ارداگەر-ۇستاز: بۇگىنگى پەداگوگيكانىڭ ۇلكەن تراگەدياسى – بالالار كىتاپ وقىمايدى - ٴبىلىم & عىلىم|06 قازان 2018، 17:49
كۋرسى ۆاليۋت وبنوۆليايۋتسيا
استانا:

ارداگەر-ۇستاز: بۇگىنگى پەداگوگيكانىڭ ۇلكەن تراگەدياسى – بالالار كىتاپ وقىمايدى ەكسكليۋزيۆ

ٴمۇعالىم – قۇرمەتكە لايىق تۇلعا. تەك سوڭعى كەزدەرى ۇستازداردان بەدەل قاشتى. بۇل جايىندا قوعامدا ٴجيى ايتىلىپ، ٴجيى جازىلىپ تا ٴجۇر. پەتروپاۆل قالاسىندا تۇراتىن ارداگەر-پەداگوگ، قر ٴبىلىم بەرۋ ٴىسىنىڭ ۇزدىگى توسبەلگىسىنىڭ يەگەرى ٴاليا عالىمقىزى مالدىبايەۆا «baq.kz» ايماقتاعى تىلشىسىمەن بۇگىنگى ٴبىلىم بەرۋ سالاسى جايىندا وي ٴبولىستى.

- جۋىردا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ مۇعالىمدەردى ٴتۇرلى شارالارعا قاتىستىرىپ، گازەت-جۋرنالدارعا جازىلۋعا ماجبۇرلەۋگە تىيىم سالدى. ٴسىز بۇل جاڭالىقتى قالاي قابىلدادىڭىز؟ ٴوزىڭىز ەڭبەك ەتكەن 43 جىل ىشىندە وسىنداي جاعدايلار بولدى ما؟ ٴمۇعالىم گازەتكە جازىلۋدان قاشپاي، مەرزىمدىك باسىلىمداردى ىزدەپ ٴجۇرىپ وقۋ كەرەك ەمەس پە؟

- قۇمار اقساقالوۆتىڭ مۇعالىمدەرگە ەرىكسىز گازەت جازدىرۋعا تىيىم سالعاندىعى تۋرالى جەرگىلىكتى ارنالاردان كورىپ، گازەتتەردەن وقىدىم. مەنى وسى ماسەلە قاتتى ويلاندىرادى. ٴمۇعالىم كۇندەلىكتى ومىردەن، جاڭالىقتاردان ادا بولماۋى كەرەك. ولاردى گازەت-جۋرنالدارعا كۇشتەپ جازدىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ٴاربىر ۇستاز مەرزىمدى باسىلىمداردى ٴوزى الىپ، ىزدەپ ٴجۇرىپ وقۋى كەرەك. بالا كۇنىمنەن قولىمنان گازەت-جۋرنال تۇسپەيدى. ۇيدەگى تاربيە سونداي بولدى. مەرزىمدى باسىلىمداردى وقىماۋ – جاڭالىقتاردان ماقرۇم قالۋ دەگەن ٴسوز. مەكتەپتە زورلىقپەن جازىلعان گازەتتەردىڭ بەتى دە اشىلماي، قوقىسقا تاستالىپ جاتقانىن تالاي كوزىم شالدى. مەن مۇعالىمدەردىڭ گازەت-جۋرنال وقىمايتىنىنا قارسىمىن. احمەت بايتۇرسىنوۆ بابامىز «گازەت – حالىقتىڭ كوزى، قۇلاعى ٴھام ٴتىلى» ەكەندىگىن ايتىپ كەتتى. ونى وقىمايتىن ٴمۇعالىم – كوزسىز، قۇلاقسىز جۇرگەنمەن پارا-پار.

- ٴبىلىم مينيسترلىگىنىڭ تىيىم سالعانىنا قاراماستان، مەكتەپتەردە اقشا جيناۋ ٴالى دە تىيىلماي تۇر. كوپتەگەن ٴبىلىم وردالارىندا اتا-انالار سىنىپ جۋرنالى، تاقتاعا جازاتىن بور، قاعاز، بالالار ىشەتىن سۋ مەن ستاكاندارعا دەيىن ساتىپ الادى. وسىنىڭ بارىنە توسقاۋىل قويۋ ٴۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

- قوعامدا «مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى از، ولار اقشاعا جارىماي ٴجۇر» دەگەن الىپ-قاشپا پىكىر كوپ. ٴوز ٴپانىن، ٴوز ٴىسىن جاقسى كورگەن ادام جالاقىعا قاراپ جۇمىس ىستەمەيدى. ول ساباققا كىرگەندە اقشا تۋرالى ويلاماۋى كەرەك. «مەكتەپتەرتە بور، قاعاز جەتپەيدى، وزدەرى ساتىپ الادى» دەگەن اڭگىمەلەردى ٴجيى ەستيمىن. ٴوز باسىم ەشقاشان اتا-اناعا قول جايعان جوقپىن. شىنى كەرەك، بور، قاعازدى ٴوزىمىز ساتىپ العان كەزدەرىمىز بولدى. مەكتەپكە قاتىستى دۇنيەنىڭ ٴبارىن مەكتەپ قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. بۇل ماسەلە جوعارى جاقتان شەشىلۋى ٴتيىس. مۇعالىمدەردى اتا-اناعا قول جايدىرىپ قويعان دۇرىس ەمەس. پەداگوگ وعان ٴتىپتى باس قاتىرماۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.

- ٴقازىر پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان ٴتۇرلى كۋرستار كوبەيىپ كەتتى. ٴبىر ٴمۇعالىم كەيدە جىلىنا وسىنداي 3-4 كۋرس وقىپ تاستايدى. وسىنىڭ ٴبارى ناتيجە بەرىپ جاتىر دەپ ويلايسىز با؟ مۇمكىن ۇستازداردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭداۋدىڭ باسقا دا جولدارى بار شىعار؟

- ٴمۇعالىمنىڭ ٴومىرى ٴۇش كەزەڭنەن تۇرادى. ٴبىرىنشى – ٴمۇعالىم ىزدەنۋى كەرەك. ەكىنشىسى – سول ىزدەنىستىڭ ارقاسىندا تولىعۋى، تولىسۋى كەرەك. ٴۇشىنشى كەزەڭدە سول جيناعان ٴبىلىمىنىڭ، تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا ۇلكەن تابىستارعا جەتەدى. ىزدەنۋ، تولىسۋ، ناتيجە بەرۋ – بۇل ٴمۇعالىمنىڭ بۇكىل عۇمىرىنىڭ جەمىسى. ٴقازىر مۇعالىمدەرگە ارنالعان ٴتۇرلى كۋرستار كوبەيىپ كەتتى. ولاردىڭ مەرزىمدەرى دە ٴارتۇرلى. ۇستاز وقۋ جىلى كەزىندە ٴوزىنىڭ سىنىبىن تاستاپ، ٴتۇرلى كۋرستارعا كەتسە، ونىڭ سورى قاينادى دەي بەر. ونى الماستىرعان ارىپتەسى وقۋشىلارىنا ٴدال وزىندەي ٴبىلىم بەرە المايدى. ويتكەنى وعان كوبىنە قوسىمشا اقشا تولەنبەيدى. سوندىقتان دا ورنىنا كەلگەن ادام سالعىرت قارايدى. وزدىك ٴبىلىم كوتەرۋ دەگەن بار. پەداگوگيكالىق باسىلىمدار كوپ. جاقسى تاجىريبەلەر وتە كوپ. ٴمۇعالىم ٴاردايىم ىزدەنىس ۇستىندە بولۋ كەرەك. ول – كاسىبي شەبەرلىگىن ارتتىرادى. بۇرىن كاسىبي شەبەرلىكتى ارتتىرۋ دەگەن جىلىنا ٴبىر رەت قانا بولاتىن. سول جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن. مەملەكەت ۇيىمداستىرعان دايىن ادىستەمەنى ۇيرەنىپ كەلىپ، ساباق بەرۋ – مىندەت ەمەس. ٴار ٴمۇعالىم – كۇندە وزىنە ٴبىر جاڭالىق قوسۋ كەرەك. ىزدەنبەگەن ٴمۇعالىم – ەشقانداي ناتيجە بەرمەيدى. ول قوعامدا ٴوز ورىنى بولسا دا، ۋاقىتىن زايا كەتىرىپ جۇرگەن ادام دەپ ويلايمىن.

- بۇگىنگى اتا-انا بالاسىنىڭ قارىم-قابىلەتىنە، ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيىنە قاراماي ٴتۇرلى ۇيىرمەلەرگە بەرۋگە بەيىم. ۋاقىت پەن اقشا زايا كەتپەس ٴۇشىن بالالاردى ۇيىرمەگە بەرگەندە نەنى ەسكەرۋ كەرەك، قالاي دۇرىس تاڭداۋ جاساۋ كەرەك؟ بىرنەشە ۇيىرمەگە بارۋ مەكتەپ وقۋشىسىنا زيانىن تيگىزبەي مە؟

- اركىم ٴوزىنىڭ بالاسىنىڭ مەكتەپتە جاقسى ٴبىلىم العانىن، ناعىز ازامات بولىپ شىققانىن قالايدى. ٴار اتا-انا بالاسىنىڭ سىنىپ جەتەكشىسىمەن تىعىز بايلانىستا بوۋى كەرەك. بارلىق ٴپاندى جاقسى كورۋ – مۇمكىن ەمەس. بىرەۋ ماتەميتيكانى جاقسى كورسە، ەكىنشىلەرىنىڭ جانىنا تاريح، ۇشىنشىسىنە دەنە شىنىقتىرۋ ساباعى جاقىن. بالانى جان-جاقتى دامىتامىز دەپ، مۋزىكا، سۋرەت سالۋ، روبوتوتەحنيكا، مەنتالدى اريفمەتيكا سىندى تاعى باسقا ۇيىرمەلەرگە سۇيرەۋ مىندەت ەمەس. بالا مۇندايدان مەزى بولادى. ٴار بالانى قارىم-قابىلەتىنە قاراي، مۇعالىمدەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ ٴبىر ۇيىرمەنى تاڭداپ، سول باعىتتا جۇمىس ىستەۋ كەرەك. سول ۇيىرمە – ونىڭ بولاشاق ماماندىعى دا بولىپ قالۋى مۇمكىن. ٴبىراق، ٴار بالانىڭ سپورتپەن شۇعىلدانۋى قاجەت ەكەندىگىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك.

- مۇعالىمدەردىڭ اۋزىنان «قازىرگى بالالار سوزگە شورقاق، ٴوز ويىن ەركىن جەتكىزە المايدى» دەگەن پىكىردى ٴجيى ەستيمىن. ٴسىز بۇل پىكىرمەن كەلىسەسىز بە؟

- مەن بۇنىمەن كەلىسەمىن. اسىرەسە، قالا بالالارى قوتىستىرىپ، ەكى ٴتىلدى قوسىپ سويلەيدى، ويىن ەركىن جەتكىزە المايدى. بۇل پروبلەمانىڭ نەگىزى – باستاۋىش سىنىپتا جاتىر. العاشقى ۇستاز بالانى قالاي ۇيرەتسە، ونى قالاي جەتەكتەسە سولاي بولادى. ٴتىل دامىتۋدى ۇيرەتسە، ول الىپ كەتەدى. بۇگىنگى پەداگوگيكانىڭ ۇلكەن تراگەدياسى – بالالار كىتاپ وقىمايدى. ٴبارىمىزدىڭ شامامىز كەلمەي، السىزدىك تانىتىپ جۇرگەن دۇنيە ول. وسىدان 15-20 جىل بۇرىن ساباق ۇستىندە كىتاپ وقىپ وتىرعان بالالاردىڭ قولىنان كىتاپتى ج ۇلىپ الاتىنمىن. ٴقازىر سونىم اعاتتىق ەكەن دەپ ويلايمىن. بەرتىندە بۇل ٴۇردىس ازايىپ كەتتى. وعان ينتەرنەت تە اسەر ەتىپ جاتىر. باستاۋىشتا ساباق بەرەتىن ٴمۇعالىمنىڭ ەڭ باستى ماسەلەسى – شاكىرتكە كىتاپ وقۋدى ۇيرەتۋ. سوعان داعدىلانسا، ٴ5-شى سىنىپتان بالالار وزدەرى ىزدەنىپ وقيتىن بولادى. بۇل اتا-انا مەن مەكتەپتىڭ قوسىلىپ شەشەتىن ماسەلەسى. قازىرگى جاڭالىقتارعا قارسىلىعىم جوق. تەك ەسكى پەداگوگيكانىڭ ۇتىمدى تۇستارىن دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. كىتاپ وقىماعان، ٴبىلىمى تاياز بالادان بولاشاقتا مىقتى مامان شىعۋى نەعايبىل.

- مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان ٴتۇرلى كونكۋرستار كوبەيىپ كەتتى. ولاردىڭ بارىنە قاتىسۋ ٴۇشىن اقشا تولەۋ كەرەك. تاپسىرمالارى كەلگەن سوڭ، ونى وقۋشى اتا-انا نەمەسە مۇعالىمدەرىمەن بىرگە ورىندايدى. وقۋشىنىڭ شىنايى ٴبىلىمى تەكسەرىلمەيدى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ كوزدەگەنى - اقشا جيناۋ. ال مەكتەپ باسشىلارى مۇعالىمدەردەن وقۋشىلاردىڭ وسىنداي ٴبىلىم سايىستارىنا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋىن تالاپ ەتەدى. وسىنداي ٴبىلىم سايىستارىنىڭ بالالار ٴۇشىن پايداسى بار ما؟ وسىنداي جاعدايلارعا قالاي توسقاۋىل قويۋعا بولادى؟

- ٴار بالانىڭ ٴبىلىمىن تەكسەرۋ ماقساتىندا مەكتەپىشىلىك وليمپيادالار توقسان سايىن ۇيىمداستىرىلۋى كەرەك. بۇگىنگى كۇنى قاشىقتىق وليمپيادالار كوبەيدى. مەكتەپتە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەزدە مەن وعان قارسى بولدىم. ٴبىراق ىشىمنەن تىنىپ جۇرەتىنمىن. ونىڭ تاپسىرمالارىن ٴپان ٴمۇعالىمى مەن وقۋشى قاتار وتىرىپ ىستەيدى. سوسىن تاباقتاي ديپلوم كەلەدى. وعان ٴمۇعالىم دە، اتا-انا دا ٴماز. ٴبىلىم بۇلاي سىنالمايدى. وقۋشىنىڭ جۇزدەن جۇيرىك، مىڭنان تۇلپار ەكەنىن كورسەتەتىن – وبلىستىق، رەسپۋبليكالىق وليمپيادالار. اقشا جيناپ، بارىنە قاتىستىرا بەرۋدىڭ قاجەتى شامالى. سانى كوپ، ساپاسى جوق ديپلومداردىڭ ەش پايداسى جوق. ول تەك بوسقا شىعىندالۋ. ٴبىر بالاعا جىلىنا ٴبىر جەڭىس جەتىپ جاتىر. شاكىرت سوعان جىل بويى دايىندالسا، قانشاما رۋحاني ازىق جينايدى. عىلىمي جوبالاردىڭ دا ۋاقىتى ٴوتىپ بارا جاتىر. وعان بارلىق بالانى تارتۋدىڭ قاجەت جوق. كوبىنە وقۋشىلار ٴمۇعالىمنىڭ جەتەكتەۋىمەن جازادى. كەز كەلگەن بالانىڭ عىمىممەن اينالىسۋعا بەيىنى بولمايدى. 500 بالانىڭ اراسىنان ٴ25-ىن عىلىمعا باۋلىسا، جەتكىلىكتى.

- ٴسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە بۇگىنگى كۇنى ٴمۇعالىمنىڭ كەلبەتى قانداي بولۋى كەرەك؟

- ٴمۇعالىم ٴوزىنىڭ ٴجۇرىس-تۇرىسى، كەلبەتى، ۇستىنە كيگەن كيىمى، قيمىلىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك. ۇستازدىڭ قاسيەتى – ونىڭ كيىمىنەن دە كورىنەدى. ۇقىپتى، قاراپايىم كيىنسە، مۇعالىمگە سول جاراسادى. بالا كۇنىمدە ٴتالىم بەرگەن كەرەمەت پەداگوگتار سول كەلبەتىمەن ەسىمدە قالدى. ٴقازىر كەيبىر جاس مۇعالىمدەرگە قاراپ، قارنىم اشادى. ٴمۇعالىم شەشەن بولۋى كەرەك، ٴوز ٴپانىن تەرەڭ ٴبىلۋى كەرەك. ونىڭ بويىنان جاقسى قاسيەتتەر تابىلۋى ٴتيىس. ٴمۇعالىم – ٴوز ٴقادىرىن ەش ۋاقىتتا جوعالتپاۋى كەرەك. ول ماماندىق – ماڭىزىن جويمايدى. سوڭعى كەزدەرى «مۇعالىمنەن بەدەل كەتتى» دەگەن ٴسوز جايىلىپ كەتتى. ول قالاي كەتەدى؟ ماماندىق تاڭداۋدا ادام قاتەلەسپەۋى كەرەك. مەكتەپتى اياقتاعان كەيبىر جاستار قايدا بارارىن بىلمەگەن كەزدە جۇرەك قالاۋىنسىز، ويلانباستان مۇعالىمدىككە بارادى. قوش، وقۋىن ٴبىتىرىپ شىعادى.ٴىسى وزىنە ۇناماعاندىقتان، جۇمىس ىستەپ جارىتپايدى. جالقاۋلىق تا وسىدان شىعادى. ون ٴمۇعالىمنىڭ ىشىندە وسىنداي بىرەۋى بولسا، باسقالارىنىڭ ٴقادىرىن قاشىرادى. بۇرىن ۇلكەندەردىڭ قولىنا سۋ قۇيعاندا «ٴمۇعالىم بول» دەپ باتا بەرەتىن. ٴمۇعالىمنىڭ بەدەلى – ونىڭ تەرەڭ بىلىمىندە، ٴوز قولىندا. ادام ٴوزىن تاربيەلەپ، كەمشىلىگىن كورىپ، سونى تۇزەي ٴبىلۋى كەرەك.

- كوپجىلدىق تاجىريبەسى بار ۇستاز رەتىندە ٴىزباسارلارىڭىزعا ايتارىڭىز؟

بۇگىنگى پەداگوگتارعا ايتارىم – ادام ٴبىرىنشى ەڭبەكتى ٴسۇيۋى كەرەك. ول – ٴوز پانىڭە دەگەن قۇشتارلىعىڭ. سول پانگە دەگەن قۇشتارلىق ارقىلى ٴمۇعالىم كوپ ناتيجەگە جەتەدى. ۋاقىتتى ٴتيىمدى پايدالانىپ، ٴوز بەتىمەن ىزدەنۋ كەرەك. ادامنىڭ قولىنان كەلمەيتىنى جوق. بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي تەرەڭ ٴبىلىمدى، ىزدەنىمپاز ۇستاز – كوپ ناتيجەگە جەتىپ، مەكتەبىنىڭ مارسەبەسىن كوتەرەدى. قوعامدا ٴمۇعالىم تاپشى بولىپ قالماسا ەكەن دەپ ويلايمىن. مۇعالىمدەردى سىرتتاي وقىتۋعا قارسىمىن. كۇندە جاڭا باعدارلامالار شىعىپ جاتىر. ونى سىرتتاي وقىعان ادام ەشقاشان مەڭگەرە المايدى. ٴبىلىمى تومەن ٴمۇعالىم - بالالاردىڭ بولاشاعىنا بالتا شابادى.

فوتو: اۆتور


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي