋسىز، دەسەك تە جوعارىدا اتالعان تەحنيكالارعا بەلو­رۋسسيا جاعى باج سالىعىن جۇكتەر بولسا، قالعان ەكى مەملەكەتتىڭ جالپى ۇتىلىسى از بولعانىمەن، الگىلەردى پايدالاناتىن تاۋ-كەن ٴوندىرىسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى «اعايىنعا» تۇسەر اۋىرتپالىق ەڭ ٴالسىز سالالاردى ودان سايىن السىرەتە تۇسەر ەدى. دەمەك، پايدانى ەسەپتەۋگە كەلگەندە ٴبىر­جاقتىلىقتان اۋلاق بولعان ٴجون. سوندا وداققا بىرىككەن مەملەكەتتەر اراسىندا وكپە بولمايدى.

قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ۇستانىمىنداعى ەۋرازيا­لىق ەكونوميكالىق وداق بۇعان بىرىككەن بارلىق مەملەكەتتەر ٴۇشىن تەك قانا ۇتى­لىسسىز ۇتىستى ينتەگراسيا بولىپ شىق­پاق. ول ٴۇشىن بىر-بىرىنە ەكسپورتتالاتىن تاۋارلاردىڭ بارلىق تۇرىنەن باج سالىعى تولىق الىنىپ تاستالۋى ٴتيىس. ٴقازىر بەلگىلى بولىپ وتىرعانىنداي، بۇل قالىپقا شاما­مەن 2020 جىلعا قاراي تولىق تۇسەتىن بو­لامىز. مۇنداي جاعدايدا وداقتىق ينتە­گراسيادان وعان مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى بىردەي ۇتىسقا شىعادى.

ا) مەملەكەتتىك ۇتىس: بۇل ٴوزارا تاۋار الماسۋدىڭ ماسساسى ٴوسۋى ەسەبىنەن سوعان ٴساي­كەستى تاسىمال شىعىندارىنىڭ قىسقا­رۋى ەسەبىنەن الىنادى. ايتالىق، بۇل كۇن­دەرى ماسكەۋ پەن سانكت-پەتەربۋرگ شىعىس ٴسىبىر استىعىن پايدالانىپ ٴجۇر. ەگەر رە­سەيدىڭ اتالعان الىپ قالالارىن نانمەن قام­تاماسىز ەتۋدى قازاقستاننىڭ قوستاناي وبلىسىنىڭ مىندەتىنە كوشىرسە، وندا رە­سەي تۇتىنۋشىلارى ٴۇشىن دە، قوستانايدىڭ ەگىنشىلەرى ٴۇشىن دە تاسىمال شىعىنى ازا­ي­ىپ شىعار ەدى. مىنە، ۇتىس قايدا جاتىر؟! ەسكەرتە كەتەيىك، وداقتىق ينتەگراسيا بويىنشا قىزمەت ەتىپ جاتقان جۇمىسشى توبىندا مۇنداي ۇسىنىس ەكشەلىپ جاتقان كورىنەدى. وڭ شەشىلەرىنە سەنىمدىمىز.

ٴا) حالىقتىق ۇتىس: قانشا جەردەن ەنشى الىستىق دەسەك تە پوستكەڭەستىك اۋماقتاعى مەملەكەتتەر تۇرعىندارى بىر-بىرىمەن ەتە­نە ارالاسىپ كەتكەندەر. ٴار مەملەكەت ازا­ماتتارىنىڭ كەلەسى مەملەكەتتەردە دوس­تارى مەن جەكجاتتارى قالدى. مىنە، سولار كۇنى كەشەگە دەيىن ٴبىر-بىرىنىڭ اماندىق-ساۋلىقتارىن ٴبىلۋ ٴۇشىن تولىپ جاتقان كە­دەر­گىلەردەن ٴوتۋشى ەدى. ەندى وداققا بىرىككەن سوڭ قالىڭ بۇقارا مۇنداي ازاپتان قۇتى­لادى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازاربايەۆ بۇدان 20 جىل بۇرىن وسىنداي وداق قۇرۋ يدەياسىن ۇسىنعاندا، وسى جاعىنا ەرەكشە كوڭىل بولگەنى بارشاعا بەلگىلى.

ب) جەكەمەنشىكتىڭ ۇتىسى: قازىرگى تاڭ­دا قازاقستاندا دا، رەسەيدە دە، بەلورۋس­سيادا دا «اسىعى الشىسىنان تۇسكەن» كا­سىپكەرلەر اقشاسىن قايدا سالارىن بىلمەي ٴجۇر. ٴار­قايسىسى تابىستى جەر ىزدەيدى. ايتالىق، بە­لارۋس تراكتورىن ٴوز ەلىندە كوپتەپ شى­عارسا، ونىڭ وتپەي قالۋى ابدەن مۇمكىن. ال ەگەر سول ٴوندىرىستى تەحنيكاعا مۇقتاج ەلدە ۇيىمداستىرسا، وندا ٴوندىرىستى ۇلعايتۋعا سالىنعان ينۆەستيسيا پايدا كوزىنە اينا­لادى. مىنەكەي، وسىنداي پايدانى ەۋر­ازيالىق ەكونوميكالىق وداق بەرەدى. ول مۇنداي پايدانى ٴقازىر دە بەرىپ جاتىر. بولاشاقتا ونىڭ ٴورىسى كەڭەيە ٴتۇس­پەك. سە­بەبى وداق ىشىندە كاپيتالدىڭ ەركىن قوزعا­لىسىنا كەدەرگىسىز جول اشىلادى. ۇتىس دەپ وسىنى ايت!

داۋىلدارعا توسقاۋىل وداق

كاپيتاليزم دۇنيەسىندە داعدارىتار – كوپ كۇتتىرمەيتىن ازاپتى قوناق. بۇعان ەگەمەندىك جىلدارىندا ابدەن كوز جەتتى. مىنە، وسىنداي داعدارىستاردان قور­عانىس ٴارقاشان دا قاجەت. ٴتىپتى مۇنداي قورعانىس الەمنىڭ ەڭ الىبى اقش سەكىلدى مەملەكەتتىڭ وزىنە قاجەت. ماسەلەن، كانا­دا، اقش، مەكسيكا وداعى ٴدال وسىنداي ماقساتتا ومىرگە كەلگەن. ەندى اقش پەن ەۋرووداق ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ ماق­ساتىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇل تۇستا دا قا­تىسۋشى جاقتاردىڭ ىزدەگەنى داعدارىس­تار داۋىلىنان ساقتايتىن قورعانىس. مۇن­داي مىسالدى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. دەمەك، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەڭ الدى­مەن قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ داعدا­رىستارعا، ياعني سىرتتان بولاتىن داۋىل­دارعا قارسى قورعانىس قىزمەتىن اتقا­رادى. ويتكەنى قالاي بولعاندا دا ٴبىز بىر-بىرىمىزگە ەڭ الدىمەن سەنىمدى ساتىپ الۋ­شى رىنوكپىز. بۇل جاعىنان العاندا جاقىن جەردەن 150 ميلليوندىق تۇتىنۋ­شىسى بار ەسىگى اشىق رىنوك تاپقان قا­زاقستان ايتار­لىقتاي ۇتىستا. رەسەي جاعى ٴوزىنىڭ دامىعان شەتەلدەردە باسەكەگە توتەپ بەرە المايتىن اۆتوكولىكتەرىن وتكىزەتىن 20 ميلليوندىق رىنوك تاپتى. بۇل دا از ەمەس. سونداي-اق رە­سەي قاراپايىم ٴاس­-كەري قورعانىس تاۋار­لارىن سەنىمدى ساتىپ الۋشى تاۋىپ تۇر. دەمەك، ٴبىزدىڭ وداققا ٴبى­رىككەن مەملەكەتتەر سىرتتاعى داعدا­رىس­تاردىڭ قىسىمىن از دا بولسا تۇسىرەتىندەي قۋاتتى كۇشكە اينالىپ شىقتى. باتىستان رەسەيگە سانكسيالاردان سوڭ سانكسيالار جالعاسىپ جاتقان بۇگىنگى تاڭدا بۇل مەم­لەكەت بيلىگىنىڭ ونشا يلىكپەي تۇرۋىنىڭ ٴبىر جاردەمشىسى وسى وداق دەسەك، بۇل دا ارتىق ايتقاندىق ەمەس.

قازاقستانعا ەكىنشى تىنىس

ٴبىزدىڭ ەلىمىز – 2050 ستراتەگياسىن قا­بىلداپ، جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە كىرىسكەن مەملەكەت. 2050 ستراتەگياسىنىڭ باستى ماق­ساتى – يمپورت الماستىرعىش ٴوندىرىس قۇرىپ، قوسىمشا قۇنى مول يندۋستريا ٴونىمىن كوبەيتۋ. بۇل جاعىنان العاندا، قالاي دەسەك تە رەسەيدەن الارىمىز كوپ. قازاقستان عىلىمى رەسەي عىلىمىمەن تى­عىز بايلانىستا ومىرگە كەلگەن. دەمەك، ٴبىز­ٴدىڭ عالىمدارىمىز بىر-بىرىمەن تانىسىپ، ٴتۇسىنىسىپ جاتۋعا كوپ ۋاقىت جىبەرمەيدى. ياعني بارلىق ۋاقىت پەن مەملەكەت بولگەن قاراجاتتى ناتيجەلى ىسكە جۇمساي الادى. ولاي بولسا، تولىق ينتەگراسياعا جول اشا­تىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق – قازاقستان ٴۇشىن ەكىنشى تىنىستاي اسەرى مول ٴبىر يگى قادام. ٴبىز ٴبىر اقيقاتتى بىلەمىز، ول – قانشا جەردەن باتىس دامىعان دەسەك تە، رەسەي عىلىمى كەي تۇستاردا سول دا­مى­عان ايماقتاردىڭ ٴوزىن شاڭ قاپتىرىپ كەتەدى. دەمەك، ٴوندىرىس پەن عىلىمدى ۇش­تاستىرا دامىتۋ قاجەتتىگى تۋىنداعان ٴبۇ­گىنگى تاڭدا مۇنداي وداق ٴبىزدىڭ يندۋستريا­مىزدى، ٴسوزدىڭ تولىق ماعىناسىندا، ين­نو­ۆاسيالى نەگىزدە دامىتۋعا جول اشا­دى. اسىرەسە، يادرولىق ەنەرگەتيكا، عارىشتىق زەرتتەۋلەر، سيرەك مەتالدار ٴوندىرىسى سەكىلدى تۇستاردا ٴبىزدىڭ بىرىككەن كۇشتەرىمىزدىڭ بەرەرى مول بولماق.

قورىتا ايتقاندا، ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق وداق، ٴسوزدىڭ تولىق ماعىنا­سىندا ەگەمەندىكتى باياندى ەتۋگە، ەكونو­­ميكانى عىلىمي نەگىزدە دامىتۋعا، وسىلار ارقىلى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇر­مىستىق جاعدايىن ساپالىق جاڭا دەڭ­-گەيگە كوتەرۋگە جاسالعان ٴبىر قادام. ول شو­شىناتىن قۇبىجىق ەمەس، قۇرمەتتەپ قارسى الاتىن قۋانىشىڭداي يگىلىك بو­لا­تىنىنا سەنۋ كەرەك 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي