BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

تاۋەلسىزدىك تۇعىرىندا. وسكەمەن: بۇرىن جانە ٴقازىر

فوتو: Ⓒ

وسكەمەن، baq.kz. شىعىس قازاقستان وبلىسى – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان الپاۋىت ونەركاسىپتەرى، اتى اڭىزعا اينالعان تاريحي جەرلەرى، الىپ تۇلعالارى، تاماشا تابيعاتى بار ولكە. وبلىس ورتالىعى – وسكەمەن جىلدان جىلعا قۇلپىرىپ، گۇلدەنىپ كەلەدى. قالاداعى ٴاربىر وزگەرىس، ٴاربىر جاعىمدى جاڭالىق قالاي دا تاۋەلسىزدىكپەن بايلانىستى. ەندەشە، تاۋەلسىزدىك العانعاننان كەيىنگى جىلدارى قالادا قانداي وزگەرىستەر بولعانىن فوتولارمەن كورسەتپەكپىز.

قالا تاريحى

وسكەمەن قالاسىنىڭ ىرگەتاسى 1720 جىلى ەرتىس پەن ٴۇلبى وزەندەرىنىڭ ساعاسىنا بەكىنىس رەتىندە قالانعان.

1828 جىلى وسكەمەننىڭ العاشقى قۇرىلىس جوسپارى جاسالىپ، 2000 عانا تۇرعىنى بار ەلدى مەكەنگە - پوشتا جانە پوليسيا بولىمشەلەرى، سوت عيماراتى، مەشىت پەن مۇسىلماندار ۋچيليششەسى سالىنعان. سونداي-اق، ەلدى مەكەن اۋماعىن ۇلعايتۋ ٴۇشىن قوسىمشا كىرپىش زاۋىتتارى تۇرعىزىلعان.

1868 جىلى وسكەمەنگە قالا مارتەبەسى بەرىلدى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى باسقىنشىلاردىڭ ٴقاۋپى تونگەن رەسەيدىڭ باتىس وڭىرىندەگى زاۋىتتاردىڭ ٴبىرازى وسكەمەن قالاسىنا كوشىرىلەدى. وسىلايشا وسكەمەن مىرىش زاۋىتى، تيتان-ماگنيي، ٴۇلبى مەتاللۋرگيالىق جانە ماشينا قۇراستىرۋ زاۋىتتارىنىڭ ىرگەتاسى قالانادى. اتالمىش كەزەڭ وسكەمەن قالاسى تۇرعىندارىنىڭ ۇلتتىق قۇرامىن وزگەرتىپ، قالاداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسىن كۇرت تومەندەتتى.

وسكەمەننىڭ ەكىنشى سەرپىلىسى سوعىستان كەيىنگى جىلدارى باستالدى. بۇل جىلدارى قالا ىرگەسىندە وسكەمەن جانە بۇقتىرما سۋ ەلەكتر ستانسيالارى سالىنىپ، قالانىڭ سول جاعالاۋىنا اۆتوكولىك وتەتىن الىپ كوپىر سوعىلدى.

1970 جىلدارى قالانىڭ باس جوسپارى جاسالىپ، ەندىگى قۇرىلىستاردى قالانىڭ ەرتىس وزەنىنىڭ كۇنگەي باعىتىنداعى بولىگىنە سالۋ كوزدەلدى.1980 جىلدارى باستالعان قايتا قۇرۋ، توقىراۋ جىلدارى مەن ودان كەيىنگى سوۆەت وداعىنىڭ ىدىراۋى بۇل جوسپاردى ىسكە اسىرمادى.

1991 جىلى تاۋەلسىز قازاقستان اتانعالى - سوۆەت وداعى كەزەڭىندە ىسكە اسپاي قالعان ٴىرى جوبالار قايتا جانداندى. قالانىڭ ۇلتتىق قۇرامى وزگەرىسكە ۇشىراپ، قازاقتاردىڭ سانى ارتا باستادى. ايۋىل-ايماقتىڭ حالقى قالاعا كوشىپ، تيتۋلدى ۇلتتىڭ ۋربانيزاسياسى باستالدى.

1997 جىلى شىعىس قازاقستان مەن سەمەي وبلىستارى بىرىكتىرىلىپ، وسكەمەن قالاسى ٴىرى وبلىستىڭ ورتالىعىنا اينالدى.

«يۋبيلەينىي» كينوتەاترى

وسكەمەندەگى 5 كينوتەتردىڭ ٴبىرى – «يۋبيلەينىي» كينوتەاترى. ول 1970 جىلعا قاراي قازان توڭكەرىسىنىڭ 50 جىلدىعىن تويلاۋ اياسىندا سالىنىپ، العاش رەت ۇلكەن فورماتتاعى كينوفيلم قويىلعان. 2013 جىلى باستالعان جوندەۋ جۇمىستارى 2015 جىلدىڭ كۇزىندە اياقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جەر قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى دەمالۋعا باراتىن كورىكتى جەرلەردىڭ بىرىنە اينالدى.

«xx عاسىردىڭ ورتاسىنا دەيىن بۇل جەردە جەم-شوپ ساتاتىن بازار بولعان. ٴدال وسى جەردە جىلقىلار مەن تۇيەلەر جەم-شوپ جەپ تۇراتىن كورىنىس ٴالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا. جولدىڭ قاراما-قارسى باعىتىندا ٴبىزدىڭ كورشىمىز تۇراتىن. اپام ولاردىڭ ۇيىنە بارىپ، ٴسۇت الاتىن»، - دەيدى قالا تۇرعىنى ۆياچەسلاۆ ۋسوۆ.

ورتالىق الاڭ

1958 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قالانىڭ ورتالىق الاڭىنا پرولەتاريات كوسەمى ۆلاديمير لەنيننىڭ ەسكەرتكىشى ورناتىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جەرگە وسكەمەن قالالىق اكىمدىگى مەن ابايدىڭ ەسكەرتكىشى ورنالاسقان. جالپى، سوۆەت وداعى كەزەڭىندەگى ەسكەرتكىشتەر وسكەمەندەگى سولجاعالاۋ ساياباعىنىڭ ٴبىر بۇرىشىنا ورنالاستىرىلدى. لەنيننىڭ ٴبىر ەمەس، بەس ەسكەرتكىشى سول جەردە تۇر.

مەتاللۋرگتەر مادەنيەت ٴۇيى

1957 جىلعى 30 ساۋىردە وسكەمەن قالاسىندا مەتاللۋرگتەر مادەنيەت سارايى اشىلدى. اتالعان كەزەڭدە ساۋلەتشىلەر اراسىندا كلاسسيكالىق ساۋلەتكە دەگەن ەلىكتەۋشىلىك قىزىپ تۇرعان بولاتىن. مەتاللۋرگتەر مادەنيەت سارايىنىڭ كەيبىر ەلەمەنتتەرىنىڭ ەجەلگى ساۋلەت ونەرىنە ۇقساعانى وسىدان بولار. اتاپ ايتساق، ونىڭ كىرەبەرىسىندەگى تىرەۋ كولوننالارى ٴبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى بەسىنشى عاسىردا ەجەلگى گرەكيادا تانىمال بولعان كورينفتىك ستيلدە سالىنعان.

بۇگىندە اشىلعانىنا 60 جىلدان استام ۋاقىت وتكەن ساۋلەت ونەرى ەلىمىزدە العاش اشىلعان دوستىق ٴۇيىنىڭ عيماراتى رەتىندە پايدالانىلۋدا. ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتار مۇندا كوشپەس بۇرىن عيمارتقا تولىق جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ٴبىرىنشى جانە ەكىنشى قاباتىنداعى بولمەلەر مەن اكت زالىن جوندەۋگە كەتكەن جارتى جىل ۋاقىت مادەنيەت سارايىنىڭ العاشقى قالپىن ساقتاپ قالدى. ەسكى ليۋسترالارى قالپىنا كەلتىرىلىپ، عيماراتتىڭ قاسبەتى قايتا ارلەندى. مادەنيەت سارايىنىڭ الدىنداعى سۋبۇرقاق قايتا تۇرلەنىپ، زاماناۋي جارىق شامدارىمەن جارىقتاندىرىلدى.

وسكەمەن ورتالىق مەشىتى

1990 جىلى ٴدىندار قاۋىم تالابىمەن قالا اكىمشىلiگى «فاكەل» كينوتەاترىن مەشiت ٴۇيi ەتiپ قايتا جابدىقتالعان. بۇل مەشىت تاريحي ەسكەرتكىش بولىپ سانالادى. ونىڭ ىرگەتاسىنىڭ قالانعانىنا بيىل 120 جىلدان استى. ٴدىن جاناشىرلارى مەن كاسىپكەر ازاماتتاردىڭ قارجىلاي كومەگى ارقاسىندا 2017 مەشىت كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ، وسكەمەن ورتالىق مەشىتى رەتىندە حالىققا قىزمەت ەتىپ كەلەدى.

2012 جىلى تامىز ايىندا وسكەمەننىڭ سول جاعالاۋىندا 3 000 ادامعا ارنالعان حاليفا التاي مەشىتى بوي كوتەردى. 2009 جىلى قۇرىلىسى باستالعان مەشىت كولەمى جونىنەن استانا قالاسىنداعى «نۇر استانا» مەن «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنەن كەيىنگى ورىندى يەلەنەدى.

جاڭا مەشىتتە ٴبىر مەزەتتە ٴۇش مىڭ ادام قۇلشىلىق جاساي الادى. مەشىت قۇرىلىسىنا 1،5 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسالعان. 11-دەن استام مەردىگەر كومپانيا قۇرىلىس جۇمىسىنا قاتىسقان.

عيماراتتىڭ جالپى بيىكتىگى – 20 مەتر، مۇنارالارىنىڭ بيىكتىگى – 63 مەتر. عيماراتتىڭ ٴبىرىنشى قاباتىندا ٴۇش قاتىمحانا ورنالاسقان. ەڭ ۇلكەنى 300 ادامدىق، قالعان ەكەۋى 70 ورىندىق. وعان قوسا اس بولمەسى بار. ال ەكىنشى قاباتتا قۇران-كارىمدى ۇيرەنەتىن جانە وقيتىن ەكى سىنىپ بولمەسىمەن قاتار دارەت الۋ ورنى قاراستىرىلعان. سونداي-اق، مىڭ جارىم ادامعا ارنالعان شاعىن زال جۇمىس ىستەيدى. عيماراتتىڭ ٴۇشىنشى قاباتىندا بالكونىمەن قوسقاندا سىيىمدىلىعى 2500 ورىندى قۇرايتىن نامازحانا. ەر-ازاماتتار نەگىزگى زالدا ناماز وقىسا، ايەل ادامدار بالكوندا عيبادات-قۇلشىلىقتارىن جاسايدى. مەشىتكە كەلۋشىلەردىڭ كولىكتەرىن قوياتىن اۆتوتۇراق تا جوسپاردان تىس قالماعان.

شىعىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترى

قازىرگى ورىس تەاترىنىڭ تاريحى 1902 جىلدان باستالادى. ول كەزدە حالىق ٴۇيى دەپ اتالعان. 1936 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسى جەكە وبلىس بولىپ، وسكەمەن قالالىق تەاتر وبلىستىق ستاتۋسىن الدى. 1941 جىلى تەاتر عيماراتى، گەرمانياعا قارسى كۇشتەردى جۇمىلدىرۋ ورتالىعىنا اينالدى.

1946 جىلى وسكەمەن قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن، وبلىستىق دراما تەاترىنا، قازاق حالقى جامبىلدىڭ تۋعانىنا 100 جىلدىعىنا ارنالىپ، تەاترعا اقىننىڭ ەسىمى بەرىلدى.

2000 جىلدىڭ اقپان ايىندا شىعىس قازاقستان وبلىستىق جامبىل اتىنداعى دراما تەاترىندا قازاق ترۋپپاسى اشىلدى. ترۋپپا ەڭ العاشقى ماۋسىمىن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش - بايان سۇلۋ» سپەكتاكلىمەن اشتى.

2012 جىلى وسكەمەن قالاسىندا تەاتردىڭ جاڭا عيماراتى سالىندى. العاشقى كەزدە ول عيمارات قازاق دراما تەاترىنا ارنالىپ سالىنادى دەلىنگەن، ٴبىراق ٴقازىر بۇل مادەني وشاق ورداسىندا قازاق جانە جاستار تەاترلارى جۇمىس ىستەۋدە. جاستار تەاترى 2015 جىلى قۇرىلدى.

شىعىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ جاڭا عيماراتى 2015 جىلدىڭ 7 ساۋىرىندە،قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى قاتىسۋىمەن سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. تەاتردا ەكى كورەرمەن زالى، ۇلكەنى - 600 ورىندىق، بىرنەشە رەپەتيسيالىق، مۋزىكالىق، بالەت، ترەناجەر زالدارى، گريم بولمەلەرى بار. تەاترعا قاجەتتى جارىق جانە مۋزىكا بولىمدەرىنە ارنالعان ارنايى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلعان، دىبىس جازۋ ستۋدياسى بار.

ەتنواۋىل

شىعىس قازاقستان وبلىستىق ساۋلەت-ەتنوگرافيالىق جانە تابيعي-لاندشافتىق مۇراجاي-قورىعى قازاقستان اۋماعىندا العاش رەت وسكەمەندە سالىندى. بۇل جەردە ەكوساياباق تا، ەتنواۋىل دا، حايۋاناتتار باعى دا، قايىقتار بەكەتى دە، اسكەري كەشەن مەن بالالار قالاشىعى دا بار. ەتنواۋىل اۋماعىندا ٴحىح جانە حح عاسىرلارى شىعىس قازاقستان اۋماعىندا ٴومىر سۇرگەن حالىقتاردىڭ ۇيلەرى سالىنعان. بۇل جەردەن قازاقتىڭ كيىز ۇينەن باسقا تاتار، ۇيعىر ۋكراين، كارىس، نەمىس، ازەربايجان جانە باسقا دا ۇلتتاردىڭ ۇيلەرىن كورىپ، تۇرمىس-سالتىمەن تانىسۋعا بولادى.

سول جاعالاۋ سۇلۋ كەلبەت

1974 جىلى ٴساۋىر ايىندا وسكەمەننىڭ سول جاعالاۋىندا العاشقى عيمارات سالىندى. ول جىبەك-ماتالار كومبيناتىنىڭ ماماندارىنا ارنالعان توعىز قاباتتى جاتاقحانا ەدى. قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلمەگەندىكتەن، قۇرىلىس جۇمىستارى سونىمەن توقتاپ قالعان. قازىرگى ۋاقىتتا ول جمك ىقشاماۋدانى دەپ اتالادى. 1970 جىلدارى قالانىڭ باس جوسپارىنا كىرگەن ەرتىس وزەنىنىڭ كۇنگەي باعىتىنداعى بولىگىنە قۇرىلىس جۇرگىزۋ يدەياسى 2000 جىلداردان باستاپ جۇزەگە اسا باستادى. قازىرگى ۋاقىتتا قالانىڭ سول جاعالاۋىندا تۇرعىن ۇيلەر مەن مەشىت، تەاتر، نەكە قييۋ سارايى، مۇز ايدىنى جانە تاعى دا باسقا ماڭىزدى عيماراتتار بوي كوتەرگەن.

بۇل – وسكەمەن قالاسىنىڭ بۇگىنگى كەلبەتى جانە مۇنىڭ ٴبارى تۇعىرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەمىسى. ال ٴسىزدىڭ قالاڭىزدا تاۋەلسىزدىك العالى قانداي وزگەرىس بولدى، وقىرمان؟

ايزەرە سۇلتان

فوتوسۋرەتتەر: ازامات تەمىربەك، مەرەي قايناروۆ، تىلەۋبەك شاياحمەت جانە اشىق دەرەككوز


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي