BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

اۋىل - ەلىمىزدىڭ باس قازىناسى

كوكشەتاۋ قالاسىنا 1979 جىلدىڭ ٴ1-شى تامىزى تاريحي كۇن. كوكشەتاۋ قالاسىندا العاش رەت جوعارى اۋىل شارۋاشىلىق ٴبىلىم بەرۋ ورنىنىڭ ورنىعۋى باستالىپ اۋىل شارۋاشىلىعىنا اگرونوم ماماندارى دايىندالدى. 1980 جىلدان باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ ماماندىعىنا العاشقى رەت ستۋدەنتتەر قابىلداندى. باستاپقى كەزدە وقۋ مەكەمەسى سەلينوگراد اۋىل شارۋاشىلىقينستيتۋتىنىڭ فيليالى بولدى. 1991 جىلدىڭ 9 قاڭتارىندا قسرو مەملەكەتتىك اگرووندىرىستىك كوميتەتىنىڭ بۇيرىعىمەن جەكە اۋىل شارۋاشىلىق ينستيتۋتى اشىل- دى. جوو ەكى ماماندىق بويىنشا كادرلار دايىندادى: «اگ- رونوميا»، «اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ». 1992 جىلى ينستيتۋتتا «ەكونوميكا» جəنە «بۋحگالتەرلىك ەسەپ» ماماندىقتارى اشىلىپ، ستۋدەنتتەر قابىلدانا باستالدى. 1991 جىلى قازاقستان كەڭەستىك سوسياليستىك رەسپۋبليكاسى تəۋەلسىزدىك الىپ ەگەمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلدى. ەگەمەندىك العان جىلدان باستاپ جاڭا مەملەكەتتە كوپ ساياسي وزگەرىستەر بولدى. سونىڭ ٴبىرى əر وبلىستىڭ ورتالىق قالالارىندا ينستيتۋتتار بىرىكتىرىلىپ ۋنيۆەرسيتەتتەر اشىلا باستادى. 1996 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا كوكشەتاۋ قالاسىندا كوكشەتاۋ اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتى مەن ش. ۋəليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى جəنە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيليالى قوسىلىپ كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتكە قازاقتىڭ ۇلى عالىمى، اعارتۋشىلىق سالاسىنىڭ تۇڭعىش وكىلدەرىنىڭ ٴبىرى شوقان ۋəليحانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ش. ۋəليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىنا ماماندار دايارلانۋدا. العاشىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرامىنا اگرونوميا، اۋىل شارۋاشىلىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ جəنە ەكونوميكالىق فاكۋلتەتتەرى ەندى. 2011 جىلى ەكونوميكالىق فاكۋلتەت ٴبولىنىپ، قالعان ەكى ماماندىق اگروينجەنەرلىك فاكۋلتەتتى قۇردى. 2011 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ش. ۋəليحانوۆ اتىنداعى كمۋ-نىڭ وقۋ كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن اگروينجەنەرلىك فاكۋلتەت س. سəدۋاقاسوۆ اتىنداعى اگرارلى- تەحنيكالىق ينستيتۋتى دەپ اتالدى. 2015 جىلى ەكونوميكالىق فاكۋلتەت ينستيتۋت قۇرامىنا ەنىپ س. سəدۋاقاسوۆ اتىنداعى اگرارلىق-ەكونوميكالىق ينستيتۋتى دەپ اتالىندى. ينستيتۋت دي- رەكتورى قىزمەتىن əر جىلدارى ا.ا. شاحانوۆ، ۋ.م. ساعالبەكوۆ، ي.ب. فاحرۋدەنوۆا، ە.ف. تۋشانوۆ، ج.ن. الەنوۆ، س.ق. مەمەشوۆ، ك.ك. ابدۋلايەۆ اتقاردى. 2016 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ ديرەكتور قىزمەتىنە ت.ع.د. ج.و. نۇرماعامبەتوۆ تاعايىندالدى. ەل كەلەشەگى جاس ۇرپاق تəربيەسىنە تىكەلەي بايلانىستى. ش. ۋəليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اگرارلىق-ەكونوميكالىق ينستيتۋتىندا ۇرپاعىنا قاجەتتى ٴبىلىم بەرىپ، تəربيەلەۋدە جيىرما جىلدان استام ۇلەس قوسىپ، قاجىرلى ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازدار ٴجۇنىسوۆ ب.گ.، تەمرەشوۆ ە.ع.، نۇرماعامبەتوۆ ك.ر.، ەسەنەەۆ ت.ق.، ەلۋبايەۆ س.ز.، ساعالبەكوۆ ۋ.م.، كۋساينوۆ ك.ك.، لۋزكو ا.ت.، لازورەنكو گ.س.، سىزدىكوۆا گ.ت.، الەنوۆ ج.ن.، پود- دۋبنىي ا.ا.، ەسجانوۆ گ.س.، سوشين ن.ا.، ساعىنبايەۆ ا.ج.، جابايەۆا م.ۋ.، ساتتىبايەۆا ز.ج.، ۆالكو ا.ا.، شونوۆ ي.م.، حۋساينوۆ ا.ت.، ەسەنەەۆا ز.ت.، پوددۋبنايا د.م.، ساتپايەۆا م.ج.، كليۋكاچ ا.س.، ەرما- كوۆا ۆ.ي.، كاريپوۆ ب.ن.، كوستيكوۆ ي.ف.، مەمەشوۆ س.ق.، ماحانوۆا س.ك. جəنە ت.ب. قازىرگى ۋاقىتتا س.سəدۋاقاسوۆ اتىنداعى اگرارلىق- ەكونوميكالىق ينستيتۋتى 4 كافەدرانى بىرىكتىرەدى. جيىرما جىل ىشىندە «وسىمدىك شارۋاشىلىعى جəنە توپىراقتانۋ» كافەدراسىندا 3 دوكتورلىق، 12 كانديداتتىق، 1 دوكتور رhd ديس- سەرتاسياسى، 100-دەن استام ماگيسترلىك جۇمىس قورعالدى: اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى - ساعالبەكوۆ ۋ.م.، كوس- تيكوۆ ي.ف.، بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حۋساينوۆ ا.ت.; اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى - الەنوۆ ج.ن.، سىزدى- كوۆا گ.ت.، ساتتىبايەۆا ز.ج.، مەمەشوۆ س.ك.، بەگالينا ا.ا.، تلەپپايەۆا ا.ا.، اۋجانوۆا م.ا.، ساعالبەكوۆ ە.ۋ.، ۆينوكۋروۆ ۆ.ا.، تىنىكۋلوۆ م.ق.، بايتەلەنوۆا ا.ا.، ماليسكايا ن.ۆ. 2016 جىلى ماحانوۆا س.ك. دوكتور phd دəرەجەسىن الدى. سەيدالينا ك.ح. رەسەيدە كانديداتتىق ديسەرتاسياسىن قورعادى. ساعالبەكوۆ ۋ.م.، حۋساينوۆ ا.ت.، مەمەشوۆ س.ك. بعم جوو ەڭ ۇزدىك وقىتۋشىلارى اتاندى. ٴبىلىم بەرۋ سالاسىندا پ.ا. ستولىپين اتىنداعى ومبى مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى گابدۋلينا ا.ە.، قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى يسمايلوۆا ا.ا. دا ۇلەستەرىن قوسۋدا. «مەحانيزاسيا جəنە مال شارۋاشىلىعى» كافەدراسىندا 20 جىل ارالىعىندا 1 ۆەتەرينارلىق عىلىمدار كانديداتى دəرەجەسىن بۋلاشەۆا ا.ي الدى، دوكتور phd عىلىمي دəرەجەسىن كاكابايەۆ ن.ا.قورعاۋدا. 2015 جىلى س.ت.شەگەنوۆكە رەسەيدىڭ دوكتورلىق قۇرمەتتى عىلىمي دəرەجەسى بەرىلدى. 2003-2015 جىلدار ارالىعىندا 6 وقىتۋشى ماگيستراتۋرانى تəمəمدادى. ولار: باسەنوۆ ب.ك.، ودينسوۆ ۆ.د.، ودينسوۆا و.يۋ.، سىزدىكوۆا گ.ت.، راحمەتوۆا يۋ.ا.، كاماليەۆ ا.م. «ەكونوميكا جəنە ەسەپ» كافەدراسىندا 1996 جىلدان باستاپ 2016 جىلعا دەيىن 4 وقىتۋشى ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دəرەجەسىن الدى – جۋنۋسوۆ ب.گ. نۋرماگامبەتوۆ ك.ر.، كۋساينوۆ ك.ك.، يسكاكوۆ ا.ج.; 16 وقىتۋشى ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دəرەجەسىن – ابراحمانوۆا ا.ۋ.، باراكايەۆ ا.ن.، بيليالوۆ ك.، كوجاحمە- توۆا گ.ا.، نۋرگاليەۆا ا.ش.، بالابەكوۆا ا.ك.، كاريموۆ ب.ك.، بەلگيبايەۆا ا.س.،ساۆچەنكو ي.پ.، ەسماگۋلوۆا ن.د.، شاۋكەروۆا ز.م.، ۋتار- بايەۆا گ.ك.، اشيموۆا ي.د.، جۋماگۋلوۆا ا.ك.، كۋرمانوۆ ر.ج.، فادەەۆ ا.ا. 1996-2016 جىلدار ارالىعىندا ەكونوميكا، مەنەدجمەنت جəنە ماركەتينگ ماماندىقتارى بويىنشا 100-دەن اسا تۇلەكتەر ماگيسترا- تۋرانى اياقتادى. 1997 جىلى «ەسەپ، قارجى جəنە سالىق سالۋ» » كافەدراسى اشىلدى. كافەدرادا جۇمىس اتقارعان وقىتۋشىلار كۋساينوۆ ك.ك.، مۋگجانوۆ ج.ب.، سيماكينا ا.م.، كوجەبايەۆ م.ۋ.، راحيموۆا گ.ا.، تاتين ي.س. جəنە ت.ب. 2003 جىلدان باستاپ كافەدرا «قارجى جəنە نەسيە» دەپ اتالدى. وسى كەزگە دەيىن 1500 تۇلەك وقىتىپ شىعارىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا كافەدرادا 6 ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى، 7 ماگيستر جۇمىس اتقارادى. 20 جىل اراسىندا 1 دوكتورلىق، 3 كانديداتتىق ديسسەرتاسيا قورعالدى. 2010 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇزدىك جاس عالىم اتاعىن العان وقىتۋشى ەسماگۋلو- ۆا ن.د. 2013 جىلى يسكەنديروۆا س.ك. بعم جوو ەڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى اتاندى. انگليانىڭ جوعارعى وقۋ ورنىندا 3 وقىتۋشى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا تاعىلىمدامادان ٴوتتى. ل. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە دوكتورانتۋرادا جۋسۋپوۆ ر.س.، ا. پۋشكين اتىنداعى ومبى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اسپيران- تۋرادا كۋساينوۆا ا.ا ٴوز بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋدە. مول تاريحى بار ٴبىلىم ورداسىن 20 جىل ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىعىن بىتىرگەن تۇلەكتەر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماقتانىشى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنى ٴبىرقاتار تۇلەكتەرىمىز س. سەيفۋلين اتىنداعى قاتۋ-دە ۇستازدىق ەتۋدە: اۋىل شارۋاشىلىق عىلىمدارىنىڭ كان- ديداتتارى بەگالينا ا.ا. (دوسەنت)، بايتەلەنوۆا ا.ا.، ساعالبەكوۆ ە.ۋ.، اگرونوميا ماگيسترى زوتوۆا ل.پ.; ماليسكايا ن.ۆ. – م. قوزىبايەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى; ۆينوكۋروۆ ۆ.ا. رەسەي يشيم اۋىل شارۋاشىلىعى زەرتتەۋ ستانسياسىنىڭ جەتەكشەسى; بەكيموۆا گ.ب.، بەكيشەۆا گ.ك.، سىزدىكوۆا ل.ت.، مۋحانبەت ا.ك. – وقۋ مەكەمەسىندە وقىتۋشىلار; اگيبايەۆا ۆ.م. – زەرتحاناشى. جوو اشىلعاننان باستاپ ٴبىرتالاي ماماندارمەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى قامتىلدى. «ۇستازدان شəكىرت وزار» دەمەكشى وسى ىستە كوپتەگەن تۇلەكتەر وقۋ ورنىنان ٴبىلىم الىپ ٴوز ورنىن- دارى تاپتى. ولار ٴوز وتانىنا ادال قىزمەت جاساۋدا. تۇلەكتەرىمىز وبلىستىق، ايماقتىق، اۋىل شارۋشىلىق سالالارىندا جمش باسقارمالارى، باس اگرونوم، ەكونوميست، ينجەنەر، زووتەحنيكتار بولىپ جۇمىس اتقارۋدا. بيكەنوۆا ا.، ابساتتاروۆا ا. – قر اشم «اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ سورت سىناۋى بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسياسىنىڭ» كوكونىس داقىلدارى بويىنشا باس اگرونومدارى، كانافين ە.ا. – «agrocomplexexpert» زەرتحاناسىنىڭ ديرەكتورى، كاسىموۆ ج. – قر اشم اوك ميك وسىمدىكتەر كارانتينىنىڭ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ مم اقمولا فيليالىنىڭ ديرەك- تورى، س.سەريكوۆ - ازاماتتار ٴۇشىن ۇكىمەتتىڭ كوممەرسيالىق ەمەس مەملەكەتتىك كورپوراسياسىنىڭ «جەر كاداسترىنىڭ جəنە مەنشىك تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ» ٴبولىمى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كوجاحمەتوۆ ە. – توپىراقتانۋشى، بيرجانوۆ ب.، كاراۋلوۆ س. – گەوبوتانيكتەر، راحيمجانوۆ ب. – رەسپۋبليكالىق عىلىمي-əدىستەمەلىك ورتالىقتىق اگروحيميالىق قىزمەتىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس ايماقتىق مم فيليالىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، ۋايسوۆا گ.ت.، جۋماكا- ەۆ ا.ر.، اسانوۆا ن.م. – «سولتۇستىك قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى عزي» ٴجشس-نىڭ كىشى عىلىمي قىزمەتكەرلەرى; كايىرجانوۆ ت. – اقمولا وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ينسپەكسياسىنىڭ مامانى، شۆارسكوپ س.ۆ. – «ەۆرازيا گرۋپپ كازاحستان» ٴجشس-نىڭ سەرۆيستىك ٴبولىمىنىڭ باسشىسى، گاسانوۆ م.ۆ. – اقمولا وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ينسپەكسيا ٴبولىمىنىڭ باسشىسى جəنە ت.ب. ٴبىز وسىنداي تۇلەكتەرىمىزدى əردايىم ماقتان ەتەمىز. «ٴومىر – ۇلكەن مەكتەپ، وقۋ – ٴبىلىم ازىعى، ٴبىلىم – ىرىس قازىعى». ۋنيۆەرسيتەتتە وتاندىق ٴبىلىم بەرۋ دəرەجەسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 2014 جىلى وقۋ-عىلىمي-تəجىريبەلىك كەشەن اشىلدى. وندا «اگرو- نوميا»، «توپىراقتانۋ جəنە اگروحيميا» ماماندىقتارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەر تəجىريبەدەن وتۋدە. سونىمەن بىرگە كەشەندە بيداي، ارپا، س ۇلى، كۇنباعىس، جۇگەرى جəنە تاعى دا باسقا اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ سورتتارىنا، بۋداندارىنا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. 2014-2015 جىلدارى وقۋ-عىلىمي-تəجىريبەلىك كەشەنىندە 30 ستۋدەنت عىلىمي جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، ونىڭ نəتيجەسى بويىنشا ديپلومدىق جۇمىستارىن قورعادى. 2015 جىلى وقۋ مەكەمەسىندە «سەلەكسيا جəنە تۇقىم شارۋاشىلىعىن» زەرتتەۋ زەرتحاناسى اشىلدى. ونىڭ قاراماعىندا 2 اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى: الەنوۆ ج.ن. - جەتەكشى، سىزدىكوۆا گ.ت. - عىلىمي قىزمەتكەرى، ماگيستر ايداربەكوۆا ت.ج.، ەسماگامبەتوۆا م.م. جۇمىس اتقارادى. 2016 جىلى ش.ۋəليحانوۆ اتىنداعى كمۋ-دە اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ك.ك.ابدۋللايەۆتىڭ باسقارۋىمەن ايماقتىق دəندىك حولدينگىمەن شارتقا وتىردى. شارتتىڭ ماقساتى - اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەگەتىن ٴدəندى داقىلداردىڭ، ناقتى جازدىق جۇمساق بيدايدىڭ ٴəرى قازاقستان ايماقتارىندا شىعارىلعان تەز، ورتا جəنە كەش پىسەتىن سورتتارىن اقمولا وبلىسىنىڭ ٴتۇرلى توپىراق-كليماتتىق اۋداندارىندا جەرسىندىرۋ بەلگىلەرىن انىقتاۋ ارقىلى عىلىمي جۇمىس جۇرگىزۋ. عىلىمي جۇمىستىڭ نəتيجەسىندە كوپ سورتتار مەن لينيالاردىڭ اراسىنان ٴبىزدىڭ جەرگە بەيىمدەلگەن جاڭا سورتتار شىعارۋ. 2 جىلدا 41 سورت، 11 لينيا جəنە 150 شەتەلدىك سورتتار، نومىرلەر تاناپتىق جəنە زەرتحانالىق بايقاۋدان وتكىزىلدى. بۇگىنگى كۇنى عىلىمي جۇمىستار جالعاستىرىلۋدا. 2016 جىلدىڭ 30 شىلدەسىندە اۋقىمدى سەمينار وتكىزىلدى. سەميناردا ايماقتىق ٴدəندى حولدينگتىڭ مۇشەلەرى، جەكە شارۋاشىلىقتاردان ماماندار قاتىستى. تəجىريبە ۋچاسكەسىندە وندىرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارى كورسەتىلىپ، مامانداردىڭ پىكىرلەرىمەن الماستىق. ساراماندىق تəجىريبە جۇمىستارىنىڭ جالعاسى – 2016 جىلدىڭ كۇزىندە 28 كۇزدىك بيداي جəنە قارابيداي سورتتارى سەبىلدى. ەندىگى جىلى باعدارلاما بويىنشا كۇنباعىس، جۇگەرى جəنە كوپجىلدىق شوپتەردىڭ سورتتارىنا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. «... ۇرپاعىنا ۇمىتكە ساي ٴبىلىم بەرىپ، تəربيەلەيتىن ەل وزادى» دەمەكشى بۇگىنگى تاڭدا س. سəدۋاقاسوۆ اتىنداعى اگرارلىق- ەكونوميكالىق ينستيتۋتىندا اگرونوميا، توپىراقتانۋ جəنە اگروحيميا، اگرارلىق تەحنيكا جəنە تەحنولوگيا، مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ٴوندىرۋ تەحنولوگياسى، ورمان رەسۋرستارى جəنە ورمان شارۋاشىلىعى باكالاۆرلارىن دايارلاۋدا كوپتەگەن وقىتۋشىلار اتسالىسۋدا، ونىڭ ىشىندە 5 عىلىم دوكتورلارى، 16 عىلىم كانديداتى، 2 دوكتور phd عىلىم اتاقتارىنا يە ماماندار، 23 ماگيستر ەڭبەك ەتۋدە. پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىنىڭ دəرەجەلىلىگى 50 پايىزدان استام. وقۋ بارىسىندا كافەدرالارداعى زەرتحاناشىلار سەيلوۆا ب.ت، اگيبايەۆا ۆ.م.، كابدۋشەۆا ا.ە.، ابجانوۆا ا.ك.، ۋنايبەكوۆا ج.ە. ۇلەستەرى دە زور. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 20-جىلدىعى اياسىندا وقۋ ورداسىنا ۇلكەن ابىروي، قىزمەت جاساپ جاتقان ۇجىمىنا جاڭا جەتىستىكتەر، شىعارماشىلىق تابىس، زور دەنساۋلىق تىلەيمىز! جاڭا باستامالاردا تەك قانا سəتتىلىك بولىپ، ٴبىلىم مەن عىلىمنىڭ شىڭىنان كورىنە بەرىڭىزدەر دەمەكپىز.

«سەلەكسيا جəنە تۇقىم شارۋاشىلىعى» زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشىلەرى ا.-ش.ع.ك.، دوسەنت ج.ن. الەنوۆ، دوكتور phd س.ك.ماحانوۆا


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي