BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

1911 – 2019 ارالىعىنداعى دوڭىز جىلىندا ەستە قالعان وقيعالار

استانا، baq.kz. دوڭىز – جىل قايىرۋدىڭ سوڭعى جىلى. كەيبىر تۇركى ەلدەرى، سونداي-اق قازاقستاننىڭ كەيبىر جەرلەرى، مۇنى «قارا كيىك جىلى» دەپ تە اتايدى. بۇل جىلدى حالىق پəلە-جالا كوپ بولادى دەپ جاقسى اتاماسا دا، كوبىنە ول تاريحتا وتە جايلى، تىنىش جىل بولعان. ماسەلەن، قازاق-جوڭعار سوعىسىنداعى ۇلكەن جەڭىس 1729 دوڭىز جىلى بولدى، دەپ جازادى altaynews.kz.

سونىمەن، دوڭىز جىلى قازاق ٴۇشىن قانداي جىل؟ تاريحي شەگىنىس جاساپ، وسى جىلدارداعى وقيعالارعا قىسقاشا شولۋ جاساپ كورەلىك.

1911 جىلى 4 قاڭتاردا الماتىدا (ول كەزدە ۆەرنىي) ماگنيتۋداسى 10 بالدىق جەر سىلكىنىسى بولعان. 452 ادام قازا تاۋىپ، 740 ادام زارداپ شەككەن. 1094 ٴۇي قيراعان.

احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ «ماسا» جيناعى وسى جىلى ورىنبور قالاسىندا باسىلىپ شىققان.

1923 جىلى ەلىمىز رەسەيدىڭ قۇرامىنداعى اۆتونومدى رەسپۋبليكا بولىپ تۇردى. وسى جىلى بولعان ەڭ ماڭىزدى وقيعا – قازان ايىندا رەسپۋبليكادا ٴىس قاعازدارىن قازاق تىلىندە جۇرگىزۋ تۋرالى دەكرەت قابىلداندى. لەنيننىڭ ۇلت ساياساتى كەزىندە قابىلدانعان وسى قۇجات، وكىنىشكە قاراي، ستالين كەلىسىمەن ەكىنشى كەزەككە ىعىسىپ قالدى. دەي تۇرعانمەن، وسى جىلدان باستاپ تۋۋ تۋرالى كۋالىك، پاسپورت، ٴبىلىم تۋرالى اتتەستات سەكىلدى قۇجاتتار ورىس تىلىمەن قاتار قازاق تىلىندە دە تولتىرىلا باستادى.

1935 كەلەسى دوڭىز جىلى – 1935 جىلى ەلىمىزدە كولحوزداستىرۋ ٴۇردىسى تولىعىمەن اياقتالدى.

1947 جىل اقشا رەفورماسىمەن جانە كارتوچكالىق جۇيەنىڭ جويىلۋىمەن تاريحتا قالدى. رەفورما كەزىندە كوماندالىق تارتىپپەن حالىقتىڭ جالاقىسى كوتەرىلىپ، تاۋارلاردىڭ باعاسى تومەندەتىلدى. كسرو ىدىراعانشا جالعاسقان تاۋارلاردىڭ تاپشىلىعى، ياعني «دەفيسيت اۋرۋى» وسى كەزدەن باستاۋ الدى دەيدى ەكونوميست ماماندار.

ٴدال وسى جىلى وڭىرىمىزدە وسكەمەن قورعاسىن-مىرىش زاۋىتىنىڭ ىسكە قوسىلعانىن دا اتاپ وتكەن ٴجون.

1947 جىلى الەكسەي بودنيا اتتى قويشى ۇشاتىن تاباق كورگەنىن ايتقان. بۇل قازاقستان جەرىندەگى بوگدە پلانەتالىقتار جايلى العاشقى قاۋەسەتتەر شىققان جىل بولدى دەۋگە بولادى.

1959 بۇل جىلى «تەمىرتاۋ قاقتىعىسى» بولدى. تەمىرتاۋداعى قۇرىلىستا 25 مىڭداي ادام جۇمىس ىستەگەن. 1957 جىلى تەمىرتاۋعا بولگاريادان جۇمىسشىلار كەلەدى. بۇل جۇمىسشىلار ارنايى ۇيلەرگە ورنالاسىپ، اس-اۋقات جاعىنان دا تارشىلىق كورمەگەن. ال، جەرگىلىكتى جۇمىسشىلار شاتىرلاردا، جەرتولەلەردە جايعاسقان بولاتىن. 1959 جىلعى 1 تامىز كۇنى تاڭعى اس ىشۋگە كەلگەن جۇمىسشىلاردى بولگار جۇمىسشىلارى تاماقتانىپ العانشا اسحاناعا جىبەرمەي قويعان. سودان سوڭ قۇرىلىسشىلار ٴوز كەزەگىنە شىعۋدان باس تارتادى. اشىنعان بىرەۋى ەسىك الدىنداعى كۆاس قۇيىلعان بوشكەنىڭ قۇلپىن ج ۇلىپ الىپ، كۆاس ىشەدى. بۇل قاقتىعىس تامىز ايىنىڭ 4 كۇنى تولىقتاي باسىلعان.

1959 جىلى ەلدە مىندەتتى سەگىزجىلدىق ورتاشا ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. حالقىمىزدىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيى وسى كەزەڭنەن باستاپ جوعارى قالپىنان تۇسكەن ەمەس.

1971 جىلى 28 ماۋسىمدا سول كەزدەگى وزبەك رەسپۋبليكاسىنا بەرىلگەن وڭتۇستىكتەگى ەگىستىك جانە جايىلىمدىق جەرلەردىڭ ٴبىر بولىگى قايتادان قازاقستان تارابىنا قايتارىلدى.

1983 وكىنىشكە قاراي، قازاقستان ٴۇشىن قارالى جىلدار قاتارىنان سانالادى. وسى جىلى 30 تامىزدا قازان قالاسىنان ۇشىپ كەلگەن تۋ-134 ۇشاعى الماتى اۋەجايىنا جاقىنداي بەرگەندە قۇلاپ، بورتتا بولعان بارلىق 90 ادام قازا تاپتى. اۋە كەمەسى ديسپەتچەردىڭ قاتەلىگى سالدارىنان ٴتۇن مەزگىلىندە دولان تاۋ شىڭىنا سوعىلعان.

1995 جىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ٴتورتىنشى جىلى بولاتىن. وسى جىلى قازىرگى قولدانىستاعى اتا زاڭىمىز بۇكىلحالىقتىق رەفەرەنۋم نەگىزىندە قابىلداندى.

1995 جىلى ەلدە اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى اتاپ ٴوتىلدى.

«حابار» تەلەارناسى جۇمىس ىستەي باستادى. ول قازاق تەلەۆيزياسى اقپاراتتىق قىزمەتىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلدى.

2007 جىلدىڭ ەنشىسىندەگى قازاقستاننىڭ جەتىستىگى – وسى جىلى ەقىۇ ٴتوراعالىعىنا تولىق قول جەتتى.

2007 جىلدىڭ ٴساۋىر ايىنان باستاپ ەلىمىزدە كازينو، قۇمار ويىندار ورتالىقتارى جاپپاي جابىلىپ، ويىنحانالاردىڭ بارلىعى قاپشاعاي جانە بۋراباي قالالارىندا شوعىرلاناتىن بولدى.

2007 جىلى الماتىداعى تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتىندەگى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ الاقان ٴىزى بار قولا كىتاپشا قولدى بولدى.

2019 بۇل جىل بۇكىل قازاق ەلىنە ٴوز جاقسىلىعىن الا كەلسىن دەگەن تىلەكتەمىز. كەلە جاتقان جاڭا دوڭىز جىلى قۇتتى، بەرەكەلى بولسىن!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي