BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

جاساندى ينتەللەكت قانداي ٴقاۋىپ توندىرەدى؟

فوتو: Atameken Business Channel

استانا، baq.kz. قاعاز، باسپا ٴىسى، كومپيۋتەر، جاساندى ينتەللەكت – ادامنىڭ ٴومىر ٴسۇرۋ سالتىن، جۇمىسىن، ٴتىپتى، ويىن ويناۋ مەن جاقسى كورۋ سەكىلدى سەزىمدەرىن دە وزگەرتە الاتىن رەۆوليۋسيالىق تەحنولوگيا. قازىرگى كۇننىڭ وزىندە بۇلار ٴبىزدىڭ ومىرىمىزگە ٴبىز قابىلداعان جانە ٴبىز بىلە بەرمەيتىن وزگەرىستەردى الىپ كەلدى. بۇل تۋرالى america magazine باسىلىمى حابارلادى.

بۇگىنگى تاڭدا facebook، apple جانە google سەكىلدى الپاۋىت كومپانيالار جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جوبالارىنا ميللياردتاپ اقشا سالۋدا. دەگەنمەن، بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت تۋعىزاتىن ەتيكالىق پروبلەمالار كوپتەگەن عالىمداردىڭ زەرتتەۋ وبەكتىسىنە اينالعان. عالىمدار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مورالدىق سالدارى قانداي بولۋى مۇمكىن ەكەنىن، ونىڭ ادام ومىرىنە قانداي ٴقاۋىپ توندىرەتىنىن زەرتتەپ الەك. ٴتىپتى، ولار جەكە ٴومىردىڭ قۇپيالىعى دا جويىلاتىنىنا قاتىستى زەرتەتۋلەر جاساعان.

«عالىمدار عانا ەمەس، كوپتەگەن ادامدار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەتيكاسى تۋرالى ىزدەنە باستادى. سەبەبى كوپشىلىگى وتپەن ويناپ وتىرعاندارىن جانە ٴورتتىڭ تۇتانۋىنىڭ الدىندا تۇرعانىن بىلەدى»، - دەيدى سانتا-كلارا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى ٴبولىمىنىڭ باسشىسى برايان گرين.

جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى سالاسى نەگىزگى ەكى كاتەگوريادان تۇرادى. ولاردىڭ ٴبىرى – فيلوسوفيالىق جانە كەي جاعدايدا تەولوگيالىق سۇراقتار. مىسالى، جاساندى ينتەللەكت ادام تاعدىرىن قالاي وزگەرتەدى؟ ەكىنشىسى – قۋاتتى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادامزات كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلارعا، ياعني، سمارتفون مەن الەۋمەتتىك مەدياعا اسەرى.

ٴبىرىنشى ماسەلە جالپى جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى. ياعني، جاساندى نتەللەكت تەك ادامنىڭ ويىن، كوزقاراسىن عانا وزگەرتپەي، كەي جاعدايدا ادامنىڭ ٴوزىن باسىپ وزىپ جاتادى.

بۇگىندە كەڭ تانىلعان سينگۋليارلىق ٴسوزى ماشينانىڭ ادامنان دا اقىلدى، ادامنان دا قۋاتتى بولا تۇسەتىنىن كەزەڭدى سيپاتتاۋ ٴۇشىن ويلاپ تابىلعان. بۇل كەزەڭ ٴداستۇرلى ٴدىني كوزقاراستاردان الشاق بولادى جانە فيلوسوفيالىق تۇرعىدا ٴبىز كۇتپەگەن سالدارعا اكەلۋى مۇمكىن.
دەگەنمەن، بۇل كەزەڭگە جەتپەس بۇرىن، بۇل سۇراقتاردىڭ انىق جاۋابىن بىلمەس بۇرىن ٴبىزدىڭ جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسىنا توقتالعانىمىز ٴجون بولار. سەبەبى بۇل كوبىنە پراكتيكالىق پروبلەمالارمەن بايلانىستى بولادى. مىسالى، ٴسىزدىڭ تەلەفونىڭىزداعى جاساندى ينتەللەكت سىزگە قاي ۋاقىتتا پيسسا كەرەك ەكەنىن بىلەدى.

«ٴدال قازىرگى تاڭدا سينگۋليارلىق – بۇل عىلىمي فانتاستيكا. قازىرگى كەزەڭدە ٴبىزدى ەتيكالىق پروبلەمالار الاڭداتۋى كەرەك»، - دەيدى سانتا كلارا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيا پروفەسسورى.

«قارا اينا» فاكتورى

ٴبىز جاساندى ينتەللەكت تۋرالى ەندى ويلاي باستادىق. دەگەنمەن، ول ٴبىزدىڭ ومىرىمىزگە ەنىپ العانى بەلگىلى. مىسالى، google maps وڭاي جولدى ۇسىنا الادى، siri داۋىس ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. ٴتىپتى، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ٴالى كەڭ دامىماعان زامانىندا دا ٴتۇرلى روبوتتاردىڭ پايدا بولۋى «قارا اينا» سەريالىنىڭ سيۋجەتىنە ۇقساعان اپوكاليپسيستىك سسەناريلەرگە الىپ كەلۋى مۇمكىن. مىسالى، تەمپەراتۋرانى باقىلاۋ جۇيەسى بولمەدەگى ادامداردىڭ بارلىعىن ٴولتىرۋى مۇمكىن نەمەسە ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن كومپيۋتەرلەر جۇيەسى اتوم ەلەكتر ستانسالارىن باسىپ الۋى مۇمكىن، سول كەزدە ولاردىڭ ٴوز ەركىمەن جۇمىس ىستەۋىنە ەنەرگياسى جەتكىلىكتى بولادى.

باعدارلاماشىلار كومپيۋتەرلەرگە ٴبىزدى تاڭعالدىراتىن ٴارى ٴبىزدى قۋانتاتىن اقىلدى وپەراسيالاردى قانشالىقتى ۇيرەتە باستاسا، ولاردىڭ ٴقاۋپى دە سونشالىقتى ارتا بەرەدى. سول سەبەپتى دە بولار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەتيكاسى مامانداردى الاڭداتا باستادى.

«سيليكون القابىندا مورالدىق ماسەلەلەر جوق دەۋگە بولادى. ال شىركەۋ مەن ۇكىمەتتەر تەحنولوگيالاردىڭ تيگىزەتىن پايداسى تۋرالى بىلۋلەرى كەرەك. ٴبىز بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا تىرىسامىز»، - دەيدى پيتسبۋرگتەگى كارنەگي-مەللون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى مامانى تە ۆان كيم.

بۇگىندە ماماندار جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى تۋرالى مەكتەپتەردە، ٴتۇرلى كاسىپورىنداردا جانە ۇكىمەتتىك مەكەمەلەردە ٴدارىس وقىپ ٴجۇر. ولار اسىرەسە تەحنيكالىق سالا كاسىپكەرلەرىنە كەلەسى سۇراقتارعا باسا ٴمان بەرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ جاتىر: دنق مالىمەتتەرىن جينايتىن جانە اناليز جاسايتىن تەحنولوگيالىق كومپانيالار ادام ٴومىرىن قۇتقارۋ ٴۇشىن بۇل مالىمەتتەردى فارماسەۆتيكالىق فيرمالارعا بەرۋلەرى كەرەك پە؟ نەسيەنى الۋ نەمەسە ادام ٴومىرىن ساقتاندىرۋ ٴۇشىن ۇسىنىستار بەرەتىن كود جازۋ ەتيكا نورمالارىنا ساي كەلە مە؟ ميلليونداعان ادامدى جۇمىسسىز قالدىراتىن تەحنولوگيالارعا قانشالىقتى ينۆەستيسيا سالۋ كەرەك؟

ٴوز كەزەگىندە تەحنولوگيالىق كومپانيالار دا ەتيكا ماسەلەسىنە كوپتەپ رەسۋرستار تارتۋدا. ال تەحنيكالىق كومپانيا باسشىلارى وزدەرى ويلاپ تاپقان تۋىندىلاردىڭ اسەرى تۋرالى ويلانا باستادى. مىسالى، سيليكون القابىنداعى اتا-انالاردان الىنعان ساۋالناما بارىسىندا ولاردىڭ كوبى ٴوز بالالارىنا سمارتفون ۇستاۋعا تىيىم سالعاندارى بەلگىلى بولدى.

بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى ماسەلەسى كوپشىلىكتى شىنداپ الاڭداتا باستادى. مىسالى، ماۋسىم ايىندا google جاساندى ينتەللەكتى بار قوسىمشالاردىڭ جەتى جۇمىس ىستەۋ ٴپرينسيپىن جاريالادى. ونلا قوسىمشالار الەۋمەت ٴۇشىن ٴتيىمدى، ادىلەتسىزدىكتى بولدىرمايتىن، قاۋىپسىزدىگى تەكسەرىلگەن، جەكە ٴومىر قۇپيالىلىعى ساقتالعان، جوعارى ستاندارتتارعا ساي، قولدانىلۋعا جەڭىل ٴارى عىلىمي جەتىستىكتەردى قامتىعان بولۋ كەرەكتىگى ايتىلعان.

بۇل پرينسيپتەرگە سەنسەك، الەۋمەتتىك تۇرعىدا تيىمدىلىكتى قالاي سيپاتتاۋعا بولادى؟ مىسالى، googlە جەرگىلىكتى نورمالاردى ۇستانۋى كەرەك. ەگەر قىتاي زاڭ جۇزىندە كومپانياعا ادام قۇقىقتارىن شەكتەيتىن جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋعا رۇقسات بەرسە، كومپنيا وعان كەلىسىم بەرەدى دەگەن ٴسوز بە؟ كومپانيا جۋرناليستەردىڭ رەسمي ساۋالىنا جاۋاپ بەرمەدى.

دەگەنمەن، جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسىنىڭ ەڭ باستى پروبلەماسى جاھاندىق ينتەرنەتتىڭ بۇل ۇستانىمداردىڭ بارلىعىنىڭ ورىندالۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋىندە بولىپ تۇر. ونىڭ ىشىندە ٴسوز ەركىندىگى ماسەلەسى دە بار. ارينە، كوپ جاعدايلارعا كورپوراسيالار جاۋاپتى. اسىرەسە اقىلدى ماشينالارعا كوپ نارسەگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعان جاعدايدا بۇلاي ولماۋى مۇمكىن ەمەستەي كورىنەدى.

ەكونوميكانى زەرتتەگەن كەز كەلگەن ادام جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ جۇمىس ورىندارىن جاۋىپ قانا قويماي، جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا دا اسەر ەتەتىنىن جاقسى بىلەدى. مىسالى، كولىك پايدا بولعان كەزدە زات تاسىمالداۋشىلار جۇمىستان ايىرىلعانىمەن، اۆتومەحانيكتەر پايدا بولادى جانە تاعى سول سياقتى كوپتەپ مىسال كەلتىرۋگە بولادى.

ال جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسىنىڭ ماماندارى قازىرگى تەحنولوگيالىق رەۆوليۋسيا ينتەللەكتۋالدى مۇمكىندىكتەرىمەن ەرەكشەلەنىپ وتىرعانىن ايتادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي اۆتوماتتاندىرۋ تولىق دامىماعان ادامدار توبىن قالىپتاستىرۋى مۇمكىن.

جاساندى ينتەللەكت كەسىرىنەن ارتاتىن جۇمىسسىزدىقتىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەسى كىرىس پەن قارجى بولىنىسىنە بايلانىستى بولادى. دەگەنمەن، ماماندار جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى ماقساتسىز ٴومىردىڭ، ماقساتسىز قىزمەتتىڭ ەش پايداسى جوق ەكەنىن كورسەتەتىنىن ايتۋدا.

«الەۋمەتتىك عىلىمدار جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسىنداعى ماڭىزدى فاكتور سانالادى، سەبەبى ول ادامنىڭ باقىتى مەن ابىرويى ٴۇشىن جۇمىستىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى. ال اقشا ومىرگە ٴمان دە، باقىت تا بەرمەيدى. ادامدار كوپ زاتقا جۇمىسسىز قول جەتكىزە باستايتىندىقتان، جەكە دامۋ، ينتەللەكتۋالدى دەڭگەي مەن ىنتالاندىرۋ جوعارى دەڭگەيدە بولمايدى»، - دەيدى ماماندار.

بۇل ادام قولىمەن جاسالاتىن جۇمىسقا بەرىلگەن ەڭ جاقسى باعا دەۋگە بولادى. دەگەنمەن، كاپيتاليزم زامانىندا روبوتتاردىڭ ارزان ٴارى جىلدام جۇمىس ىستەۋ قابىلەتى جاساندى ينتەللەكتىنى تارتىمدى ەتە تۇسەدى.

«كەيبىر ادامدار ۆيرتۋالدى الەمدە جۇمىس ىستەۋ تۋرالى ايتىپ ٴجۇر. كومپيۋتەر ويىندارىندا دا جۇمىس ورىندارى بار. دەگەنمەن، بۇل جاي عانا اقىسى تولەنەتىن جۇمىس ەمەس. ول مۇلدەم باسقا»، - دەيدى ماماندار.

دەگەنمەن، ماماندار اۆتوماتتاندىرۋدىڭ ٴقاۋپى وتە كوپ بولماۋى مۇمكىن ەكەنىن دە ايتىپ جاتىر. مىسالى، پيتتسبۋرگتەگى legal sifter كومپانياسى كەلىسىمشارتتاردى وقىپ، ونىڭ كەمشىلىكتەرى مەن ىشىندەگى قاتەلەردى ىزدەپ تاباتىن وقۋ الگوريتمىن قولدانادى. زاڭ ٴتىلىنىڭ شابلوندى ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل تەحنولوگيانىڭ پايداسى كوپ.

«ٴبىز جۇمىسقا ادام قابىلداماي-اق ونىمدىلىگىمىزدى جەتى ەسە ارتتىردىق. بۇگىندە زاڭدى قىزمەتىمىز وتە كوپ ادامعا قولجەتىمدى»، - دەيدى اتالعان كومپانيا باسشىسى.

دەگەنمەن، ونىڭ ايتۋىنشا، ادۆوكاتتار ەشقاشان جوعالمايدى.

«القابيلەر سوتى، زاڭگەرلەر، سۋديالار جوعالمايدى. بولاشاقتا بۇلار روبوتپەن بىرلەسىپ قانا جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن»، - دەيدى ول.

اۆتونومدى كولىكتەر پروبلەماسى

كوپتەگەن امەريكالىقتاردىڭ جۇمىسى اۆتوكولىك جۇرگىزۋمەن بايلانىستى. ال ەندى وزدىگىنەن جۇرەتىن كولىكتەر پايدا بولا باستاپ، ميلليونداعان تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى جۇمىسسىز قالۋعا الاڭداپ وتىر.

شامامەن ون جىلدان كەيىن اۆتوماگيسترالداعى اۆتوكولىكتەردىڭ كوپشىلىگى وزدىگىنەن جۇرە الاتىن بولادى. دەگەنمەن، بۇگىنگى تاڭدا اۆتوكولىكتەردىڭ ماڭىزىن ەسكەرسەك، ونىڭ جۇمىسىنداعى كەز كەلگەن وزگەرىس قوعامدى دا وزگەرتەتىنى انىق.

جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى ماماندارى اۆتونومدى اۆتوكولىكتەرگە قاتىستى كوپتەگەن ماسەلەلەردى قاراستىرىپ جاتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ەڭ باستى پروبلەما 1960 جىلدارى فيلوسوف فيليپپ فۋت ۇسىنعان تروللەيبۋس پروبلەماسى بولىپ وتىر. «بۇل نۇسقادا اۆتوشينا قاتتى جىلدامدىقتا باعىتىن وزگەرتىپ، از ادامنىڭ ولىمىنە اكەلۋى مۇمكىن بە؟ ال ەگەر باعىتتىڭ وزگەرۋى بالاعا ٴقاۋىپ توندىرەتىن بولسا شە؟» دەگەن سۇراقتار قامتىلعان.

تەحنولوگيا ساراپشىلارى بۇل تەوريالىق ماسەلە ەكەنىن ايتادى. سەبەبى قازىردە كولىكتەر ادام مەن جانسىز جاتتى اجىراتا المايدى.

«دەگەنمەن، بۇل جاعدايدىڭ ەتيكالىق جاعى باسىم»، - دەيدى gartner research كومپانياسىنىڭ اۆتوكولىك ساراپشىسى مايك رەمسي.

ەڭ ۇلكەن پروبلەما – روبوتتى زاڭعا قايشى ارەكەت ەتپەيتىندەي ەتىپ باعدارلامالاۋ. ادامدار ەرەجەلەردى بۇزادى. مىسالى، كولىك جىلدامدىعىن ارتتىرادى. بۇل ادام از جۇرەتىن جەرلەردە ٴقاۋىپسىز بولعانىمەن، تەحنيكالىق تۇرعىدا ٴقاۋىپسىز. ال بۇل ارەكەتتى ماشيناعا قالاي مەڭگەرتۋگە بولادى؟ باعدارلامالاۋشىلار بۇل ارەكەتتەردى ىستەۋگە تالپىنىپ جاتقانىمەن، ولار ٴوز الگوريتمدەرىن ادام ارەكەتىنە بايلانىستى جاسايتىن بولادى. بۇل – ۇلكەن پروبلەما.

«كەز كەلگەن جاساندى ينتەللەكت باعدارلاماسى ادام ارەكەتتەرىنە نەگىزدەلگەن. ياعني، قانداي ادامدى كوشىرىپ جاتقانىڭىز وتە ۇلكەن ٴرول اتقارادى»، - دەيدى سانتا-كلارا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاساندى ينتەللەكت مامانى گرين.

«ادامداردىڭ كوشىرمەسىن جاساۋ» جاساندى ينتەللەكتىنىڭ اداممەن بايلانىس سالاسىنا جاتادى. جاساندى ينتەللەكت روبوتتار دوس بولىپ، وتباسىن قۇرۋعا، ٴتاپتى، تەراپيا جاساپ، رومانتيكالىق سەزىم كورسەتۋگە بەيىمدەلۋى دە مۇمكىن.

عالىمدار جۇرگىزگەن ٴبىر زەرتتەۋ ناتيجەسىندە بەلگىلى بولعانداي، ٴتىل ۇيرەنگىسى كەلەتىن بالالار، الەۋمەتپەن ەندى قارىم-قاتىناس ورناتا باستاعان جانە اۋتيزممەن اۋىراتىن بالالار جاساندى ينتەللەكتى بار روبوتپەن جاقسى ٴتىل تابىسقان. دەگەنمەن، فيلوسوف الەكسيس ەلدەر بۇل جاعدايدىڭ مورالدىق ٴقاۋپى كوپ ەكەنىن ايتادى. «روبوتتاردىڭ مۇمكىندىگى كوپ ٴقاۋىپ تۋعىزادى. ال بالالاردىڭ روبوتپەن قارىم-قاتىناسى ولاردى الداعانمەن پارا-پار. سەبەبى بالا اداممەن سولەسىپ وتىرمىن دەپ ويلاۋى مۇمكىن. ال اريستوتەل ادامداردى جالعان سەنىمدەرمەن الداۋ دۇرىس ەمەس ەكەنىن ايتقان»، - دەيدى فيلوسوف.

جاساندى ينتەللەكت الەمدى باسىپ الۋى مۇمكىن بە؟

بۇگىندە كەيبىر ماماندار تەحنيكالىق فيرمالار مەن ۇكىمەتتەر جاساندى ينتەللەكتىنىڭ وسى دەڭگەيدەن ارى قاراي دامۋىنا جول بەرمەۋ كەرەكتىگىن ايتىپ جاتىر. ولاردىڭ ويىنشا، بۇل دامۋ ۇدەرىسى توقتاماسا، ماشينا پلانەتانى جاۋلاپ الۋى مۇمكىن ەكەن. سونىمەن قاتار ماماندار ادامدى قازىرگىدەن ەكى ٴجۇز ەسە اقىلدى ەتە تۇسەتىن ٴچيپتىڭ ميعا سالىنۋى قالاي بولاتىنىن دا ويلاستىرىپ جاتىر. بۇل ادام قۇقىقتارىنا قايشى كەلە مە؟ قالاي بولعاندا دا، ٴبىز بىلەتىن ٴداستۇرلى ٴومىر وزگەرەتىنى انىق.

ال مەريلەندتەگى لويولا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجون كونلي ادامداردىڭ نە سەبەپتى ماڭگى ٴومىر سۇرۋگە تالپىناتىنىن تۇسىنبەيتىنىن جازدى. «بۇل ۋتوپيادا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ورىن بار ما؟ ٴبىز نگە ادام ومىرىندەگى، ادەبيەت پەن ونەردەگى درامانىڭ نەگىزگى بولىگىن – ياعني، ٴولىمدى بولدىرعىمىز كەلمەيدى؟ ال ماحاببات پەن شىعارماشىلىق شە؟ تابيعاتتىڭ قۇندىلىقتارى قايدا قالدى؟»، - دەپ جازدى ول.

ۆاشينگتونداعى world wide web foundation ماماندارى زەرتتەۋ بارىسىندا بۇگىنگى تاڭدا ادامدار جاڭا تەحنولوگيالاردى تۇسىنبەيتىندىكتەن، ونى قۇدايداي كورەتىنىن انىقتاعان.

«ٴبىراق بۇل قۇداي ەمەس. ٴبىز ٴتىپتى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قۇندىلىقتارى بولۋى مۇمكىن بە دەگەن سۇراققا دا ناقتى جاۋاپ بەرە المايمىز. ٴبىر انىعى – تەحنولوگيالارعا تابىنۋدىڭ قاجەتى جوق. ٴبىزدىڭ ٴومىرىمىز جانە تاڭداۋىمىزدىڭ باعدارلامالىق قامسىزداندىرۋعا تاۋەلدى بولاتىن دەڭگەيگە جەتكىزۋدىڭ كەرەگى جوق. بۇل ٴبىزدىڭ قولىمىزدا. بىزدە بوستاندىق بار. ٴبىز ٴالى دە تاڭداۋ جاساي الامىز»، - دەيدى ولار.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان: التىناي قۋانىشبەك


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي