BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قازىرگى جاس مۇعالىمدەر كىتاپ وقىمايدى

كەز كەلگەن ۇلتتى وركەنيەتكە جەتكىزەتىن كۇش – ٴبىلىم. ٴبىلىم نەگىزى مەكتەپتە. ورتا ٴبىلىم سالاسىنا رەفورما دەپ تاڭىلعان «كەمبريدجدىك وقۋ ٴتاسىلىنىڭ» كەمشىلىكتەرىن «بۇگىنگى ٴبىلىم سالاسى: «كىم كىنالى؟ دەگەننەن گورى «نە ىستەيمىز؟» دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە ويلانايىق» دەگەن ماقالامدا («جاس الاش»، №27، 6 ٴساۋىر، 2017 جىل) تارقاتىپ ايتقان ەدىم. بۇل جولى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى «بولون دەكلاراسياسى» نەمەسە «بولونيا» دەگەن اتپەن جۇرگىزىلگەن رەفورمانىڭ ناتيجەسىن ٴسوز ەتسەم دەيمىن.

جوعارى ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى رەفورمانىڭ ناتيجەسى ۋنيۆەرسيتەتتەر دايىنداعان مامانداردىڭ كاسىبي ٴبىلىمىنىڭ دەڭگەيىمەن ولشەنەتىنى اقيقات. بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەت ٴبىتىرىپ، مەكتەپكە جۇمىسقا كەلگەن قازاق ٴتىلى جانە ادەبيەتى ٴپانىنىڭ، قازىرگى تىلمەن ايتقاندا، باكالاۆرىنا كوڭىلىم تولمايدى. ۋنيۆەرسيتەت ٴبىتىرىپ مەكتەپكە كەلگەن ەكەنسىڭ، دەمەك، ٴمۇعالىمسىڭ. ال ٴمۇعالىمنىڭ ٴوز ٴپانى بويىنشا بىلمەيتىن تاقىرىبى بولماۋى شارت. بۇل قاي زاماندا دا وزگەرمەيتىن تالاپ. ٴقازىر ۋنيۆەرسيتەت ٴبىتىرىپ، مەكتەپكە جۇمىسقا كەلگەن 10 فيلولوگتىڭ ٴ8-ى – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىن ٴتۇپنۇسقادان وقىماعاندار. ال ولار م.اۋەزوۆتىڭ شىعارماشىلىعىن مەكتەپتە دە، ۋنيۆەرسيتەتتە دە وقىدى عوي. دۇنيەجۇزىنىڭ باستى تىلدەرىنىڭ بارلىعىنا اۋدارىلىپ، قازاق حالقىن الەمگە تانىتقان ەنسيكلوپەديالىق تۇرعىدا جازىلعان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى كىتابى «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىنىڭ جاعدايى وسىنداي بولعاندا، قازاق ادەبيەتىندەگى وزگە جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىن قانشالىقتى بىلەدى دەپ ٴسوز قوزعاۋدىڭ تىپتەن كەرەگى جوق. ٴبىز ٴقازىر وقۋشىلاردى كىتاپ وقىمايدى دەپ كىنالايمىز. ال ولارعا ادەبيەت پانىنەن ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەرىنىڭ ٴوزى كىتاپ وقىماسا، وقۋشىلاردان ادەبي كىتاپ وقۋدى قالاي تالاپ ەتۋگە بولادى؟

قازاق ٴتىلى مەن ادەبيەتى ٴپانى ٴمۇعالىمىنىڭ قازاق ادەبيەتىندە وقىماعان بىردە-بىر شىعارماسى، بىلمەيتىن بىردە-بىر جازۋشىسى بولماۋعا ٴتيىس. ول ادەبي شىعارمالاردى ٴبىلىپ قانا قويماي، كەز كەلگەن ادەبي شىعارمانى تەوريالىق جانە سىني تۇرعىدان بيىك دارەجەدە تالداي الۋى شارت. ال ادەبي شىعارمانى ٴتۇپنۇسقادان وقىماعان، تەوريالىق ٴبىلىمى تاياز ٴمۇعالىم مۇنى قالاي جاساي السىن؟!

ادەبيەتتىڭ باستى وبەكتىسى – ادام. سوندىقتان دا ادەبيەتتى ادامتانۋ عىلىمى دەيدى. دۇنيە جاراتىلعاننان بەرى ادام تاربيەسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان ادەبيەت عىلىمى ۇلتتىق كودتى قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى رولگە يە. ۇلتتىق كودتى قالىپتاستىرۋشى قازاق ٴتىلى مەن ادەبيەتى ٴپانى ٴمۇعالىمىنىڭ ٴبىلىم دارەجەسىنىڭ دەڭگەيى تومەن بولسا، ۇلتتىڭ بولاشاعى قانداي بولماق؟ ال قازاق تىلىنەن الگى 10 فيلولوگتىڭ تورت-بەسەۋى سويلەمگە فونەتيكالىق، مورفولوگيالىق، سينتاكسيستىك تۇرعىدا تولىق تالداۋ جاساي السا، راقمەتىڭىزدى ايتا بەرىڭىز.

ٴبىر باكالاۆردان مەملەكەتتىك ەمتيحان كەزىندە «مۇحتار اۋەزوۆ دەگەن كىم؟» – دەپ سۇراسا، ول: «سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى»، – دەپ جاۋاپ بەرىپتى. مىنە، قازىرگى ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن باكالاۆرلاردىڭ كاسىبي ٴبىلىم دەڭگەيىنىڭ جاعدايى وسىنداي. تەوريالىق بىلىمدەرى وتە تومەن ٴھام تاياز.

اعىلشىن ٴتىلى ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگى دە شامالى. شەت ٴتىلىن بىلەمىن دەگەن كەز كەلگەن ادامعا قويىلاتىن باستى تالاپ – سول تىلدە ويىڭدى اۋىزشا جانە جازباشا تۇردە ساۋاتتى جەتكىزە الۋ بولسا، ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن 100 اعىلشىن ٴتىلى مامانىنىڭ ىشىنەن ارى كەتكەندە ٴ15-سى عانا ٴتىرى اعىلشىنمەن ەركىن سويلەسىپ، ويىن اعىلشىن تىلىندە اۋىزشا جانە جازباشا تۇردە جەتكىزە الادى. قالعان ٴ85-ىنىڭ 40-ى اعىلشىن تىلىندە ويىن تۇسىندىرە الۋى ورتاشا دارەجەدە بولسا، سوڭعى ٴ45-ى اعىلشىن ٴتىلىن مۇلدەم دەرلىك بىلمەيدى.

بۇل پىكىرىمە كەلىسپەيتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر بولسا، ولارعا ايتار ۇسىنىسىم مىنانداي: ۋنيۆەرسيتەتىڭىزدى بىتىرگەلى وتىرعان اعىلشىن ٴتىلى ماماندارىنىڭ 20 پايىزى ٴتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن كەز كەلگەن ادام تاپسىرا الاتىن، اعىلشىن ٴتىلىنىڭ دەڭگەيىن تەكسەرەتىن حالىقارالىق ielts، toefl ەمتيحاندارىن تاپسىرىپ، ielts-تان 6،5 بالل، toefl-دان 80 بالل السا، جوعارىداعى ٴسوزىمدى قايتىپ الىپ، كەشىرىم سۇراۋعا دايىنمىن.

باكالاۆر دارەجەسىندەگى گۋمانيتارلىق ماماندىقتاردىڭ جاعدايىنا قاراعاندا، تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ جاعدايى تىپتەن سوراقى.

ۋنيۆەرسيتەت ٴبىتىرىپ، وندىرىسكە كەلگەن جاستار تەحنيك ماماندىعى بويىنشا وندىرىستە جۇمىس ىستەي المايدى. نەگە؟ سەبەبى وندىرىستە تەحنولوگيانىڭ سوڭعى، زاماناۋي ۇلگىسىندەگى اپپارات، قوندىرعىلار تۇر. جاس مامان مۇنداي ٴوندىرىس اپپاراتتارىن ۋنيۆەرسيتەتتە جۇرگەن كەزىندە مۇلدەم كورمەگەن. تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر وزدەرىنىڭ تەحنيكالىق بازاسىن زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاي الماي ٴجۇر. سول سەبەپتى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن ماماندارىمىز الەمدىك دەڭگەيدەگى سۇرانىستى ايتپاعاندا، ەل ىشىندەگى تالاپتارعا دا ساي ەمەس. شىندىعىنا كەلگەندە، ۋنيۆەرسيتەتتەگى تەحنولوگيا ٴوندىرىستىڭ الدىن الىپ، ودان بۇرىن جاڭارىپ تۇرۋى ٴتيىس ەمەس پە؟ ولاي بولماسا، ونىڭ نەسى ۋنيۆەرسيتەت، نەسى ٴبىلىم ورداسى؟

وسى جەردە ۋنيۆەرسيتەتتەر تەحنيكالىق بازاسىن زاماناۋي ۇلگىدەگى جابدىقتارمەن نەگە جابدىقتاي الماي ٴجۇر دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. اقشا جەتپەي مە؟ ساناپ كورەلىك، ايتالىق، ۋنيۆەرسيتەتتە 15 مىڭ ستۋدەنت وقيدى دەلىك. بارلىق ستۋدەنتكە وقۋ اقىلى (تەگىن گرانتتىڭ اقىسىن وقۋ ورنىنا مەملەكەت تولەيدى). ٴبىر جىلدىق وقۋ اقىسىنىڭ ەڭ تومەنگى باعاسى 250 مىڭ تەڭگە بولسا، 15 مىڭ ستۋدەنتتەن ۋنيۆەرسيتەتكە ٴبىر جىلدا 3 ميلليارد 750 ميلليون تەڭگە تۇسەدى. ونىڭ 1 ميلليارد 750 ميلليونى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ٴتۇرلى شىعىندارىنا كەتتى دەلىك. قالعان 2 ميلليارد تەڭگە ٴبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بازاسىن زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتاۋعا جەتەدى عوي. سوندا تۇسكەن اقشا قايدا كەتىپ جاتىر؟ نەگە جاڭا تەحنولوگيا الىنباعان؟ ۋنيۆەرسيتەت ٴبىتىرىپ شىققان ماماننىڭ كاسىبي دەڭگەيى نەگە تومەن؟ ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلتايشىلارىنا بۇل سۇراقتاردى قويىپ جاتقان ٴبىر ادام جوق. كوپشىلىك ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلتايشىلارىنىڭ كىمدەر ەكەنىن دە بىلمەيدى. ولار تۋرالى اشىق اقپارات جوقتىڭ قاسى.

ٴۇش ساتىلى ٴبىلىم دەڭگەيىنەن تۇراتىن «بولون دەكلاراسياسىنىڭ» نەگىزگى شارتى – ٴبىلىمدى اقىلى نەگىزدە بەرۋ بولسا، ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەر مەن پروفەسسورلاردىڭ ايلىق جالاقىسى دا سوعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدە بولۋى كەرەك قوي. ٴبىراق بىزدە ٴبارى كەرىسىنشە. جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورلارىنىڭ ايلىعى شامامەن 100-150 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. وسىنداي از جالاقىعا ساباق بەرۋدەن بولەك، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاۋسىلمايتىن قاعازباستى شارۋاسىن اتقارۋعا تۋرا كەلەدى. مۇنداي ازاپقا شىدامايتىن دارىندى عالىمدار ۋنيۆەرسيتەتتى تاستاپ، اقشاسى مول باسقا سالاعا كەتۋگە ٴماجبۇر. سوندا عىلىم قالاي وركەندەپ داميدى؟ ۋنيۆەرسيتەتتەگى عالىم-پروفەسسورلاردىڭ جاعدايى وسىنداي كىسى ايارلىق ايانىشتى بولعاندا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى قاراپايىم مۇعالىمدەر مەن قىزمەتكەرلەردىڭ جاعدايىن ايتپاساق تا تۇسىنىكتى.

قالىپتاسقان ٴبىلىم جۇيەسىنىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ، عالىمدارىمىزدى بەيشارا كەيىپكە جەتكىزگەن، قاعازباستىلىققا تۇنىپ تۇرعان «بولون دەكلاراسياسى» اتتى رەفورما بىزگە نە ٴۇشىن قاجەت بولدى؟

2005 جىلى ەۋروپادا «بولون پروسەسىنىڭ قارا كىتابى» اتتى كىتاپ شىقتى. وعان «بولون دەكلاراسياسىنا» قول قويعان 47 مەملەكەتتىڭ ٴ31-ى قاتىستى. ول كىتاپتا «بولون دەكلاراسياسىنىڭ» نەگىزگى كەمشىلىگى دەپ وقۋ اقىسىنىڭ قىمبات بولۋى، نەگىزگى فۋندامەنتالدى ٴبىلىمنىڭ تومەن دارەجەدە بەرىلۋى، ەڭ باستىسى، ٴبىلىم بەرۋدى تابىس كوزىنە اينالدىرعان كاسىپكەر-قۇرىلتايشىلاردى سىناي كەلىپ، ٴبىلىم جەكە تۇلعالاردى بايىتۋ ٴۇشىن ەمەس، قوعامدى جان-جاقتى جەتىلدىرۋ جولىندا جۇمىس ىستەۋ كەرەك، بۇل – وركەنيەتكە جەتۋدىڭ توتە جولى دەپ اتاپ كورسەتەدى. جوعارى ٴبىلىم بەرۋدىڭ «بولون دەكلاراسياسى» جۇيەسىنە ٴوز مۇشەلەرى بەلگيا، ۇلىبريتانيا، فرانسيا، گەرمانيا، يرلانديا، نورۆەگيا سەكىلدى الدىڭعى قاتارلى دامىعان ەلدەرمەن بىرگە، 11 ميلليون ادامدى قامتيتىن «ەۋروپا ستۋدەنتتەرىنىڭ ۇلتتىق وداعى» ۇيىمى دا نارازى. ٴدال قازىرگى تاڭدا «بولون دەكلاراسياسىنا» مۇشە 47 ەلدىڭ ٴ37-سى «بولون دەكلاراسياسىنىڭ» ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قارسى پىكىر بىلدىرۋدە. وسىنداي جاعدايلارعا قاراعاندا، «بولون دەكلاراسياسىنىڭ» عۇمىرى دا ۇزىققا سوزىلمايتىن سياقتى.

ٴبىزدىڭ باستى كەمشىلىگىمىز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ەسەپكە الماي، باتىستىڭ جىلت ەتكەن جاڭالىعىن ەشقانداي تالاپ-تالعامسىز، ٴوز ەرەكشەلىگىمىزگە قاراي يكەمدەمەي، قالاي بولسا سولاي، سول كۇيىندە ەش وزگەرىسسىز كوشىرىپ، قابىلداي سالۋىمىزدا. ٴدال وسىنداي جولمەن ورتا ٴبىلىم سالاسىنا «كەمبريدجدىك وقۋ ٴتاسىلىن» ەنگىزدىك، ٴدال وسىلاي «بولون دەكلاراسياسىنا» مۇشە بولدىق. كىم ۇتتى؟ ەشكىم دە! قالىپتاسقان ٴبىلىم سالاسىنىڭ تاس-تالقانى شىققان قازاقستان عانا وڭباي ۇتىلدى.

ٴبىلىم سالاسىندا بۇگىن جاساعان قاتەلىگىمىز ٴقازىر كورىنبەۋى مۇمكىن، ۋاقىت وتە كەلە كەيىنگى ۇرپاعىمىزدىڭ الدىنان ەسەلەپ شىعارى انىق. شىعىپ تا جاتىر. بۇعان «بولون دەكلاراسياسى» وقۋ جۇيەسى نەگىزىندە ەشقانداي زاماناۋي تالاپتارعا جاۋاپ بەرە المايتىن ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر دايارلاعان ماماندار تولىق دالەل.

نۇرعالي ماحانوۆ
سوزاق اۋدانى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى

"جاس الاش"


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي