بۇحارا: تەمىرشىلىك مۋزەيىندەگى كوشپەلىلەر ٴىزى - جادىگەر|06 ماۋسىم 2017، 10:37
BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

بۇحارا: تەمىرشىلىك مۋزەيىندەگى كوشپەلىلەر ٴىزى

ادامزات تاريحىنداعى تەمىر ٴداۋىرى – كۇللى تاريحتىڭ بۇرىلىس كەزەڭى سانالادى. سوعىس جانە ەڭبەك قۇرالدارى تەمىردەن جاسالىپ، مەتاللۋرگيانىڭ تارالۋىمەن سيپاتتالاتىن ادامزات وركەنيەتىندەگى العاشقى قاۋىم جانە ەرتەدەگى تاپتىق داۋىرلەر تىم ارىعا كەتەدى. ال، تەمىر داۋىرىنەن كەيىنگى كوشپەلىلەر تاريحى مۇلدە اسقاق، جەڭىستى بەتتەرمەن پاراقتالادى.

ٴالقيسسا، دەرەكتەرگە جۇگىنسەك:

ول حرونولوگيالىق جاقتان ٴبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى ٴىح-vىى عاسىرلاردى ٴوز ىشىنە الادى. ارحەولوگيالىق دەرەكتەرگە قاراعاندا، تەمىر ٴداۋىرى ٴار ايماقتاردا ٴارتۇرلى بولعانى بايقالادى. تەمىر قورىتۋ ب.ز.ب. 2-مىڭجىلدىقتا بەلگىلى بولىپ، ب.ز.ب. ٴىى عاسىرىندا الدىڭعى ازيا مەن زاكاۆكازيادا، ٴۇندىستاندا كەڭىنەن تارالعانىن الەم تاريحىندا جازىلىپ كەلەدى.

كەلتىرىلگەن دەرەكتەر ەۋرازيادا، سونىڭ ٴبىر بولىگى ورتالىق ازيادا تەمىر ٴداۋىرى ٴبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىن 2 مىڭىنشى جىلداردا پايدا بولعانىن تىلگە تيەك ەتكەن. بۇل ٴبىرقانشا العا كەتۋشىلىك پىكىر دەۋگە بولادى. سەبەبى، بۇدان بۇرىنعى جارىق كورگەن تاريحي ەڭبەكتەردە ورتالىق ازيادا تەمىر ٴداۋىرىنىڭ كەلىپ شىعۋىن ب.ز.ب. 1-مىڭجىلدىعىنا جاتقىزىپ كەلگەن بولاتىن. قولداعى ارحەولوگيالىق وسى ٴداۋىردىڭ جادىگەرلەرىنىڭ ىشىندە العاشقى كەزەڭگە جاتاتىن تەمىر مەتالدار تابىلدى. سولاي بولسا، ورتالىق ازيا – تەمىر ٴداۋىرىنىڭ العاشقى پايدا بولعان ايماقتارىنىڭ ٴبىرى. ٴبىراق وسى تەمىر داۋىرىندە ورتالىق ازيادا (قازاق جەرىندە) كوشپەلى شارۋاشىلىق قالىپتاستى دەۋدىڭ قيسىنى كەلمەيدى. بۇرىنعى قولا داۋىرىنەن ادام بالاسىنىڭ تاريحي تەمىر كەزەڭىنە ٴوتۋى، ولاردىڭ دامۋىنىڭ قىزعىندى پاتپەن العا ىلگەرىلەگەنىن كورەمىز. بۇرىنعى داۋىرلەرگە قاراعاندا تەمىر ٴداۋىرى قىسقا ۋاقىت ىشىندە ورتا عاسىرعا وتكەن. بۇل تەمىردەن جاسالعان قۇرالدار تۇرمىستا كەڭ قولدانىلىپ، ٴوندىرىس كۇشى مەن ٴوندىرىس قاتىناسىنىڭ دامۋىن تەزدەتكەنىن كورسەتەدى.

وسى تۇرعىدان كەلگەندە، كۇللى ازياداعى تەمىرشىلىك ونەرىنە قاتىستى بارلىق جادىگەرلەر - كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ ايقىن كورىنىس ھام جەمىستەرى بولىپ ەسەپتەلەدى.

وزبەكستاننىڭ بۇحارا قالاسىندا ورنالاسقان 4 عاسىرعا جۋىق تاريحى بار «تەمىرشىلىك قولونەرىنىڭ تاريحي مۋزەيى» – اتادان بالاعا مۇراگەرلىك جولمەن قالىپ وتىرعان. ٴوزىن باحريددين ۇستا دەپ تانىستىرعان ازامات بۇل مۋزەيدىڭ تاريحى تۋرالى ٴبىراز اڭگىمەنىڭ باسىن قايىردى.

ۇستاحانا شەبەرلەرى تەمىر رۋداسىن بالقىتىپ وتىرعان

«ارعى اتالارىمىز ٴامىر تەمىر داۋىرىنەن جالعاسقان اسكەري قاراۋ-جاقتار مەن ات-ابزەلدەرىن، كۇندەلىكتى تۇرمىستا قولدانىلاتىن تەمىر زاتتارىن، ساندىك بۇيىمداردى، وزگە دە ٴومىردىڭ ٴار قىرىنا قاجەت بولاتىن ٴار مۇلىكتەردى قولدان سوعىپ، اتاعى الىستى شارلاعان ەكەن. ٴتىپتى، تەمىر رۋدالارىن بالقىتىپ، قاجەتكە جاراتىپ وتىرعان. بابالاردان امانات قالعان بۇل ۇستاحانانى مۋزەيگە اينالدىرعانىممەن ٴالى دە ٴوز جۇمىسىمدى اتقارىپ وتىرمىن» دەيدى باحريددين ۇستا.

سۋرەتتەر: ۇلاربەك دالەي ۇلى


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي