BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

سارايشىق قالاسى (xiii - xvi عاسىر)

سارايشىق قالاشىعى 100 گەكتار كولەمى بار، xiii-xvi عاسىرلارعا جاتادى. جايىق وزەنىنىڭ وڭ جاق جاعالاۋىندا، اتىراۋ قالاسىنان 55 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە سارايشىقتان شىعىس پەن باتىستىڭ ورتاعاسىرلىق وركەنيەتتى ورتالىقتارمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىسى تۋرالى اقپارات بەرەتىن جانە التىن وردا ٴداۋىرىنىڭ قالالىق مادەنيەتىنىڭ باي ماتەريالدارى تابىلدى. «حان» قوعامدىق قۇرلىسىنىڭ ارحيتەكتۋرالىق ورنالاسۋىنىڭ كەزەڭدەرىنە زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى.

زەرتتەۋ بارىسىندا «حاننىڭ» سالۋ ەرەكشەلىكتەرى انىقتالدى. سونىمەن بىرگە، وتكەن ماۋسىمدا بەس قۇرىلىس كەزەڭىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك الىندى. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ بارىسىندا قالاشىقتا نۋميزماتيكالىق ماتەريالداردان باسقا قالالىقتاردىڭ كوپتەگەن كۇندەلىكتى قولدانىس زاتتارى تابىلدى: قىشتان جاسالعان زاتتار (قۇمان، قۇمشى، شىعىر، قۇمىرالار، كوزەلەر، شىراقتار، تۇبەكتەر، كەسە، پيالا ) وسىمدىكتەر مەن زوومورفتى ورنەكتەر جانە ٴتۇرلى اراب شريفتىمەن، سونىمەن بىرگە، تراپەزۋندىق جانە قىرىم امفورالارىنىњ بولشەكتەرى، قىتاي فارفورىنان جاسالعان تاباقتىڭ بولىكتەرىمەن بەزەندىرىلگەن. قازبالار بارىسىندا كوپتەگەن سۇيەكتەن، تەمىر مەن قولادان جاسالعان بۇيىمدار كەزدەسەدى. ودان باسقا، ورتاعاسىرلىق مونشانىڭ قالدىعى تابىلىپ، زەرتتەلدى.

ٴابىلعازى باحادۇر-حاننىڭ (ٴحvىىع.) سارايشىقتاعى نەگىزىن باتۋحان (بيلىك قۇرعان ۋاقىتى 1221-1256 ج.ج.) سالعان دەگەن تاريحي پىكىرمەن كەلىسۋگە بولادى. كوپتەگەن كوپەستەر مەن ساياحاتشىلاردىڭ وسىناۋ جولداردىڭ باعىت باعدارلارى تۋرالى، تاۋارلاردىڭ سيپاتى مەن باعاسى جانە قاتىناس ٴتاسىلى تۋرالى جازبالارى مەن حيكايالارى بىزگە دەيىن جەتىپ جاتىر. سارايدان سارايشىققا، ودان ٴارى ۇرگەنشىككە دەيىنگى ساۋدا جولىنىڭ سوقپاقتارىندا قۇدىقتار بولدى جانە كەرۋەن-سارايلار قىزمەت ەتتى. ٴحىى-حىv ع.ع. وسى جول شىعىستى باتىسپەن نەگىزگى جالعاستىرۋشى بولدى.

سارايشىقتا سالتاناتتى ساۋلەتتى سارايلار، كەرۋەن-سارايلار، مونشالار، مەشىت-مەدرەسەلەر جانە باسقا دا عالامات عيماراتتار سالىنعان. ولاردى اتاقتى ساۋلەت ونەرى مەكتەپتەرىنەن وتكەن دارىندى شەبەرلەر تۇرعىزعان قالانىڭ وتە تاماشا جوبالانىپ سالىنعان ٴتۇزۋ دە كەڭ كوشەلەرى مەن الاڭدارى بولعان. قالانىڭ كەلبەتىنەن شىعىستىڭ اسەرى ايرىقشا بايقالدى. كەرۋەن ساۋداسىنان كەلەتىن ٴتۇسىم، اسكەري ولجا، جەرگىلىكتى حالىق تولەيتىن سالىق جانە اسا مول ارزان ەڭبەك كۇشىنىڭ ەسەبىنەن سارايشىق قالاسى تەز ٴوستى.

قازىرگى ۋاقىتتى قالاشىق جەر بەتىنەن تىم تەز جوعالىپ بارادى. بۇل پروسەسس جايىق وزەنىنىڭ ارناسىنىڭ اۋىتقۋىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. سۋدىڭ اساۋ اعىسىنىڭ مادەني قاباتتارىن كۇن سايىن جانە جىلدام شايىپ جاتىر. سوندىقتان دا بۇل كىتاپشانىڭ مىندەتى - حالىقتىڭ تۇڭعيىق تاريحي جادىنان بۇگىنگى ۇرپاققا ٴنار بولىپ تابىلادى. سارايشىق قازىرگى مادەني قاباتتارى - باقىتتى، ماحاببات پەن كۇدەستىكتى، قالالىقتاردىڭ راحاتى مەن ۋايىمىن، اۋىرۋى مەن قايعىسى، تابان ەت، ماڭداي تەرمەن جينالعان ٴاربىر جادىگەرلىك - مەيلى ولار كوركەم كەراميكا، ت.ب. بولسىن، ٴبارى دە ٴالى تانىپ ۇلگەرگەن سول ٴبىر ٴداۋىردىڭ دەرەگىن سىيلايدى.

تەك قانا كاسپيي اتىرابى ايماعىنداعى عان ەمەس، تۇتاس شىعىس پەن باتىس ەلدەرىنىڭ گەوساياسي مۇددەسىنىڭ وسى جەردە توعىسۋى، ونىڭ ەرەكشە بايلانىستىرۋشى ٴرولى، ەكونوميكالىق، مادەني، ساياسي قارىم-قاتىناستاردى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ كونە سارايشىقتىڭ قيراعان ورنىنا جاقىن ورنالاسقان اتىراۋ قالاسىنا اۋىستى. اتا بابالارىمىزدىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا وسىناۋ شۇرايلى جەرگە ورنىققان مۇنايعا باي، ساۋداسى ابات اتىراۋ قالاسىنا جارقىن، ٴارى ۇزاق بولاشاعى بار.

madenimura.kz


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي