BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قازاقستان حالقى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الدى (فوتو)

فوتو: Надежда Лыкова

بۇگىن قازاقستان حالقى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الىپ جاتىر. اقمول اۋىلىنداعى «الجير» مۇراجاي-مەموريالدىق كەشەنىنە جينالعان جۇرتشىلىق سولاقاي ساياسات كەسىرىنەن جاپا شەككەن ازاماتتاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ، ەسكەرتكىشكە گۇل شوقتارىن قويدى، دەپ حابارلايدى baq.kz.

ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە توتاليتاريزم قۇرباندارىن ەسكە الۋعا ارنالعان شارادا قر مەملەكەتتىك حاتشىسى گۇلشارا ٴابدىقالىقوۆا حالقىمىزدىڭ تاريحىندا مەرەيى تاسىعان مارتەبەلى داۋىرلەرمەن قاتار، تار جول تايعاق كەشكەن تاقسىرەتتى كەزەڭدەردىڭ دە از بولماعانىن ايتتى.

«وتكەننىڭ وكىنىشتى كەزەڭدەرىن ەسكە سالساق، 1925 جىلى ەلىمىزدى باسقارۋعا كەلگەن فيليپپ گولوششەكين قازاقستاندا كىشى قازان توڭكەرىسىن جۇرگىزۋ ساساتىن ۇستاندى. سونىڭ سالدارىنان ۇلت زيالىلارى جاپپاي قۋعىنداۋعا ۇشىرادى. گولوششەكين وزىنە قارسى شىققانداردى قازاق ەلىنەن قۋدالادى، ولاردىڭ كوزىن جويۋدى قولعا الدى. «اسىرا سىلتەۋ بولماسىن، اشا تۇياق قالماسىن» دەگەن ۇجىمداستىرۋ ۇرانىمەن ناۋقانعا كىرىسكەن بەلسەندىلەر رەسپۋبليكاداعى 40 ميلليوننان استام مال باسىنىڭ قىرىلۋىنا اكەپ سوقتىردى. حالىق جاپپاي اشارشىلىققا ۇشىرادى. اشارشىلىق جىلدارىندا ەلىمىزدە 1،5 ميلليونعا جۋىق ادام قايتىس بولدى»، - دەدى گ.ٴابدىقالىقوۆا.

قازاق حالقى اشارشىلىققا دەيىنگى سانىنا اراعا جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ، ازەر دەگەندە جەتتى.


مەملەكەتتىك حاتشى اتاپ وتكەندەي، تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ «تاريح وتكەننىڭ ساباعى. ٴبىز وتكەنىمىزگە قاراپ، ەرتەڭىمىزدى تۇزەۋىمىز كەرەك» دەگەن سىندارلى ٴسوزى تاريحي سانانى جاڭعىرتۋعا، ۇلتتىق رۋحتىڭ ورلەۋىنە جول اشتى. ەگەمەندىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا ەل تاريحىنىڭ كومەسكى بەتتەرى قايتا اشىلىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ سوڭعى ٴجۇز جىلدىقتا جۇرگەن سۇرلەۋىنە جاڭاشا باعا بەرىلىپ جاتىر.

كەڭەستىك ٴتوتاليتاريزمنىڭ ز ۇلىم ساياساتى مەن زۇلمات ارەكەتى ەشبىر ەلدى تاڭداپ، ەشبىر ادامدى تالعاعان جوق. 1920-1950 جىلدارى كەڭەس وداعىندا ميلليونداعان ادام ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى. قازاقتىڭ قانشاما قابىرعالى تۇلعالارى سول سولاقاي ساياساتتىڭ قۇرباندارىنا اينالدى.

«قاندى قاساپ كەزەڭىندە قازاق جەرىنە تۇتاس حالىقتار جەر اۋدارىلدى. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ ٴبىرىنشى جارتىسىندا قازاقستانعا ميلليونداعان ادام كۇشپەن كوشىرىلىپ اكەلىندى. ولاردىڭ قاتارىندا كارىستەر، فيندەر، نەمىستەر، پولياكتار، كۇرتتەر، تۇرىكتەر، كاۆكازدىقدار جانە باسقا دا كوپتەگەن ۇلتتار بولدى. ٴۇزدىسىز جالعاسقان ساياسي ناۋقاندار مەن قۋعىن-سۇرگىننەن ەسىن جيا الماي جاتقانىنا قاراماستان، قازاق حالقى تاعدىردىڭ تالكەگىنە تۇسكەن بارشا ۇلىستاردى باۋىرىنا باستى. كەڭەستىك بيلىكتىڭ پارمەنىمەن قازاق جەرىنە قونىس اۋدارعان سول ەتنوس وكىلدەرىنىڭ بارلىعى بۇگىندە ٴتاتۋ-تاتتى ٴومىر ٴسۇرىپ جاتىر»، - دەدى سوزىندە گ.ٴابدىقالىقوۆا.


ستاليندىك رەپرەسسيا جىلدارى قازاقستاندا 11 ارنايى لاگەر قۇرىلعانى بەلگىلى. كارلاگ، ستەپلاگ، الجير سەكىلدى لاگەرلەردە 2 ميلليونعا جۋىق تۇتقىن جاپا شەكتى. قازاقستانعا جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىنان بەرى 5،6 ميلليون ادام قونىس اۋدارعان. ال ول كەزدە قازاقتاردىڭ سانى بار بولعانى 6 ميلليون ەدى.

1921-1954 جىلدارى كەڭەس ەلدەرىندە 3،7 ميلليون ادام سوتتالىپ، 640 مىڭنان استامى اتىلدى. ال 1937-1938 جىلدارى رەسپۋبليكادا 100 مىڭنان استام ادام سوتتالىپ، 25 مىڭى اتىلۋ جازاسىنا كەسىلدى. ونىڭ ىشىندە ەلدىڭ بۇكىل دەرلىك باسشىلىعى – 650 ادام بار. قازاق ينتەلليگەنسياسىنىڭ قايماعى – ساكەن سەيفۋللين، ٴىلياس جانسۇگىروۆ، بەيىمبەت مايلين، سونداي-اق كەڭەستىك حالىق كوميتەتىنىڭ باسشىلارى، پارتيا وبكومدارىنىڭ حاتشىلارى، وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتتەرىنىڭ ٴتوراعالارى، باسقا دا كوپتەگەن ادامدار جازىقسىز اتىلىپ كەتتى.


1997 جىلى ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن 31 مامىر ساياسي رەپرەسسيا قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى بولىپ بەلگىلەندى. بۇگىندە حالىق قۋعىن-سۇرگىن كەسىرىنەن جاپا شەككەن قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن ەسكە الىپ، ولاردىڭ رۋحىنا قۇرمەت كورسەتۋدى ٴار ۋاقىتتا ەسىنەن شىعارعان ەمەس.

«بۇل تاريحتان تاعىلىم الىپ، بيىك ماقسات – ماڭگىلىك ەلگە بەت العان حالىقتىڭ ۇلاعاتتى ٴىسى»، - دەپ تۇيىندەدى ٴسوزىن مەملەكەتتىك حاتشى.

فوتو: نادەجدا لىكوۆا


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي