BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ىشكى ساۋدا سالاسىنا مودەرنيزاسيا قاجەت

بۇگىندە ىشكى ساۋدا ماسەلەسى، اسىرەسە وتاندىق ٴونىمدى وتكىزۋ ماسەلەسى تۇيتكىلدى. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالدىرۋ دا جۇزەگە اسىرىلۋى ماڭىزدى مىندەت ەكەنى بەلگىلى. وسى اگروونەركاسىپ سالانىڭ دامۋ ٴۇردىسى قانداي، وڭىرلەردەگى احۋال قاي دەڭگەيدە دەگەن ساۋالدىڭ از-كەم جاۋابىن ىزدەستىرىپ كورەيىك. ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ جاي-كۇيى مەن كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتارىنىڭ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە تيگىزەتىن اسەرى جايلى وي قورىتساق.

اۋىل شارۋاشىلىعى درايۆەرگە اينالا ما؟

2017 جىلدىڭ ٴى جارتىسىندا قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ٴونىمى 4،2% وسكەن. ونىڭ ىشىندە تاۋار ٴوندىرىسى 7،2% وسسە، قىزمەت كورسەتۋ 2،3%-عا ارتقان. ال اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ٴوندىرىس كولەمى 2016 جىلدىڭ ٴى جارتىجىلدىعىمەن سالىستىرعاندا 3،1%-عا ارتقان. ٴوسۋ قارقىنى بويىنشا 62،8 % كورسەتكىشپەن الماتى قالاسى كوش باسىندا، ودان كەيىن پاۆلودار وبلىسى (8،2%)، ٴۇشىنشى ورىندا – شىعىس قازاقستان وبلىسى (4،7%).

ٴبىراق، ٴوسۋ قارقىنى ٴوڭىردى سالىستىراتىن بازالىق كورسەتكىشتەرگە بايلانىستى. سوندىقتان وڭىرلەردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ٴونىم شىعارۋ رەيتينگىن دە نازارعا الۋ كەرەك. وسىلايشا 2017 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ارالىعىندا الماتى وبلىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اۋىلشارۋاشىلىق جالپى ٴونىم شىعارۋ بويىنشا ٴبىرىنشى ورىندا. قازاقستاندا شىعارىلعان اۋىلشارۋاشىلىق ٴونىمىنىڭ 16،8% وسى وڭىرگە تيەسىلى. قر ۇەم ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2017 جىلدىڭ ٴبىرىنشى جارتىسىندا جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىندا ٴونىم جالپى سوماسى 887،5 ملرد تەڭگە. ٴونىم شىعارۋ بويىنشا رەيتينگتەگى ەكىنشى ورىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى –139،1 ملرد تەڭگە، ٴۇشىنشى ورىندى 113،3 ملرد تەڭگە كورسەتكىشپەن شىعىس قازاقستان وبلىسى الىپ وتىر.

ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شارۋالىق جانە فەرمەرلىك قوجالىقتار وندىرەدى. ەلىمىزدە شارۋا قوجالىقتارىندا 180 مىڭ جەكە كاسىپكەر مەن زاڭدى تۇلعالار جۇمىس ىستەيدى. 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى مالىمەتكە سۇيەنسەك، 69 ٴىرى جانە 277 ورتا كاسىپورىن جۇمىس ىستەگەن.

ەلباسىنىڭ جولداۋدا اتاپ كورسەتكەن «اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالۋى كەرەك» دەگەن تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ، سۋبسيديالاۋ، جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ مەن ارنايى باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.

كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتار – جاڭا تەتىك، تىڭ باستاما

اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇمىس ىستەپ وتىرعان كاسىپكەرلەر ٴوز ونىمدەرىن قالاي ساتاتىندىعى، ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ سورەلەرىندە وتاندىق ازىق-تۇلىك ونىمدەرىنىڭ قويىلۋ ماسەلەسى وزەكتى. يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ ورنىنا ەلىمىزدە وسىرىلگەن ٴارى دايىندالعان ونىمدەردىڭ ساتىلۋى اسا ماڭىزدى. سول سەبەپتى بۇگىندە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ەلىمىزدە ىشكى ساۋدا سالاسىن مودەرنيزاسيالاپ، كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتار جەلىسىن قۇرۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس-قوعامداستىق وكىلدەرىنىڭ پىكىر تالقىسىنا ۇسىنىپ كەلەدى.

قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، سوڭعى 6 جىلدا ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ كوتەرمە ساۋدا 3 ەسەگە ارتقان، ياعني 1،5 ترلن تەڭگەدەن 4،4 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتقان. ساۋدانىڭ 80%-دان استامى ۇساق ساۋداگەرلەردىڭ ۇلەسىنە تيسە، تەك 9%-ى عانا ٴىرى كوتەرمە ساۋدا جەلىسى ارقىلى وتكىزىلەدى. تاۋار جەتكىزۋدەگى كولىك، لوگيستيكالىق شىعىن، جۇكتى تاسىمالداۋ، ساقتاۋ شارالارى وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىنگى ارالىقتا تاۋاردىڭ قۇنىن 2-3 ەسەگە دەيىن قىمباتتادى. وسىلايشا تۇتىنۋشى قىمبات باعادا ٴونىم الادى، ال پايدانى ٴوندىرۋشى ەمەس، ورتاداعى دەلدالدار كورەتىنى انىق.

وسى رەتتە كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ ارقىلى بولشەك ساۋدامەن اينالىساتىن بازارلارعا، دۇكەندەرگە، مەيرامحانا، ٴدامحانا، قوناق ٴۇي جەلىلەرىنە كوتەرمە ساۋدانى ۇيىمداستىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل باستاما شەتەلدىك بىلىكتى كومپانيالار بىرلەسىپ جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى دەپ ايتۋعا بولادى.

يسپانيانىڭ 1966 جىلى قۇرىلعان mercasa كوتەرمە-ساۋدا بازارىنىڭ وكىلدەرى ەلىمىزدەگى بىرنەشە بازارلار مەن ساۋدا ورىندارىنا تالداۋ جۇرگىزدى. شەتەلدىك ماماندار استانا قالاسىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعىنىڭ قويما كەشەندەرىن، بازارلاردى مەن ساۋدا ٴۇيىن ارالاپ، باسشىلارىمەن كەزدەسىپ، كوكونىستەر مەن جەمىستەردى ساتىپ الۋ، ولاردى ساقتاۋ، ورام، جانە ودان كەيىنگى ۇلەستىرۋ جۇيەسىنە قاتىستى ساۋالدارعا جاۋاپ العان.

شەتەلدىك ماماندار قازاقستاندا ازىق-تۇلىك ونىمدەرىن وتكىزۋدەگى زاماناۋي ترانسپارەنتتى جۇيەنى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى ايتارلىقتاي ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتتى. ەڭ الدىمەن استانا مەن الماتى سەكىلدى ٴىرى قالالاردا كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتارىنىڭ پيلوتتىق جوباسىن ىسكە قوسۋ ۇسىنىلعان ەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتارى قۇرىلىسىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە مەملەكەتتىك قولداۋ اسا قاجەت. «mercasa» كومپانياسىنىڭ تاجىريبەسىنە قاراعاندا، بۇل قاجەتتى شارت. وسىلايشا، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن مجس قۇرالدارىن ەنگىزە وتىرىپ، دۇرىس ستراتەگيا مەن تاسىلدەردى جۇزەگە اسىرعاندا ۇكىمەت ەكى نەگىزگى ماقساتقا جەتەدى: ٴبىرى – ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ەكىنشىسى – جىل بويى باعا تۇراقتىلىعى. بۇل شارت زاڭناماعا ٴتيىستى نورمالاردى ەنگىزۋمەن جانە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى سالۋ ارقىلى ورىندالادى. ينفراقۇرىلىم ٴىرى جانە ۇساق شارۋاشىلىقتاردىڭ ەمىن-ەركىن كىرۋىنە مۇمكىندىك بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك، بۇل شىعىندى ايتارلىقتاي ازايتىپ، تاۋار باعاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا جانە جىل بويىنا تۇراقتى بولۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى.

مامانداردىڭ پىكىرى قانداي؟

التاي قارابەكوۆ، «اۋىل بەرەكە» بازارىنىڭ باسشىسى:

«كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى تولىق قولدايمىن. كەز كەلگەن كاسىپكەردىڭ ەڭ باستى ماقساتى – پايدا تابۋ. پايدا ارقىلى جەكە سەكتوردا جۇرگەن كەز كەلگەن ازاماتتى شابىتتاندىرۋعا بولادى. ناتيجەسىندە، جۇمىسقا بىلەك سىبانا كىرىسەتىنى بەلگىلى. ەكىنشىدەن، مۇنداي ورتالىقتاردىڭ قۇرىلۋى نارىقتاعى باعانى تۇراقتاندىرۋعا قاتتى اسەر ەتەر ەدى. ۇشىنشىدەن، كاسىپتىڭ تۇراقتى بيزنەسكە اينالۋ ساپالى ٴونىم شىعارۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ەڭ نەگىزگىسى ازىق-تۇلىك سالاسىنداعى ماسەلە بولعان سوڭ، حالىقتى جىل بويى ازىقپەن قامتۋ ٴۇشىن ٴونىمدى ساقتاۋ ماقساتىنداعى ارەكەتتەر جاسالۋى ٴتيىس. ماسەلەن، نەگىزگى كارتوپ، پياز، ٴسابىز نەمەسە جەمىستەردى ساقتاۋعا ارنايى تەمپەراتۋرالىق رەجيمدى ساقتايتىن نەمەسە قۇرعاق قويمالار قاجەت. كاسىپكەر رەتىندە، بيزنەس سالاسىندا تاجىريبەسى بار ادام رەتىندە بۇل باستامانى قولدايمىن».

التىنبەك سادىربايەۆ، «التىن تاراز» ورتالىق بازارىنىڭ باس ديرەكتورى:

«كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتار اشا وتىرىپ، باعانى تۇراقتاندىرۋ، جالعا الۋ باعالارىن تومەندەتۋ، تۇراقتى نارىق ورنىقتىرۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزەمىز. جاقىن ايماقتارداعى شارۋا قوجالىقتارى بار، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر بار، قىرعىزستان مەن وزبەكستان شەكارالارى سوڭعى ۋاقىتتا رەتتەلىپ قالعانى بەلگىلى، سولارمەن تىكەلەي كەلىسىمگە وتىرىپ، ونىمدەردى تىكەلەي جەتكىزە الساق، ٴونىمنىڭ باعاسى مۇلدەم باسقا بولار ەدى. جەكە ٴوز باسىم بۇل جەردە پايدا ىزدەمەيمىن. بىر-ەكى جىل تۇراقتالىپ، جۇمىس رەتتەلگەن سوڭ ارى قاراي باعانى رەتتەۋ ماسەلەسىن شەشۋگە بولادى. بازاردا 17 پاۆيلون، 1200 شارشى مەتر ورىن جالعا بەرىلىپ وتىر. قىرىق توننالى كونتەينەرلەرگە ٴبىر ۆاگون ازىق سىيىپ كەتەدى. 500-600 شاماسىندا كونتەينەرلەرىمىز دايىن. دەلدالدارسىز ٴورىس پەن قويما بولسا، باعا تومەن تۇسەدى».

قورىتىندى ٴسوز

كاسىپكەرلەر بۇل باستاماعا قولداۋ ٴبىلدىرىپ، اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلۋگە دايىن ەكەندەرىن جەتكىزىپ وتىر. ەلىمىزدە ٴاربىر ازامات تۋعان جەردىڭ توپىراعىندا وسكەن تازا ٴارى پايدالى ٴونىمدى تۇتىنۋى ٴۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە قولداۋ قاجەت. ال كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتارى ارقىلى «made in kazakhstan» برەندىن قالىپتاستىرىپ، نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى ٴونىم دايىنداۋ مۇمكىندىگى ارتا تۇسەدى. ال ازىرگە كوتەرمە-ۇلەستىرۋ ورتالىقتارىن قۇرۋعا ٴىرى بيزنەس وكىلدەرى قولداۋ كورسەتپەك، وسىلايشا جاڭعىرۋدىڭ ۇدەرىس ورىندالىپ جاتىر.

قارلىعا تەلمان


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي